અમૂલે દૂધના લિટરદીઠ ભાવમાં રૂ. 2નો વધારો કર્યો

અમૂલે દૂધના લિટરદીઠ ભાવમાં રૂ. 2નો વધારો કર્યો

દેશની અગ્રણી ડેરી બ્રાન્ડ અમૂલે દૂધના ગ્રાહકોને ભાવવધારાનો આંચકો આપ્યો છે. ગુજરાત કોઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન (GCMMF) દ્વારા અમૂલ બ્રાન્ડ હેઠળ વેચાતા ફ્રેશ પાઉચ દૂધના મુખ્ય વેરિઅન્ટ્સના ભાવમાં 12 નવેમ્બર, 2026થી આશરે 4થી 5 ટકાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. નવા ભાવ પ્રમાણે અમૂલ તાજા ટોન્ડ દૂધના લિટરદીઠ ભાવમાં રૂ. 2 અને અમૂલ ગોલ્ડ દૂધના લિટરદીઠ ભાવમાં રૂ. 4નો વધારો થયો છે.

દૂધના ઉત્પાદન અને પ્રોસેસિંગ ખર્ચમાં થયેલા વધારાને આ ભાવવધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ ગણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, દૂધ જીવનજરૂરિયાતની વસ્તુ હોવાથી આ વધારાની સીધી અસર સામાન્ય પરિવારોના માસિક ઘરખર્ચ પર પડશે. બીજી તરફ, પશુપાલકોને દૂધના વધુ સારા ખરીદભાવ મળી રહે અને પશુપાલન વ્યવસાય આર્થિક રીતે ટકાઉ બને તે દિશામાં આ ભાવવધારો મદદરૂપ બનશે એવો દાવો GCMMF દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે.

પરિવારના બજેટ પર કેટલી વધશે અસર?

દૂધના ભાવમાં થયેલો વધારો લિટરદીઠ રૂ. 2થી રૂ. 4નો દેખાય છે, પરંતુ રોજિંદા વપરાશના આધારે તેની માસિક અસર અલગ અલગ પરિવારો માટે અલગ રહેશે. જો કોઈ પરિવાર દરરોજ અડધો લિટર અમૂલ ટોન્ડ દૂધ વાપરે તો તેને મહિને રૂ. 30નો વધારાનો ખર્ચ થશે. જ્યારે દરરોજ એક લિટર દૂધ વાપરતા પરિવારને મહિને રૂ. 60 વધારે ચૂકવવા પડશે. અમૂલ ગોલ્ડ દૂધના કિસ્સામાં આ જ વપરાશ માટે અનુક્રમે રૂ. 60 અને રૂ. 120નો વધારાનો બોજો પડશે.

દૂધના વપરાશ પ્રમાણે માસિક વધારાનો ખર્ચ

દરરોજનો વપરાશ	ટોન્ડ દૂધ (રૂ. 2 વધારો)	ગોલ્ડ દૂધ (રૂ. 4 વધારો)
અડધો લિટર	રૂ. 30	રૂ. 60
1 લિટર	રૂ. 60	રૂ. 120
1.5 લિટર	રૂ. 90	રૂ. 180
2 લિટર	રૂ. 120	રૂ. 240
3 લિટર	રૂ. 180	રૂ. 360
4 લિટર	રૂ. 240	રૂ. 480

આ ગણતરી 30 દિવસના મહિના અને રોજિંદા સરેરાશ વપરાશના આધારે કરવામાં આવી છે. તેમાં અન્ય દૂધની બનાવટો કે દહીં, છાશ, પનીર વગેરેના ભાવમાં સંભવિત ફેરફારનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.  ઉદાહરણ તરીકે, ચાર સભ્યોનો પરિવાર દરરોજ એક લિટર ટોન્ડ દૂધ વાપરે તો તેને વર્ષ દરમિયાન રૂ. 720નો વધારાનો ખર્ચ થશે. આ જ પરિવાર એક લિટર ગોલ્ડ દૂધ વાપરતો હોય તો તેનો વાર્ષિક વધારાનો ખર્ચ રૂ. 1,440 થશે. આમ, દૂધના ભાવમાં થયેલો વધારો એક પરિવાર માટે કદાચ નાનો લાગે, પરંતુ દેશભરના કરોડો ગ્રાહકોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે તો તેનો સંયુક્ત આર્થિક બોજો નોંધપાત્ર બની શકે છે.

ઘાસચારો અને પશુઆહાર મોંઘાં થતાં ડેરી ઉદ્યોગ પર દબાણ

GCMMFના જણાવ્યા પ્રમાણે છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન લીલા અને સૂકા ઘાસચારાના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત પશુઆહારમાં વપરાતી ખોળ, મકાઈ અને મોલાસિસ જેવી સામગ્રી પણ મોંઘી બની છે. પશુઓના નિભાવ માટે આ સામગ્રી અનિવાર્ય હોવાથી તેની કિંમતમાં વધારો થતાં પશુપાલકોનો દૈનિક ખર્ચ વધ્યો છે. આ ઉપરાંત દૂધના પાઉચ બનાવવા માટે વપરાતી પેકિંગ ફિલ્મ અને દૂધના પરિવહન તથા પ્રોસેસિંગમાં વપરાતા ઇંધણના ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. એટલે દૂધની ખરીદીથી લઈને ગ્રાહક સુધી પહોંચાડવાની સમગ્ર પ્રક્રિયા મોંઘી બની છે.

ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં ઓછા અને અનિયમિત વરસાદને કારણે ઘાસચારાની ઉપલબ્ધતા અને તેની કિંમત અંગે પણ પડકારો ઊભા થયા છે. પરિણામે દૂધ ઉત્પાદનનો ખર્ચ વધ્યો છે અને ડેરી સંસ્થાઓ પર પશુપાલકોને પોષણક્ષમ ખરીદભાવ આપવાનું દબાણ વધ્યું છે.

પશુપાલકોને શું ફાયદો થશે?

આ ભાવવધારાની સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ છે કે GCMMFના જણાવ્યા અનુસાર ગ્રાહકો પાસેથી મળતી વધારાની આવકનો મોટો હિસ્સો દૂધ ઉત્પાદકો સુધી પહોંચાડવામાં આવશે. સંઘના જણાવ્યા પ્રમાણે તેના સભ્ય દૂધ સંઘોએ છેલ્લા એક વર્ષમાં પશુપાલકો પાસેથી દૂધ ખરીદવાના ભાવમાં 4થી 5 ટકાનો વધારો કર્યો છે. હવે ગ્રાહક વેચાણના ભાવમાં કરવામાં આવેલા વધારાથી પશુપાલકોને વધુ આર્થિક સહાય આપવાનો માર્ગ ખુલશે.

પશુપાલકોને વધુ સારા ખરીદભાવ મળવાથી તેમને પશુઆહાર, ઘાસચારો, પશુઓની આરોગ્યસંભાળ અને દૂધ ઉત્પાદન સંબંધિત ખર્ચને પહોંચી વળવામાં મદદ મળી શકે છે. ખાસ કરીને નાના અને મધ્યમ પશુપાલકો માટે દૂધના ખરીદભાવમાં થતો સુધારો તેમની રોજિંદી આવક અને પશુપાલન વ્યવસાયની આર્થિક સધ્ધરતા માટે મહત્ત્વનો બની શકે છે. જોકે, દરેક પશુપાલકને કેટલો વધારાનો લાભ મળશે તે દૂધના જથ્થા, ફેટ અને SNFની ગુણવત્તા, સ્થાનિક દૂધ સંઘ દ્વારા નક્કી કરાતા ખરીદભાવ તથા વાસ્તવિક ભાવવધારાના વિતરણ પર આધારિત રહેશે.

36 લાખ દૂધ ઉત્પાદકો સુધી પહોંચે છે આવકનો 80 ટકા હિસ્સો

અમૂલના સહકારી મોડેલની વિશેષતા એ છે કે દૂધના વેચાણમાંથી થતી આવકનો મોટો હિસ્સો દૂધ ઉત્પાદકોને પરત કરવામાં આવે છે. GCMMFના જણાવ્યા પ્રમાણે ગ્રાહકો પાસેથી પ્રાપ્ત થતી આવકના આશરે 80 ટકા હિસ્સાની ચુકવણી તેના 36 લાખ દૂધ ઉત્પાદકોને કરવામાં આવે છે. આ સહકારી વ્યવસ્થામાં દૂધ ઉત્પાદકો માત્ર દૂધના સપ્લાયર નથી, પરંતુ સહકારી માળખાના મહત્ત્વના હિસ્સેદાર છે. તેથી ગ્રાહક પાસેથી મળતી આવકનો મોટો હિસ્સો દૂધ ઉત્પાદકો સુધી પહોંચે છે. દૂધના વેચાણભાવમાં થયેલો વધારો પણ ઉત્પાદકોને વધુ સારા ભાવ આપવા માટે ઉપયોગી બનશે એવી GCMMFની અપેક્ષા છે.

પરંતુ અહીં એક બાબત સ્પષ્ટ સમજવી જરૂરી છે કે 80 ટકાનો આ આંકડો કુલ મહેસૂલમાં ઉત્પાદકોના હિસ્સા અંગે છે. તેનો અર્થ એવો નથી કે ગ્રાહક પાસેથી વધારાના વસૂલવામાં આવતા દરેક રૂ. 100માંથી સીધા રૂ. 80 પશુપાલકોને જ મળશે. ભાવવધારાની વધારાની આવકમાંથી કેટલો હિસ્સો પશુપાલકો સુધી પહોંચશે તેની ચોક્કસ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નથી.

ગ્રાહક અને પશુપાલક વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ

દૂધના ભાવમાં વધારો સામાન્ય ગ્રાહકો માટે વધારાનો ખર્ચ ઊભો કરશે એ હકીકત છે. બીજી તરફ, ઉત્પાદન ખર્ચ સતત વધતો રહે અને પશુપાલકોને દૂધના પોષણક્ષમ ભાવ ન મળે તો દૂધ ઉત્પાદનની આર્થિક સધ્ધરતા સામે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. આ સંજોગોમાં અમૂલનો ભાવવધારો ગ્રાહક અને દૂધ ઉત્પાદક બંનેના હિત વચ્ચે સંતુલન જાળવવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવે છે. ગ્રાહકો માટે દૂધ મોંઘું બનશે, જ્યારે પશુપાલકોને વધુ સારા ખરીદભાવ આપવાની તક ઊભી થશે. અંતે આ ભાવવધારાનો વાસ્તવિક લાભ કેટલો પશુપાલકો સુધી પહોંચે છે તે આગામી સમયમાં દૂધ ખરીદીના ભાવમાં થતા સુધારા પરથી સ્પષ્ટ થશે.