છેલ્લા ૭ વર્ષમાં ભારતીય પ્રાઇવેટ બેંકોના શેર્સમાં મળતું વળતર ઘટ્યુ

છેલ્લા ૭ વર્ષમાં ભારતીય પ્રાઇવેટ બેંકોના શેર્સમાં મળતું વળતર ઘટ્યુ

સાત વર્ષ પહેલા એટલે કે ૨૦૧૯ના ઉત્તરાધથી વૈશ્વિક સ્તરે યુરોપિયન અને જાપાનીઝ બેંકિંગ સ્ટોક્સમાં અસાધારણ તેજી જોવા મળી છે. તેમાં ઘણા સ્ટોક્સ ૨ થી ૬ ગણા વધ્યા છે. બીજી તરફ, ભારતના અગ્રણી અને ‘પ્રીમિયમ’ ગણાતા પ્રાઇવેટ બેંકિંગ શેર્સ એટલે કે એચડીએફસી બેન્ક, કોટક મહિન્દ્રા બેન્ક અને એક્સિસ બેન્કના શેર્સમાં રોકાણ કરનારાઓેને બહુ જ ઓછું વળતર મળ્યું છે. આ બેન્કોમાં એચડીએફસી બેન્ક, કોટક મહિન્દ્રા બેન્ક, એક્સિસ બેન્ક તઆ આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનો સમાવેશ થાય છે. આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કને બાદ કરતાં અન્ય બેન્કોના શેર્સમાં મળેલું વળતર બહુ જ ઓછું છે.

શરૂઆતનું ઊંચું વેલ્યુએશન

પ્રાઇવેટ બેંકો (૨૦૧૯): ૨૦૧૯-૨૦ માં એચડીએફસી બેન્ક અને કોટક બેન્કના શેર્સ તેની બુક વેલ્યુ કરતા ૪.૫ થી ૫.૫ ગણા ભાવે મળતા હતા. આ ભાવ ખૂબ જ વધારે હતો. તેની સામે યુરોપિયન અને જાપાનીઝ બેંકો બુક વેલ્યુથી અડધા ભાવે એટલે કે ખૂબ જ ઓછી કિમતે મળતા હતા. છેલ્લા ૭ વર્ષમાં ભારતીય પ્રાઇવેટ બેંકોનું બિઝનેસ ગ્રોથ તો થયો જ છે. બીજીતરફ પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુએશન ઘટીને ૨.૦ થી ૨.૫ ના સ્તરે આવી ગયું છે. પરિણામે, નફાકારકતા વધવા છતાં વેલ્યુએશન ઘટી જવાથી શેરના ભાવમાં વધારો થઈ શક્યો નથી.

૨. પ્રાઈસ ટુ બુક મલ્ટિપલ અને રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીની સરખામણી

પ્રાઇવેટ બેંકોના વેલ્યુએશનમાં ઘટાડો અને રિટર્નમાં મંદી સમજવા માટે પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુ અને રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીની સરખામણી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

બેંકનું નામ	૨૦૧૯-૨૦ P/B મલ્ટિપલ	૨૦૨૫-૨૬ P/B મલ્ટિપલ	૨૦૧૯-૨૦ ROE (%)	૨૦૨૫-૨૬ ROE (%)	૭ વર્ષનું શેર રિટર્ન (અંદાજિત CAGR)
HDFC Bank	~૪.૫x – ૫.૦x	~૨.૩x – ૨.૫x	~૧૭% – ૧૮%	~૧૪% – ૧૫%	૪% – ૬% (અતિ નબળું)
Kotak Mahindra Bank	~૫.૦x – ૫.૫x	~૨.૨x – ૨.૪x	~૧૩% – ૧૪%	~૧૩% – ૧૪%	૩% – ૫% (અતિ નબળું)
Axis Bank	~૨.૫x – ૨.૮x	~૧.૭x – ૧.૯x	~૮% – ૧૦%	~૧૪% – ૧૫%	૬% – ૮% (મધ્યમ)
પીએસયુ બેંકો	~૦.૭x – ૦.૯x	~૧.૪x – ૧.૬x	~૬% – ૭%	~૧૬% – ૧૭%	૧૫% – ૧૮% (ઉચ્ચ રિટર્ન)

એચડીએફસી બેન્ક અને કોટક બેન્કનું રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ૧૮ ટકાના સ્તરેથી ઘટીને ૧૪-૧૫ ટકાના સ્તરે આવતા રોકાણકારોએ તેમને આપેલું પ્રીમિયમ પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુએશનનું છે અને તે પાછું ખેંચી લીધું છે. આ બેન્કો પર મેગા મર્જરનો બોજ પણ ખાસ્સો હતો. એચડીએફસી બેન્કના મર્જર બાદ એચડીએફસી બેન્કની બેલેન્સ શીટ અત્યંત વિશાળ થઈ ગઈ. આ મર્જરને કારણે ડિપોઝિટ એકત્ર કરવાનો ખર્ચ વધ્યો અને માર્જિન પર દબાણ આવી ગયું હતું. છેલ્લા ૭ વર્ષમાં ધિરાણનો દર વધ્યો પરંતુ બચત ખાતાના અને ફિક્સ ડિપોઝિટનો ગ્રોથ ધીમો રહ્યો હતો. તેને કારણે લોન-ટુ-ડિપોઝિટ રેશિયો વધી ગયો, જેનાથી ધિરાણ આપવાની ક્ષમતા પર અસર પડી હતી. બીજીતરફ ફોરેન ઇન્સ્ટિટ્યૂશનલ ઇન્વેસ્ટર્સ-પરદેશી સંસ્થાગત રોકાણકારો એચડીએફસી બેન્ક અને કોટક બેન્કમાં મોટો હિસ્સો ધરાવતા હતા. ભારતીય બજાર મોંઘુ થતાં અને ગ્લોબલ વ્યાજદરો વધતાં એફઆઈઆઈએ પ્રાઇવેટ બેંકોમાંથી મોટું પ્રોફિટ બુકિંગ કર્યું હતું. તેની સામે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા અને અન્ય સરકારી બેંકોએ તેમની બેડ લોન્સ સાફ કરવા માંડી હતી. તેમ જ તેમના કમ્પ્યુટરાઈઝેશન વધાર્યું હતું. તેણે રિટર્ન ઓને ઇક્વિટીમાં વધારો કર્યો હતો. પરિણામે રોકાણકારોનો ઝુકાવ પીએસયુ બેંકો તરફ વધ્યો હતો. આમ તેની અસર સીધી ખાનગી સેક્ટરની બેન્કોના પરફોર્મન્સ પર પડી હતી.

તેથી જ છેલ્લા ૭ વર્ષમાં ભારતીય પ્રાઇવેટ બેંકોએ બિઝનેસ અને નફામાં વૃદ્ધિ નોંધાવી છે, પરંતુ શરૂઆતનું અત્યત ઊંચું વેલ્યુએશન એટલે કે પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુ અને રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીમાં આવેલો સાધારણ ઘટાડો રોકાણકારોને યોગ્ય રિટર્ન ન મળવાનું મુખ્ય કારણ છે. ૨૦૨૬ માં આ બેંકોનું વેલ્યુએશન તેમના ઐતિહાસિક સરેરાશ કરતા નીચલા સ્તરે આવી ગયું છે, જે દર્શાવે છે કે વેલ્યુએશનનું જોખમ હવે ઘણું ઓછું થયું છે.

બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી એ સબળતા, નફાકારકતા અને શેરધારકોની મૂડીના કાર્યક્ષમ ઉપયોગનું સૌથી મહત્વપૂર્ણ માપદંડ છે. બેંક તેની ઇક્વિટી મૂડી (Equity Capital) પર કેટલા ટકા નફો કમાઈ રહી છે તે રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી દર્શાવે છે. છેલ્લા ૭ વર્ષોમાં ભારતીય પ્રાઇવેટ બેંકોના શેરના ભાવમાં નબળા રિટર્ન પાછળ રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી અને તેના આધારે પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુએશનાં ઘટી રહેલું પ્રીમિયમ તેનું મુખ્ય પરિબળ છે.

મુખ્ય ભારતીય બેંકોનો ROE ટ્રેન્ડ (FY2019 – FY2026)

બેંકનું નામ	FY2019 ROE (%)	FY2022-24 ROE (%) (પીક સ્તર)	FY2025-26 ROE (%) (હાલનું સ્તર)	ROE નો વલણ (Trend Analysis)
HDFC Bank	~૧૪.૫% – ૧૫.૫%	~૧૭.૦% – ૧૭.૨%	~૧૩.૫% – ૧૩.૮%	ઘટાડો (ROE Compression): મર્જર બાદ મૂડી આધાર મોટો થવાથી અને માર્જિન પર દબાણ આવતા ROE ઘટી ગયો.
Kotak Mahindra Bank	~૧૨.૪%	~૧૪.૦%	~૧૦.૬% – ૧૧.૬%	ધીમો ઘટાડો: ટેકનોલોજી આધારિત ખર્ચ, વ્યાજદરના દબાણ અને નિયંત્રણોને લીધે નફાકારકતા પર અસર.
Axis Bank	~૭.૦% – ૮.૦%	~૧૪.૫% – ૧૫.૫%	~૧૩.૧% – ૧૩.૬%	સુધારો પછી સ્થિરતા: ખરાબ લોન (NPAs) સાફ કર્યા બાદ ROE વધ્યો પરંતુ હાલમાં સ્થિર થયો છે.
ICICI Bank	~૬.૫% – ૭.૫%	~૧૬.૫% – ૧૭.૫%	~૧૫.૦% – ૧૫.૮%	સારી કામગીરી: પ્રાઇવેટ બેંકોમાં ICICI Bank એ પોતાનો ROE પ્રમાણમાં ઘણો મજબૂત રાખ્યો છે.
SBI (PSU Bank)	~૧.૦% (ખરાબ NPA તબક્કો)	~૧૫.૫% – ૧૬.૨%	~૧૪.૦% – ૧૬.૦%	અસાધારણ સુધારો: ક્રેડિટ કોસ્ટ ઓછો થતાં ROE તળિયેથી વધીને પ્રાઇવેટ બેંકો કરતા પણ ઉપર પહોંચ્યો.

રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીમાં ફેરફાર અને શેરના ભાવ વચ્ચેનો સીધો સંબંધ

બજારમાં કોઈપણ બેંકના P/B (Price-to-Book) વેલ્યુએશનનો આધાર તેના ROE પર રહેલો છે. એચડી એફસી બેન્ક અને કોટક બેન્કના રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીમાં ઘટાડો થયો છે. ૨૦૧૯ ના સમયગાળામાં એચડીએફસી બેન્ક સત્તર ટકાથી વધારે અને કોટક બેન્અક 14 ટકાથી વધારેનો મજબૂત રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી આપતી હતી. તેથી બજારે તેમને ૪.૫x થી ૫.૫x જેટલું ઊંચું પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુનું પ્રીમિયમ આપ્યું હતું. ૨૦૨૫-૨૬ સુધીમાં મર્જરનો બોજ અને ડિપોઝિટ માટેની સ્પર્ધા વધવાને કારણે એચડીએફસીનો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ઘટીને ૧૩.૭ ટકા અને કોટક બેન્કનો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ઘટીને ૧૧.૬ ટકા થઈ ગયો હતો. આમ રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ઘટે છે, ત્યારે રોકાણકારો ઊંચું પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુ પ્રમાણએ પ્રીમિયમ આપવાનો ઇનકાર કરે છે. આ કારણોસર તેમના પ્રાઈસ ટુ બુક મલ્ટિપલ ડી-રેટ થઈને ૨.૨x થી ૨.૫x પર આવી ગયા હતા. પરિણામે બેંકનો એકંદર નફો વધ્યો હોવા છતાં રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ઘટી જતાં શેરનો ભાવ ૭ વર્ષ સુધી એક જ શ્રેણીમાં રહ્યો છે.

સ્ટેટ બેન્ક અને પબ્લિક સેક્ટર બેંકોના રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીમાં ઉછાળો

૨૦૧૯ માં SBI નો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી માત્ર ૧ ટકાની આસપાસ હતો. આમ તે પ્રાઈસ ટુ બુક વેલ્યુના દસ ગણા ભાવથી ટ્રેડ થતો હતો. છેલ્લા ૭ વર્ષોમાં નોન પરફોર્મિંગ એસેટ સાફ થતાં સ્ટેટ બેન્ક ઓફ ઇન્ડિયાનો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી ૧૫ ટકાથી ૧૬ ટકા થઈ ગયો છે. રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીમાં અસાધારણ સુધારાના કારણે પબ્લિક સેક્ટર બેંકોનું વેલ્યુએશન વધ્યું છે. તેનું રી રેટિંગ થયું છે. તેના શેરધારકોને મલ્ટિબેગર રિટર્ન મળ્યું છે.

પ્રાઇવેટ બેંકોના રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીના ઘટાડાના મુખ્ય કારણો

પ્રાઇવેટ બેંકોએ રોગચાળા દરમિયાન અને મર્જર દ્વારા મોટો ઇક્વિટી કેપિટલ વધાર્યો છે. બેઝ વધી જવાથી નફાકારકતા વધવા છતાં ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી નીચો દેખાય છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકની નીતિઓ અને ઊંચા વ્યાજદરો વચ્ચે પ્રાઇવેટ બેંકોને ડિપોઝિટ-થાપણો આકર્ષવા માટે વધુ વ્યાજ આપવું પડ્યું હતું. તેથી નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન ઘટી જવાથી સીધી અસર રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી પર પડી હતી. તેમ જ રિટેઈલ પર્સનલ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડ ધિરાણ પર રિસ્ક વેઇટેજ વધારવામાં આવતા પ્રાઇવેટ બેંકોની કેપિટલ ક્ષમતા અને ઇક્વિટી રિટર્ન પર દબાણ આવ્યું હતું. જેમ જેમ પ્રાઇવેટ બેંકો અને તેમાંય ખાસ કરીને એચડીએફસી બેન્ક અને કોટક બેન્કનો રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી સ્થિર થશે અથવા પુનઃ ૧૫થી ૧૬ ટકાના સ્તર તરફ જશે, તેમ તેમના વેલ્યુએશન મલ્ટીપલ્સ સ્થિર થશે. હાલમાં, રિટર્ન ઓન ઇક્વિટીનો આ ઘટાડો સ્ટોકના ભાવમાં સંપૂર્ણપણે પ્રાસંગિક થઈ ચૂક્યો હતો. તેને કારણે હાલનું વેલ્યુએશન જોખમ સામે મળતા વળતર-રિટર્નની દ્રષ્ટિએ રોકાણકારો માટે ઐતિહાસિક રીતે સાનુકૂળ સ્તરે જોવા મળી રહ્યું છે. પ્રાઈસ ટુ બુક મલ્ટી પર અને રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી સિવાય પણ ઘણા એવા નાણાકીય, મેક્રો-ઇકોનોમિક અને ટેકનિકલ પરિબળો છે જે પ્રાઇવેટ બેંકોના શેરના ભાવ અને નફાકારકતાને સીધી અસર કરે છે.

ભારતની પ્રાઇવેટ બેંકો બિઝનેસ ગ્રોથમાં આગળ હોવા છતાં શેરબજારમાં કેમ અંડરપર્ફોર્મ કરી રહી છે, તેના વિગતવાર પરિબળો અને મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે. બેંક જે વ્યાજે ધિરાણ આપે છે અને જે વ્યાજે થાપણો મેળવે છે. બંને વચ્ચેનો તફાવત એટલે નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન તરીકે ઓળખાય છે. છેલ્લા ૨-૩ વર્ષમાં વ્યાજદરો વધવાને કારણે ડિપોઝિટ મેળવવા માટે બેંકો વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા થઈ હતી. પરિણામે એચડીએફસી અને કોટક બેન્કના નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન ઘટીને ૩.૯ ટકાથી ૪.૧ ટકાના સ્તરે આવી ગયા હતા. તેની સીધી નકારાત્મક અસર શેરના ભાવ પર પડી હતી. બેંક પાસે ઓછા વ્યાજવાળા કરંટ અને સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં કેટલું ફંડ છે તે CASA દર્શાવે છે. બેંચમાર્ક ગણાતી એચડીએફસી અને કોટક બેન્કનો કરન્ટ એકાઉન્ટ અને સેવિંગ એકાઉન્ટનો રેશિયો ૨૦૧૯ માં ૪૫ ટકાથી ૫૦ ટકાનો હતો. તે ઘટીને ૩૭ ટકાથી ૪૦ ટકાની આસપાસ આવી ગયો હતો. સસ્તું ફંડ ઘટતાં બેંકોનો કોસ્ટ ઓફ ફંડ વધી ગઈ હતી.

આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનું પરફોર્મન્સ કેમ સારુ રહ્યુ

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એટલે કે 2018 પછી આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનો વિજયી ગાળો ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે એક કેસ સ્ટડી બની ગયો છે. 2018 પહેલાં બેંક બેડ લોન્સ અને કોર્પોરેટ દેવાના બોજથી પીડાતી હતી, પરંતુ ત્યારબાદના સાત વર્ષોમાં તેણે અન્ય મોટાભાગની સ્પર્ધક બેંકોની સરખામણીએ ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું છે.

આ મજબૂત પ્રદર્શન પાછળના મુખ્ય છ વ્યાવસાયિક કારણો છે. એક, 2018માં સંચાલન સંભાળ્યા પછી, નવા CEO સંદીપ બક્ષીએ બેંકની કામગીરીમાં મોટો ફેરફાર કર્યો હતો.તેમણે અનાવશ્યક જોખમો લેવાના બદલે સ્થિર અને સુરક્ષિત વૃદ્ધિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. બેંકે ગ્રાહકોને માત્ર એક પ્રોડક્ટ વેચવાને બદલે તેમની તમામ નાણાકીય જરૂરિયાતો (જેમ કે એકાઉન્ટ, લોન, ઇન્સ્યોરન્સ, રોકાણ) એક જ છત નીચે પૂરી કરવાની વ્યૂહરચના અપનાવી હતી.

એસેટ ક્વોલિટીમાં સુધારો અને કોર્પોરેટ લોન મુક્ત પોર્ટફોલિયો

બેંકે તેની એસેટ ક્વોલિટીમાં અભૂતપૂર્વ સુધારો કર્યો હતો. 2018માં બેંકની નેટ એનપીએ ઘણી વધારે હતી. તે ઘટીને 0.35 ટકાથી 0.4 ટકાની નીચલી સપાટીએ આવી ગઈ છે. આઈસીઆઈસીઆઈ બેંકે નબળી કે જોખમી કોર્પોરેટ કંપનીઓને મોટી ધિરાણ આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું. કોર્પોરેટ લોન બુકમાં ‘A-‘ અને તેથી વધુ ક્રેડિટ રેટિંગ ધરાવતી કંપનીઓનો હિસ્સો 70 ટકાથી વધુ સુધી પહોંચાડી દીધો છે. બીજીતરફ બેંકે હોમ લોન, ઓટો લોન અને સિક્યોર્ડ લોન પર વધુ ધ્યાન આપ્યું હતું. રીટેલ પોર્ટફોલિયોમાં મોટા ભાગનો હિસ્સો હોમ લોનનો છે, જે સૌથી સુરક્ષિત ગણાય છે. નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોમાં ધિરાણ વધારીને પોતાના પોર્ટફોલિયોને ડાઇવર્સિફાઇ કર્યો. તેથી કોઈ એક ક્ષેત્ર નુકસાન પહોંચાડી ન શકે. ICICI Bank ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં અન્ય બેંકો કરતાં ઘણી આગળ નીકળી ગઈ. તેની આઈ-મોબાઈલ પે એપ ગ્રાહકો માટે અને ઇન્સ્ટાબિઝ એપ વેપારીઓ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ હતી. નવી લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ્સ અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ માટેનો મોટા ભાગનો પ્રોસેસિંગ ગ્રાહકને બેંક શાખામાં આવ્યા વગર ડિજિટલી મળી જાય છે. બેંકનો કાસા-કરન્ટ એકાઉન્ટ અને સેવિંગ એકાઉન્ટનો રેશિયો 40 ટકાથી 45 ટકાની આસપાસ જળવાઈ રહ્યો છે. સસ્તી ડિપોઝિટ્સને કારણે બેંક માટે લોન આપવાનો ખર્ચ ઓછો રહે છે. જે તેના નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિનને 4 ટકા પ્લસના મજબૂત સ્તરે જાળવવામાં મદદ કરે છે. તદુપરાંત બેંકે કોઈપણ સંભવિત ખરાબ લોન સામે લડવા માટે 75 ટકાથી 80 ટકાથી વધુનું પ્રોવિઝન કવરેજ જાળવ્યું છે. છેલ્લા 3 થી 5 વર્ષોમાં બેંકનું રિટર્ન ઓન એસેટ સતત 2.1 ટકાથી 2.3 ટકા અને રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી 17 ટકાથી વધુના ઉત્કૃષ્ટ સ્તરે રહ્યો છે.

ટૂંકમાં સરખામણી

પરિબળ	અગાઉની ICICI Bank (2018 પહેલાં)	અન્ય કેટલીક સ્પર્ધક બેંકો	છેલ્લા 7 વર્ષની ICICI Bank
મુખ્ય ફોકસ	આક્રમક ધિરાણ અને કોર્પોરેટ લોન	રીટેલ લોન પર અતિ-અપેક્ષા/ઝડપી ગ્રોથ	જોખમ-મુક્ત સંતુલિત પોર્ટફોલિયો
NPA સ્તર	ઊંચું	મધ્યમથી ઊંચું	અત્યંત નીચું (Net NPA ~0.35ટકા
ટેકનોલોજી	પરંપરાગત	મધ્યમ ડિજિટાઈઝેશન	ઉચ્ચ ડિજિટલ ઈનોવેશન
નફાકારકતા (ROA)	અસ્થિર	~1.2 ટકાથી 1.8 ટકા	સ્થિર ~2.2 ટકા

પરિણામે જોખમ મુક્ત આયોજન, ડિજિટલ નેતૃત્વ અને શ્રેષ્ઠ એસેટ ક્વોલિટીના કારણે આ સાત વર્ષના ગાળામાં આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનું પરફોર્મન્સ અન્ય ઘણી બેંકો કરતાં શ્રેષ્ઠ રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં (ખાસ કરીને 2018 પછી) આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનો વિજયી ગાળો ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે એક કેસ સ્ટડી બની ગયો છે. 2018 પહેલાં બેંક બેડ લોન્સ અને કોર્પોરેટ દેવાના બોજથી પીડાતી હતી, પરંતુ ત્યારબાદના સાત વર્ષોમાં તેણે અન્ય મોટાભાગની સ્પર્ધક બેંકોની સરખામણીએ ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું છે. આ મજબૂત પ્રદર્શન પાછળના છ કારણો છે.

બે, બેંકે તેની એસેટ ક્વોલિટીમાં અભૂતપૂર્વ સુધારો કર્યો હતા. 2018માં બેંકની નેટ એનપીએ ઘણી વધારે હતી, જે ઘટીને 0.35 ટકાથી 0.40 ટકાની નીચલી સપાટીએ આવી ગઈ છે. ત્રણ, બેંકે નબળી કે જોખમી કોર્પોરેટ કંપનીઓને મોટી ધિરાણ આપવાનું બંધ કરી દીધું. કોર્પોરેટ લોન બુકમાં ‘A-‘ અને તેથી વધુ ક્રેડિટ રેટિંગ ધરાવતી કંપનીઓનો હિસ્સો 70 ટકાથી ઉપર સુધી પહોંચાડી દીધો છે. ચાર, બેંકે હોમ લોન, ઓટો લોન અને સિક્યોર્ડ લોન પર વધુ ધ્યાન આપ્યું છે. રીટેલ પોર્ટફોલિયોમાં મોટા ભાગનો હિસ્સો હોમ લોનનો છે, જે સૌથી સુરક્ષિત ગણાય છે. પાંચ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોમાં ધિરાણ વધારીને પોતાના પોર્ટફોલિયોને ડાઇવર્સિફાઇ (વિવિધતાસભર) કર્યો, જેથી કોઈ એક ક્ષેત્ર નુકસાન પહોંચાડી ન શકે. આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કે ડિજિટલ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં અન્ય બેંકો કરતાં ઘણી આગળ નીકળી ગઈ. તેની આઈ-મોબાઈલ પે એપ ગ્રાહકો માટે અને ઇન્સ્ટા બિઝ એપ વેપારીઓ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ હતી. નવી લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ્સ અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ માટેનો મોટા ભાગનો પ્રોસેસિંગ ગ્રાહકને બેંક શાખામાં આવ્યા વગર ડિજિટલી મળી જાય છે. તેની સાથે જ બેંકનો કાસા-કરન્ટ એકાઉન્ટ-સેવિંગ એકાઉન્ટ રેશિયો 40 ટકાથી 45 ટકાની આસપાસ જળવાઈ રહ્યો છે. સસ્તી ડિપોઝિટ્સને કારણે બેંક માટે લોન આપવાનો ખર્ચ ઓછો રહે છે, જે તેના નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિનને 4 ટકાથી ઉપરના મજબૂત સ્તરે જાળવવામાં મદદ કરે છે. બેંકે કોઈપણ સંભવિત ખરાબ લોન સામે લડવા માટે 75થી 80 ટકાથી વધુનું પ્રોવિઝન કવરેજ જાળવ્યું છે. તેની સાથે જ આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનો રિટર્ન ઓન એસેટ છેલ્લા 3 થી 5 વર્ષોમાં બેંકનો અનુક્રમે 2.1-2.3 ટકા તથા રિટર્ન ઓન ઇક્વિટી 17 ટકાથી વધુના ઉત્કૃષ્ટ સ્તરે રહ્યો છે.

પરિણામે, જોખમ-મુક્ત આયોજન, ડિજિટલ નેતૃત્વ અને શ્રેષ્ઠ એસેટ ક્વોલિટીના કારણે આ સાત વર્ષના ગાળામાં આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનું પરફોર્મન્સ અન્ય ઘણી બેંકો કરતાં શ્રેષ્ઠ રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં (ખાસ કરીને 2018 પછી) આઈસીઆઈસીઆઈ બેન્કનો વિજયી ગાળો ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે એક કેસ સ્ટડી બની ગયો છે. 2018 પહેલાં બેંક બેડ લોન્સ અને કોર્પોરેટ દેવાના બોજથી પીડાતી હતી, પરંતુ ત્યારબાદના સાત વર્ષોમાં તેણે અન્ય મોટાભાગની સ્પર્ધક બેંકોની સરખામણીએ ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કર્યું છે. તેના કારણોની વાત કરીએ તો સંદીપ બક્ષીએ 2018માં સંચાલન સંભાળ્યા પછી, બેંકની કામગીરીમાં મોટો ફેરફાર કર્યો. તેમણેઅનાવશ્યક જોખમો લેવાના બદલે સ્થિર અને સુરક્ષિત વૃદ્ધિ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. તેની સાથે જ બેંકે ગ્રાહકોને માત્ર એક પ્રોડક્ટ વેચવાને બદલે તેમની તમામ નાણાકીય જરૂરિયાતો (જેમ કે એકાઉન્ટ, લોન, ઇન્સ્યોરન્સ, રોકાણ) એક જ છત નીચે પૂરી કરવાની વ્યૂહરચના અપનાવી હતી. તદુપરાંત એસેટ ક્વોલિટીમાં સુધારો અને કોર્પોરેટ લોન મુક્ત પોર્ટફોલિયો બનાવ્યો હતો. બેંકે તેની એસેટ ક્વોલિટીમાં અભૂતપૂર્વ સુધારો કર્યો હતો. 2018માં બેંકની નેટ NPA ઘણી વધારે હતી, જે ઘટીને 0.35 ટકાથી 0.40 ટકાની નીચલી સપાટીએ આવી ગઈ છે. બેંકે નબળી કે જોખમી કોર્પોરેટ કંપનીઓને મોટી ધિરાણ આપવાનું બંધ કરી દીધું. કોર્પોરેટ લોન બુકમાં ‘A-‘ અને તેથી વધુ ક્રેડિટ રેટિંગ ધરાવતી કંપનીઓનો હિસ્સો 70 ટકા સુધી પહોંચાડી દીધો છે.

Share on Social Media