બફેટ ઇન્ડિકેટર દર્શાવે છે કે ભારતીય શેરબજાર તુલનાત્મક રીતે ઓછું ઓવરહિટ છે

બફેટ ઇન્ડિકેટર દર્શાવે છે કે ભારતીય શેરબજાર તુલનાત્મક રીતે ઓછું ઓવરહિટ છે

લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં મૂલ્યાંકન હજુ પણ ઊંચું હોવા છતાં, અમેરિકા, તાઇવાન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા સહિતના અનેક મોટા ઇક્વિટી બજારોની સરખામણીએ ભારતનું શેરબજાર નોંધપાત્ર રીતે ઓછું ઓવરહિટ છે.

બફેટ ઇન્ડિકેટર એ એક મૂલ્યાંકન માપદંડ છે, જેમાં કોઈ દેશના કુલ ઇક્વિટી બજારના માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનની તેના નોમિનલ જીડીપી-કુલ રાષ્ટ્રીય ઉપજ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે છે. શેરબજારનું મૂલ્યાંકન વધુ છે કે ઓછું તે જાણવા માટે આ સૂચકાંકનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે. જો આ ગુણોત્તર 100થી ઉપર હોય તો તેનો અર્થ એ થાય છે કે દેશની આર્થિક ઉત્પાદન ક્ષમતાની સરખામણીએ ઇક્વિટીનું મૂલ્યાંકન વધુ સમૃદ્ધ બનતું જાય છે, જ્યારે 100થી નીચેનો ગુણોત્તર તુલનાત્મક રીતે સસ્તું બજાર દર્શાવે છે.

31 માર્ચ, 2026ના રોજ ભારતનો બફેટ ઇન્ડિકેટર ઘટીને 111.6 ટકા પર આવ્યો છે, જે 2024-25 દરમિયાન જોવા મળેલા ઊંચા સ્તર કરતાં ઓછો છે. લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં મૂલ્યાંકન હજુ પણ ઊંચું છે, છતાં અમેરિકા, તાઇવાન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા સહિતના અનેક મોટા ઇક્વિટી બજારોની સરખામણીએ ભારતનું બજાર નોંધપાત્ર રીતે ઓછું ઓવરહિટ છે.

ગત એક દાયકામાં ભારતના બફેટ ઇન્ડિકેટરમાં નોંધપાત્ર વધઘટ જોવા મળી છે, જે મુખ્યત્વે ઇક્વિટી બજારની ભાવના અને આર્થિક વૃદ્ધિમાં આવેલા ફેરફારોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જૂન 2015માં આ ગુણોત્તર 76.6 ટકા હતો, જે માર્ચ 2016 સુધી ઘટીને 68 ટકા થયો હતો. ત્યારબાદના વર્ષોમાં તેમાં સતત સુધારો થયો અને ડિસેમ્બર 2017 સુધી તે વધીને 93.4 ટકા પર પહોંચ્યો હતો, કારણ કે ઇક્વિટી બજારમાં તેજી જોવા મળી હતી. સૌથી મોટો ફેરફાર કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન જોવા મળ્યો હતો. વૈશ્વિક વેચવાલીના કારણે માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં તીવ્ર ઘટાડો થતાં માર્ચ 2020માં બફેટ ઇન્ડિકેટર ઘટીને 52.4 ટકા થયો હતો, જ્યારે નોમિનલ જીડીપી તુલનાત્મક રીતે સ્થિર રહી હતી. ત્યારબાદ મોટા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ લિક્વિડિટી, કોર્પોરેટ કંપનીઓની સુધરતી કમાણી અને મહામારી બાદની મજબૂત આર્થિક પુનઃપ્રાપ્તિએ મૂલ્યાંકનમાં ઝડપી વધારો કર્યો.

માર્ચ 2021માં આ ગુણોત્તર 100 ટકાથી ઉપર ગયો હતો અને સપ્ટેમ્બર 2021 સુધી વધીને 114 ટકા થયો હતો. 2022માં થોડાક સમય માટે સુધારા બાદ તેમાં ફરી વધારો શરૂ થયો હતો. સપ્ટેમ્બર 2024માં આ ગુણોત્તર 156 ટકા પર પહોંચ્યો હતો, જ્યારે ભારતના ઇક્વિટી બજારનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન 5.68 ટ્રિલિયન ડોલર અને નોમિનલ જીડીપી 3.63 ટ્રિલિયન ડોલર હતી. ત્યારબાદ ઇક્વિટી બજારમાં નરમાઈ અને નોમિનલ જીડીપીમાં સતત વૃદ્ધિના કારણે માર્ચ 2026 સુધી આ ગુણોત્તર ઘટીને 111.6 ટકા પર આવ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે તાજેતરના ઉચ્ચ સ્તરથી મૂલ્યાંકન હવે ઠંડું પડ્યું છે.

ભારત મધ્યમ સ્થાન પર

31 માર્ચ, 2026ની દેશવાર સરખામણી દર્શાવે છે કે ભારત કરતાં અનેક બજારોમાં મૂલ્યાંકન ઘણું વધારે છે. તાઇવાનનો માર્કેટ કેપ-ટુ-જીડીપી ગુણોત્તર 363 ટકા છે, જેને તેના સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગના વૈશ્વિક પ્રભુત્વનો ટેકો છે. અમેરિકા 214.7 ટકા પર છે, જ્યાં ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રની દિગ્ગજ કંપનીઓનું વિશાળ માર્કેટ મૂલ્ય અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સંબંધિત કંપનીઓ પ્રત્યે રોકાણકારોના સતત ઉત્સાહને કારણે આ ગુણોત્તર ઊંચો છે. જાપાન 178.4 ટકા અને દક્ષિણ કોરિયા 155 ટકા સાથે પણ ભારત કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઉપર છે, જે તેમના મજબૂત નિકાસ આધારિત કોર્પોરેટ ક્ષેત્રો તેમજ વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદન અને ટેક્નોલોજી કંપનીઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ભારતનો 111.6 ટકાનો ગુણોત્તર આ ઓવરહિટ બજારો કરતાં નીચે છે, પરંતુ સિંગાપુર (99 ટકા), દક્ષિણ આફ્રિકા (95.5 ટકા), ફ્રાન્સ (94 ટકા) અને યુકે (93 ટકા) કરતાં ઉપર છે. ભારતીય ઇક્વિટી બજાર હજુ પણ ઘણા વિકસિત અને ઉભરતા બજારોની સરખામણીએ પ્રીમિયમ મૂલ્યાંકન ધરાવે છે, પરંતુ 2024-25ની તેજી દરમિયાન જોવા મળેલી અતિશયતા હવે નોંધપાત્ર રીતે ઘટી ગઈ છે.