સેબીએ IDFC ઓલ્ટરનેટિવ્સ સહિત ૮ જાણીતી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરી કંપનીઓનાં રજીસ્ટ્રેશન રદ કરી દીધાં

SEBI (ભારતીય જામીનગીરી અને વિનિમય બોર્ડ) એ નવીનીકરણ ફી (Renewal Fees) ન ભરવા બદલ કારવી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરી અને IDFC ઓલ્ટરનેટિવ્સ સહિત ૮ જાણીતી ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરી કંપનીઓનાં રજીસ્ટ્રેશન રદ (Cancel) કરી દીધાં છે. નાણાકીય બજારમાં પારદર્શકતા લાવવા અને રોકાણકારોના હિતોના રક્ષણ માટે SEBI દ્વારા આ કડક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. 

SEBI એ કેમ લીધો આ નિર્ણય? 

• નવીનીકરણ ફી ચૂકવવામાં નિષ્ફળતા: SEBI (ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર્સ) રેગ્યુલેશન્સ, ૨૦૧૩ અનુસાર, દરેક રજિસ્ટર્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝરે (IA) દર ૫ વર્ષે પોતાની રજિસ્ટ્રેશન ફી ભરીને લાયસન્સ રિન્યૂ કરાવવું પડે છે. આ ૮ સંસ્થાઓએ લાયસન્સની મુદત પૂરી થવાના ૩ મહિના પહેલા ફી ચૂકવવાની કાયદાકીય જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન કર્યું હતું. SEBI એ તમામ કંપનીઓને રજીસ્ટ્રેશન કેમ રદ ન કરવું તે અંગે નોટિસ પાઠવી હતી. જેમાંથી ૬ કંપનીઓએ કોઈ જવાબ જ ન આપ્યો, જ્યારે ૨ કંપનીઓ (IDFC Alternatives અને Indianivesh) એ રજીસ્ટ્રેશન રદ કરવા માટે સંમતિ આપી હતી.

આ ૮ કંપનીઓનાં રજિસ્ટ્રેશન રદ કરાયા 

૧. Tathastu Investment Adviser Pvt Ltd (ડિફોલ્ટ: ડિસેમ્બર ૨૦૧૮ થી)

૨. Arkanis Capital (ડિફોલ્ટ: જાન્યુઆરી ૨૦૧૯ થી)

૩. Sagacis Investment Advisor (ડિફોલ્ટ: માર્ચ ૨૦૧૯ થી)

૪. IDFC Alternatives Ltd (ડિફોલ્ટ: મે ૨૦૧૯ થી)

૫. Karvy Investment Advisory Services Ltd (ડિફોલ્ટ: જુલાઈ ૨૦૧૯ થી)

૬. Quant Capital Pvt Ltd (ડિફોલ્ટ: જૂન ૨૦૨૧ થી)

૭. Indianivesh Investment Managers Pvt Ltd (ડિફોલ્ટ: મે ૨૦૨૧ થી)

૮. IRA Wealth Advisor (ડિફોલ્ટ: મે ૨૦૨૪ થી)

રોકાણકારો પર આ નિર્ણયની શું અસર પડશે?

આ કંપનીઓ મુદત પૂરી થઈ ગયેલા લાયસન્સ સર્ટિફિકેટનો દુરુપયોગ કરીને સામાન્ય રોકાણકારોને છેતરી ન શકે તે માટે સેબીએ આ પગલું ભર્યું છે. લાયસન્સ રદ થવાથી આ કંપનીઓ તેમની ભૂતકાળની ભૂલો કે ગેરરીતિઓમાંથી મુક્ત થતી નથી. જો તેઓએ અગાઉ કોઈ નિયમભંગ કર્યો હશે, તો તેમની સામે કાયદાકીય કાર્યવાહી ચાલુ જ રહેશે. સેબીએ આ સંસ્થાઓને રોકાણકારોની પેન્ડિંગ ફરિયાદો ઉકેલવા, ગ્રાહકોના રેકોર્ડ્સ અને ફંડ્સની ટ્રાન્સફર સુનિશ્ચિત કરવા અને તમામ હિસાબો જાળવી રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. સેબી-ભારતીય જામીનગીરી અને વિનિમય બોર્ડની અધિકૃત વેબસાઇટ પરથી કોઈપણ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર કે રિસર્ચ એનાલિસ્ટનું રજિસ્ટ્રેશન સ્ટેટસ અને લાયસન્સ વેલિડિટી ચેક કરવી ખૂબ જ સરળ છે. નાણાકીય સલાહ કે ટિપ્સ લેતા પહેલાં સલાહકાર રજિસ્ટર્ડ અને સક્રિય (Active) છે કે નહીં તે ચકાસવા માટેની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત નીચે મુજબ છે.

 SEBI વેબસાઇટ પર રજિસ્ટ્રેશન સ્ટેટસ ચેક કરવાની રીત

1. અધિકૃત વેબસાઇટ ખોલો: સૌપ્રથમ તમારા બ્રાઉઝરમાં SEBI ની અધિકૃત વેબસાઇટ www.sebi.gov.in ખોલો.

2. ‘Enforcement’ અથવા ‘Intermediaries’ સેક્શનમાં જાઓ:

   • હોમપેજ પર મેનૂમાં ‘Enforcement’ અથવા ‘Intermediaries’ વિભાગ શોધો.

   • અથવા હોમપેજ પર આપવામાં આવેલા ‘Recognized Intermediaries’ / ‘SEBI Registered Intermediaries’ ટેબ પર ક્લિક કરો.

3. યોગ્ય કેટેગરી પસંદ કરો: ત્યાં તમને વિવિધ મધ્યસ્થીઓની યાદી જોવા મળશે. તમારા જરૂરિયાત મુજબ પસંદગી કરો:

   • Investment Advisers: જો તમારે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર ચકાસવા હોય.

   • Research Analysts: જો તમારે રિસર્ચ એનાલિસ્ટ ચકાસવા હોય.

4. સર્ચ (Search) વિકલ્પનો ઉપયોગ કરો:

   • સ્ક્રીન પર SEBI હેઠળ રજિસ્ટર્ડ તમામ એડવાઇઝરોની લિસ્ટ જોવા મળશે.

   • ત્યાં આપવામાં આવેલા સર્ચ બોક્સમાં સલાહકારનું નામ (Name), તેમની કંપનીનું નામ, અથવા તેમનો SEBI રજિસ્ટ્રેશન નંબર (જેમ કે INA0000XXXXX અથવા INH0000XXXXX) લખીને સર્ચ કરો.

5. વિગતો અને લાયસન્સ વેલિડિટી ચકાસો: સલાહકારના નામ પર ક્લિક કરવાથી તેમની નીચે મુજબની વિગતો દેખાશે:

   • Status: સ્ટેટસ Active દર્શાવતું હોવું જોઈએ. (જો તે Suspended, Cancelled કે Expired હશે તો ત્યાં સ્પષ્ટ દેખાશે).

   • Registration Validity: રજિસ્ટ્રેશન કઈ તારીખ સુધી માન્ય છે (Validity Period) તેની માહિતી મળશે.

   • Contact & Address: સલાહકારનું અધિકૃત ઈમેઈલ આઈડી, ફોન નંબર અને સરનામું.

રોકાણકારો આટલી સાવચેતી રાખે

• • રજિસ્ટ્રેશન નંબર મેળવો: કોઈપણ એડવાઇઝર પાસે સેવા લેતા પહેલાં તેમનો ૧૨ આંકડાનો SEBI રજિસ્ટ્રેશન નંબર માગો અને તેને SEBI ની સાઈટ પર ક્રોસ-વેરિફાય કરો.

  • બેંક એકાઉન્ટ ચકાસો: SEBI ના નિયમ મુજબ, એડવાઇઝરી ફી ફક્ત સલાહકાર/કંપનીના અધિકૃત બેંક એકાઉન્ટમાં જ જમા કરાવવી, કોઈ વ્યક્તિગત કે અલગ એકાઉન્ટમાં નહીં. 

  • ગેરંટીડ રિટર્નથી બચો: SEBI રજિસ્ટર્ડ એડવાઇઝર ક્યારેય પણ શેરબજારમાં ‘ગેરંટીડ રિટર્ન’ કે ‘ફિક્સ્ડ પ્રોફિટ’નું વચન આપી શકતા નથી.

    SEBI (ભારતીય જામીનગીરી અને વિનિમય બોર્ડ)નું પોર્ટલ રોકાણકારોને અનઓથોરાઈઝ્ડ (બિન-અધિકૃત) ઇન્વેસ્ટમેન્ટ એડવાઇઝર, રિસર્ચ એનાલિસ્ટ કે શેરબજારમાં છેતરપિંડી કરનાર મધ્યસ્થીઓ વિરુદ્ધ ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવવાની સત્તાવાર સુવિધા આપે છે. તેને માટે SCORES પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ પ્રક્રિયા અને જરૂરી દસ્તાવેજોની વિગત નીચે મુજબ છે:

     ફરિયાદ નોંધાવવા માટે જરૂરી પ્રાથમિક તૈયારીઓ

    ફરિયાદ શરૂ કરતા પહેલાં તમારી પાસે નીચે મુજબના પુરાવા/દસ્તાવેજો તૈયાર હોવા જોઈએ:

    1. તમારો સક્રિય મોબાઈલ નંબર અને ઈમેઈલ આઈડી.

    2. તમારો PAN કાર્ડ નંબર.

    3. છેતરપિંડીના પુરાવા (PDF/JPG ફોર્મેટમાં):

       • બેંક ટ્રાન્સફરનું સ્ટેટમેન્ટ અથવા પેમેન્ટ સ્લિપ.

       • વોટ્સએપ/ટેલિગ્રામ ચેટ્સ અથવા ઈમેઈલના સ્ક્રીનશોટ્સ.

       • એડવાઇઝર/કંપની દ્વારા આપેલી રસીદ અથવા ફેક એગ્રીમેન્ટ (જો હોય તો).

       • સાયબર ક્રાઈમ કે પોલીસ ફરિયાદની કોપી (જો કરેલી હોય તો).

    SCORES 2.0 પોર્ટલ પર ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવવાની રીત

    1.SCORES પોર્ટલ પર જાઓ:

    તમારા બ્રાઉઝરમાં SEBI નું સત્તાવાર SCORES પોર્ટલ scores.sebi.gov.in ખોલો અથવા મોબાઇલ ફોનમાં ‘SEBI SCORES’ App ડાઉનલોડ કરો.

    2.નવું એકાઉન્ટ બનાવો (Register / Sign Up):

    • પોર્ટલ પર ‘Register Here’ અથવા ‘Investor Registration’ પર ક્લિક કરો.

    • તમારું નામ, PAN નંબર, સરનામું, મોબાઈલ નંબર અને ઈમેઈલ આઈડી દાખલ કરો.

    • તમારા મોબાઈલ અને ઈમેઈલ પર આવેલા OTP ની મદદથી એકાઉન્ટ વેરિફાય કરી પાસવર્ડ સેટ કરો.

    3.લોગિન કરી ‘Complaint Registration’ પસંદ કરો:

    • તમારા યુઝર આઈડી અને પાસવર્ડથી લોગિન કરો.

    • ડેશબોર્ડ પરથી ‘Complaint Registration’ ટેબ પર ક્લિક કરો.

    4.ફરિયાદની કેટેગરી અને વિગતો પસંદ કરો:

    • Category of Complaint: ‘Unregistered Entities / Investment Advisers / Fraud’ પસંદ કરો.

    • Entity Details: જો છેતરપિંડી કરનાર વ્યક્તિ કે કંપની SEBI માં રજિસ્ટર્ડ ન હોય, તો ‘Unregistered Entity’ ઓપ્શન સિલેક્ટ કરો અને તેમનું નામ, ઈમેઈલ, મોબાઈલ નંબર કે યુપીઆઈ આઈડી વિગતમાં લખો.

    5.ફરિયાદનું સંપૂર્ણ વર્ણન લખો (Description):

    • તમારી સાથે બનેલી ઘટનાની સંપૂર્ણ વિગત સરળ શબ્દોમાં લખો (જેમ કે: તમને કઈ રીતે સંપર્ક કરાયો, કેટલા રૂપિયા ચૂકવ્યા, કયા એકાઉન્ટમાં પૈસા ટ્રાન્સફર કર્યા અને પ્રોફિટ/રિફંડ આપવાની કઈ રીતે મનાઈ કરી).

    6.પુરાવા અપલોડ કરો અને સબમિટ કરો:

    • તમારા તમામ પુરાવા (ચેટ્સ, બેંક સ્ટેટમેન્ટ, રસીદ) ની એક સિંગલ PDF (અથવા સ્વીકૃત સાઇઝની ફાઇલો) Attach Documents સેક્શનમાં અપલોડ કરો.

    • વિગતો ચકાસીને ‘Submit’ બટન પર ક્લિક કરો.

    7.Complaint Registration Number (સંદર્ભ નંબર) સાચવો:

    • ફરિયાદ સબમિટ થતાં જ તમને સ્ક્રીન અને ઈમેઈલ/SMS દ્વારા એક Unique Complaint Registration Number મળશે.

    • આ નંબરની મદદથી તમે પોર્ટલ પર લોગિન કરીને તમારી ફરિયાદનું લાઈવ સ્ટેટસ (Tracking Status) ચેક કરી શકશો.

    ફરિયાદ કર્યા પછી શું થશે?

    1. સ્વચાલિત રાઉટિંગ (Auto-routing): SCORES 2.0 સિસ્ટમ હેઠળ તમારી ફરિયાદ સંબંધિત એન્ટિટી અથવા SEBI ના ડેઝિગ્નેટેડ અધિકારી સુધી પહોંચશે.

    2. સમયમર્યાદા (Timelines): સામાન્ય રીતે સત્તાવાર પ્રક્રિયા હેઠળ ફરિયાદના ઉકેલ માટે ૧૫ થી ૨૧ દિવસનો સમય નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યો છે.

    3. અપીલની સુવિધા: જો તમે આપેલા જવાબ કે ઉકેલથી અસંતોષ્ટ હોવ, તો તમે પોર્ટલ પર જ ફરિયાદને ઉપલી ઓથોરિટી (First Appellate Authority) સમક્ષ રી-ઓપન અથવા અપીલ કરી શકો છો.

    મહત્વની સલાહ: જો તમારી સાથે ઓનલાઈન નાણાકીય છેતરપિંડી થઈ હોય, તો SEBI SCORES પર ફરિયાદ નોંધાવવાની સાથે જ તાત્કાલિક ભારત સરકારના રાષ્ટ્રીય સાયબર ક્રાઈમ હેલ્પલાઈન નંબર 1930 પર કોલ કરી cybercrime.gov.in પર પણ ફરિયાદ નોંધાવો, જેથી ફ્રોડ કરનારનું બેંક એકાઉન્ટ પણ ફ્રીઝ કરાવી શકાય છે.