મર્યાદિત રસને કારણે સરકાર રૂ. 25,000 કરોડની નિકાસ પ્રોત્સાહન યોજનાઓની સમીક્ષા કરશે
મર્યાદિત રસને કારણે સરકાર રૂ. 25,000 કરોડની નિકાસ પ્રોત્સાહન યોજનાઓની સમીક્ષા કરશે
નાણાકીય વર્ષ 2026માં રૂ. 2,250 કરોડથી વધારીને નાણાકીય વર્ષ 2027માં રૂ. 3,710 કરોડ ખર્ચ કરવાનો લક્ષ્યાંક
નિકાસકારોએ તેની 11 યોજનાઓમાંથી માત્ર બે યોજનાઓમાં જ નોંધપાત્ર રસ દાખવ્યો હોવાનું સામે આવ્યા બાદ, સરકાર ફેબ્રુઆરી 2026માં શરૂ કરેલી રૂ. 25,000 કરોડથી વધુના એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનની સમીક્ષા કરવા જઈ રહી છે. ફેબ્રુઆરી 2025ના બજેટ ભાષણમાં નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારામન દ્વારા આ મિશનની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. નિકાસકારોની વર્કિંગ કેપિટલની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા વ્યાજમાં રાહત અને માર્કેટ એક્સેસ સપોર્ટ આપવામાં મદદ કરવાના આયોજનને આ મિશનમાં સમાવી લેવામાં આવ્યું છે. આ વ્યવસ્થા પહેલાં લગભગ એક દાયકાથી અસ્તિત્વમાં હતી.
વધુ સારા ઉપયોગને સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પગલાં જોઈ રહ્યા છીએ. અમારી પ્રાથમિકતા એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનની સફળતા સુનિશ્ચિત કરવાની છે, એમ એક સરકારી અધિકારી નામ ન આપવાની શરતે જણાવી રહ્યા છે. સરકારે ગયા વર્ષના નવેમ્બરમાં મિશનને મંજૂરી આપી હતી અને ચાલુ વર્ષના ફેબ્રુઆરીમાં નાણાકીય વર્ષ 2031 સુધી પૂરા થતા પાંચ વર્ષના સમયગાળા માટે ઔપચારિક રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું. ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં આશરે 10,000 નિકાસકારોએ “શિપમેન્ટ ક્રેડિટ માટે ઈન્ટરેસ્ટ સબવેન્શન” માટે અરજી કરી છે અને લગભગ 1,000 લોકોએ માર્કેટ એક્સેસ સપોર્ટ માટે અરજી કરી છે.
તેનાથી વિપરીત આ મિશનનો જ એક હિસ્સો ગણાતા કોલેટરલ-ફ્રી ક્રેડિટ સપોર્ટ સ્કીમમાં 150થી પણ ઓછી અરજીઓ મળી હતી. બીજીતરફ નિકાસકારોને આંતરરાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ, નિરીક્ષણ, પ્રમાણપત્ર અને અન્ય અનુરૂપ જરૂરિયાતો માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડતા અન્ય હસ્તક્ષેપ છેલ્લા છ મહિનામાં માત્ર 100 અરજદારોને આકર્ષી શક્યા છે.
ઇ-કોમર્સ નિકાસકારો માટે ક્રેડિટ સહાય, ઉભરતી નિકાસ તકો માટે સમર્થન, ટ્રેડ ઇન્ટેલિજન્સ એન્ડ ફેસિલિટેશન માટે એકીકૃત સપોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ, ઓવરસીઝ, વેરહાઉસિંગ અને ફુલફિલમેન્ટને સરળ બનાવતી અન્ય યોજનાઓએ પણ મર્યાદિત રસ જગાડ્યો છે. તેમાંય ખાસ કરીને નાના નિકાસકારોમાં જાગૃતિ સુધારવા માટે સરકાર નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદો પર આધાર રાખી રહી છે. પરંતુ નિકાસકારોનું માનવું છે કે કેટલાક હસ્તક્ષેપો એ રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે કે જે તેમના ઉપયોગને મર્યાદિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આંતરરાષ્ટ્રીય અનુપાલનને ટેકો આપતી યોજના હાલમાં ફેબ્રુઆરીથી જારી કરાયેલા પ્રમાણપત્રોની મર્યાદિત સંખ્યાને જ આવરી લે છે.
ફેડરેશન ઓફ ઈન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ-ફિઓના ડાયરેક્ટર જનરલ અજય સહાયે જણાવ્યું હતું કે, “ઉદ્યોગ યોજનાઓને અપનાવવામાં સમય લઈ રહ્યો છે, પરંતુ આ યોજનાઓ ફાયદાકારક હોવાથી આગામી છ મહિનામાં તેમાં વધારો થવો જોઈએ.” નિકાસકારોએ સરકારને મોકલેલી યાદીમાં ઓછામાં ઓછા 150 વધુ પ્રમાણપત્રો ઉમેરવા જણાવ્યું છે. ઉપરાંત, રાજ્ય કક્ષાની યોજનાઓની સ્પર્ધા પણ કેટલીક એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનની પદ્ધતિઓની ડિમાન્ડને મર્યાદિત કરી રહી છે. ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ. અરુણાચલ પ્રદેશ એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન ફ્રેમવર્ક હેઠળના એક હસ્તક્ષેપ જેવી જ સમાંતર લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ સ્કીમ ચલાવે છે જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશના આંતરિક વિસ્તારોના નિકાસકારો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતી ભૌગોલિક ગેરફાયદા અને અંતરિયાળ કનેક્ટિવિટી ક્ષતિઓને સરભર કરવાનો છે.
આ આયોજન હેઠળ હિમાચલ પ્રદેશન રાજ્ય પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચની 50 ટકા સબસીડી આપે છે, જે નાણાકીય વર્ષ દીઠ નિકાસકાર દીઠ રૂ. 5 લાખની મર્યાદા ધરાવે છે, ત્યારે સંબંધિત એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનમાં હસ્તક્ષેપ હેઠળ રૂ. 20 લાખની ઊંચી મર્યાદા સાથે 30 ટકા સબસીડી પૂરી પાડે છે. બીજા એક ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિએ જણાવ્યું હતું કે, “તેથી નિકાસકારની પહેલી પસંદગી રાજ્ય સરકારની યોજના છે. એકવાર ત્યાંની મર્યાદા પૂરી થઈ જાય પછી જ નિકાસકાર એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનને પસંદ કરે છે.”
બીજી તરફ સરકારની ઇમરજન્સી ક્રેડિટ લાઇન ગેરંટી સ્કીમના અંત પછી આવનારા મહિનાઓમાં એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન હેઠળની કોલેટરલ-ફ્રી ક્રેડિટ સ્કીમમાં વધુ ઉપાડ જોવા મળી શકે છે. બીજા એક નિકાસકારે જણાવ્યું હતું કે, “ઇમરજન્સી ક્રેડિટ લાઈન ગેરન્ટી સ્કીમ અસરકારક રીતે એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન હેઠળની હેઠળ કોલેટરલ-ફ્રી સપોર્ટ સાથે સ્પર્ધા કરી રહી હતી. હવે તે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે, તેથી આપણે એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનની યોજનાની માંગમાં સુધારો થવો જોઈએ.”
મે મહિનામાં શરૂ કરાયેલી ઇમરજન્સી ક્રેડિટ લાઈન ગેરન્ટી સ્કીમને સરકારે રૂ. 2.55 ટ્રિલિયન-રૂ. 2.55 લાખ કરોડના મૂલ્યની ગેરંટી જારી કર્યા પછી બંધ કરી દીધી હતી, તેણે સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો સહિત દેવાદારોને જાન્યુઆરી-માર્ચ દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાયેલી તેમની પીક વર્કિંગ કેપિટલના 20 ટકા સુધીની કોલેટરલ-ફ્રી ક્રેડિટ મેળવવાની મંજૂરી આપી હતી, જે રૂ. 100 કરોડની મર્યાદાને આધીન હતી.
એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશનની કોલેટરલ-ફ્રી ક્રેડિટ સપોર્ટ હેઠળ, સૂક્ષ્મ અને લઘુ ઉદ્યોગો 85 ટકાના ગેરંટી કવરેજ સાથે રૂ. 10 કરોડ સુધીની નિકાસ ક્રેડિટ મેળવી શકે છે, જ્યારે મધ્યમ ઉદ્યોગો 65 ટકાના ગેરંટી કવરેજ સાથે આટલી જ લોન રકમ માટે પાત્ર છે. દસ્તાવેજ દર્શાવે છે કે સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026માં એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન પર આશરે રૂ. 2,250 કરોડ ખર્ચ્યા છે અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં રૂ. 3,710 કરોડ ખર્ચવાનું લક્ષ્ય છે. દરમિયાન, 2026-27ના બજેટમાં, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન માટે આઉટલે રૂ. 2,300 કરોડ અંદાજવામાં આવ્યો છે. સરકારે અંતિમ પાંચ વર્ષમાં અનુક્રમે રૂ. 1,600-3,700 કરોડ અને રૂ. 140-325 કરોડની શ્રેણીમાં વાર્ષિક ખર્ચ સાથે નાણાકીય વર્ષ 2025 સુધી લગભગ એક દાયકા સુધી વ્યક્તિગત યોજનાઓ તરીકે વ્યાજ સમકક્ષતા યોજના અને માર્કેટ એક્સેસ પહેલની યોજનાને વ્યવસ્થિત રીતે ચલાવી પણ હતી.
Tags: Business Standard news collateral free credit MSME ECLGS comparison EPM scheme review EPM vs state schemes export certification support export credit guarantee export funding India Export Promotion Council Export Promotion Mission FIEO Ajay Sahai FLOW logistics scheme foreign trade schemes FY27 export budget India export growth India trade policy 2026 Indian exporters news INSIGHT scheme interest subvention scheme logistics subsidy India market access support Ministry of Commerce India Ministry of Finance MSME export loans Nirmala Sitharaman budget shipment credit interest trade deficit measures અજય સહાઈ અરુણાચલ પ્રદેશ લોજિસ્ટિક્સ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણપત્ર સહાય ઇનસાઇટ યોજના ઇપીએમ યોજનાઓ ઇસીએલજીએસ યોજના એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન એફઆઈઈઓ એમએસએમઈ નિકાસ ક્રેડિટ કોલેટરલ ફ્રી ક્રેડિટ નાણા મંત્રાલય નાણાકીય વર્ષ 2027 બજેટ નિકાસ નીતિ સમીક્ષા નિકાસ પ્રોત્સાહન પરિષદ નિકાસ યોજનાઓની સમીક્ષા નિકાસ સહાય નિર્મલા સીતારામન ફ્લો યોજના બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડ સમાચાર ભારત નિકાસ સમાચાર ભારતીય નિકાસકારો ભારતીય વેપાર નીતિ માર્કેટ એક્સેસ સપોર્ટ લોજિસ્ટિક્સ સબસીડી વાણિજ્ય મંત્રાલય વ્યાજ સબવેન્શન યોજના શિપમેન્ટ ક્રેડિટ
