ભારતની B-સ્કૂલ્સમાં એડમિશન લેનારાની ઘટી રહેલી સંખ્યાઃ ગુજરાતની સ્કૂલો પર હજી અસર દેખાઈ નથી
ભારતની B-સ્કૂલ્સમાં એડમિશન લેનારાની ઘટી રહેલી સંખ્યાઃ ગુજરાતની સ્કૂલો પર હજી અસર દેખાઈ નથી
હવે કંપનીઓ માત્ર B-સ્કૂલ્સ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ડિઝાઇન, લો, એન્જિનિયરિંગ, ડેટા સાયન્સ અને પબ્લિક પોલિસી સહિત ૬૦ થી વધુ વિવિધ કેમ્પસમાંથી ટેલેન્ટની ભરતી કરી રહી છે.
ભારતની ટોચની ૨૫ બિઝનેસ સ્કૂલ્સમાં આ વર્ષે એડમિશન લેનારા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો છે. બે વર્ષના પરંપરાગત માસ્ટર્સ ઇન બિઝનેસ એડમિનિસ્ટ્રેશનના કોર્સ માટે લાખો રૂપિયાની ફી અને સામે મળતા રિટર્ન ઓન ઇન્વેસ્ટમેન્ટને લઈને વિદ્યાર્થીઓમાં આશંકાઓ જાગી રહી છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના યુગમાં અને Gen Z-જેન-ઝીની કારકિર્દી પ્રત્યેની નવી વિચારસરણીને કારણે ડિગ્રી કરતા સ્કિલ્સ અને ટેકનોલોજીનું મહત્વ વધ્યું છે.
એડમિશનનો પ્રવાહ ઘટવાના મુખ્ય કારણો
મેનેજમેન્ટથી ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર તરફ ઝુકાવ: IIM-અમદાવાદ (IIM-A) ના ડાયરેક્ટર ભારત ભાસ્કરના જણાવ્યા અનુસાર, ગ્રાજ્યુએટ થતા વિદ્યાર્થીઓનો ઝુકાવ મેનેજમેન્ટ ક્ષેત્રના બદલે ટેકનોલોજી તરફ શિફ્ટ થયો છે. ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ટેકનોલોજીના ઉદ્ભવથી ટેક-કુશળ ઉમેદવારો માટે વૃદ્ધિની નવી તકો ઊભી થઈ છે, જેના કારણે B-સ્કૂલ્સની એન્ટ્રેસ ટેસ્ટ-CAT આપનારાઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે.
ટૂંકા અને આર્થિક રીતે પરવડે તેવા કોર્સની પસંદગી: IIM-કોલકાતાના ડાયરેક્ટર આલોક કુમાર રાયના મતે ભારતમાં બે વર્ષના MBA માટે વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષવા એક પડકાર બની રહ્યો છે. હવે વિદ્યાર્થીઓ એક વર્ષના એક્ઝિક્યુટિવ પ્રોગ્રામ્સ પસંદ કરી રહ્યા છે, જેથી સમય અને નાણાં બંનેની બચત થાય છે, એમ બિઝનેસ ટુડેના અહેવાલમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.
કોર્પોરેટ વર્લ્ડની બદલાતી જરૂરિયાતો: RPG એન્ટરપ્રાઇઝના વાઇસ ચેરમેન અનંત ગોયંકા જણાવે છે કે, પાંચ વર્ષ પહેલાં કંપનીઓ ફાઇનાન્સ, માર્કેટિંગ કે ઓપરેશન્સની ફંક્શનલ ક્ષમતા માટે MBAs ની ભરતી કરતી હતી. પરંતુ હવે કંપનીઓને એવા ટેલેન્ટની જરૂર છે જે ઝડપથી બદલાતા ડિજિટલ વાતાવરણમાં અનુકૂલન-Adaptability સાધી શકે અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના સાધનોનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
કોર્પોરેટ્સ દ્વારા ભરતી માટે B-સ્કૂલ્સ સિવાયના વિકલ્પો: આદિત્ય બિરલા ગ્રુપના HR ડાયરેક્ટર અશોક રામચંદ્રનના જણાવ્યા મુજબ, હવે કંપનીઓ માત્ર B-સ્કૂલ્સ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ડિઝાઇન, લો, એન્જિનિયરિંગ, ડેટા સાયન્સ અને પબ્લિક પોલિસી સહિત ૬૦ થી વધુ વિવિધ કેમ્પસમાંથી ટેલેન્ટની ભરતી કરી રહી છે.
જોકે, નેશનલ ટ્રેન્ડ અને IIM અમદાવાદના ડાયરેક્ટરના નિવેદન અનુસાર, ગુજરાતની B-સ્કૂલ્સમાં પણ નેશનલ CAT પરીક્ષાના રજીસ્ટ્રેશન અને પ્રવેશમાં ધીમો ઘટાડો કે સ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. વિદ્યાર્થીઓ બે વર્ષના જનરલ MBAને બદલે સ્પેસિફિક સ્પેશિયલાઇઝેશન અથવા ટેક-મેનેજમેન્ટ કોર્સ તરફ વળી રહ્યા છે.
જેન-ઝી (Gen Z) B-સ્કૂલ્સથી કેમ દૂર ભાગી રહી છે?
જેન-ઝી (૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ વચ્ચે જન્મેલી પેઢી) નું કારકિર્દી પ્રત્યેનું વલણ અગાઉની પેઢીઓ કરતાં સાવ અલગ છે.
-
રોકાણ સામે રિટર્નનો અભિગમ: જેન-ઝી ૨ વર્ષનો સમય અને લાખો રૂપિયાની ફી ખર્ચીને MBA કરવાને બદલે શોર્ટ-ટર્મ માઇક્રો-ક્રેડેન્શિયલ્સ, સ્પેશિયલાઇઝ્ડ માસ્ટર્સ કે ઓનલાઇન સર્ટિફિકેશનને વધુ વ્યવહારુ ગણે છે.
-
સ્ટાર્ટઅપ અને ગિગ ઇકોનોમી: જેન-ઝી કોર્પોરેટ નોકરીની સુરક્ષા શોધવાને બદલે ફ્રીલાન્સિંગ, ડિજિટલ કન્ટેન્ટ ક્રિએશન કે પોતે એન્ટરપ્રિન્યોર (ઉદ્યોગસાહસિક) બનીને પોતાનો રસ્તો જાતે બનાવવામાં માને છે.
-
કોર ટેકનોલોજી અને ડાયરેક્ટ પ્લેસમેન્ટ: આઇઆઇટી (IITs) જેવી સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓ બેચલર્સ પછી MBA કરવાને બદલે ટેકનોલોજી, ક્વોન્ટિટેટિવ ટ્રેડિંગ કે કન્સલ્ટિંગમાં ગૂગલ, માઇક્રોસોફ્ટ કે મેકિન્સી જેવી કંપનીઓમાં સીધી નોકરી મેળવવાનું પસંદ કરે છે.
જો આ ટ્રેન્ડ ચાલુ રહેશે તો કોર્પોરેટ જગત પર શું અસર પડશે?
ફંક્શનલ MBAs ની અછત અને ‘ફંજિબલ’ ટેલેન્ટની માગ: કેવળ થીયરીકલ જ્ઞાન ધરાવતા મેનેજર્સની કોર્પોરેટમાં માગ ઘટશે. કંપનીઓને ‘Fungible Talent’ (વિવિધ વિભાગો અને ટેકનોલોજી વચ્ચે સહેલાઈથી કામ કરી શકે તેવા લોકો) ની જરૂર પડશે.
B-સ્કૂલ્સના અભ્યાસક્રમમાં આમૂલ પરિવર્તન: બિઝનેસ સ્કૂલ્સે તેમના ટ્રેડિશનલ કોર્સ બંધ કરીને કે પુનઃરચના કરીને આર્ટિફિશિલય ઇન્ટેલિજન્સ, ડેટા એનાલિટિક્સ, બિઝનેસ સ્ટીમ્યુલેશન અને એથિક્સ જેવા ઇન્ટરડિસિપ્લિનરી પ્રોગ્રામ્સ શરૂ કરવા પડશે. આ વિચારસરણીથી પ્રેરાઈને આઈઆઈએણ લખનૌએ બી.એસ. ઇન આર્ટિફિશિલ ઇન્ટેલિજન્સ એન્ડ બિઝનેસ એનાલિટિક્સનો કોર્સ ચાલું કર્યો છે.
સ્કિલ-બેઝ્ડ હાયરિંગ: કોર્પોરેટ જગત ઉમેદવાર પાસે કઈ ડિગ્રી છે તેના બદલે તે જટિલ સમસ્યાઓ કેવી રીતે ઉકેલે છે અને ડિજિટલ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તેના આધારે હાયરિંગ કરશે.
એક વર્ષના એક્ઝિક્યુટિવ કોર્સનો દબદબો: ભવિષ્યમાં ફ્રેશર્સ માટેના ૨ વર્ષના MBA ના બદલે ૫ વર્ષના કામના અનુભવ પછી કરવામાં આવતા ૧ વર્ષના સ્પેશિયલાઇઝ્ડ મેનેજમેન્ટ કોર્સનો ઉપયોગ કોર્પોરેટ લીડરશિપ માટે વધુ થશે.
ગુજરાતની સરકારી અને ગ્રાન્ટ-ઈન-એડ સંસ્થાઓમાં 100% પ્રવેશ:
ગુજરાતની ટોચની સરકારી અને ગ્રાન્ટેડ સંસ્થાઓ (જેમ કે B. K. School of Professional and Management Studies – Gujarat University, M. S. Patel Institute – MSU Baroda, VNSGU Surat, SPU Vallabh Vidyanagar) માં ઉપલબ્ધ તમામ સીટો (લગભગ ૩૮૮+ સીટો) ૧૦૦ ટકા ભરાઈ જાય છે. આ સંસ્થાઓમાં એડમિશન ઘટવાનો કોઈ ટ્રેન્ડ નથી.
સેલ્ફ ફાઈનાન્સ સંસ્થાઓમાં ખાલી રહેતી સીટો: ગુજરાતની ખાનગી/સ્વ-નિર્ભર B-સ્કૂલોમાં બેે નીતિઓ જોવા મળે છે. ટોચની ખાનગી B-સ્કૂલ્સ (જેમ કે Nirma, GLS, S. R. Luthra, Chimanbhai Patel Institute)માં સંપૂર્ણ સીટો ભરાય છે. પરંતુ, ટાયર-૩ કે ગ્રામીણ વિસ્તારોની નાની સેલ્ફ ફાઈનાન્સ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં-કોલેજોમાં દર વર્ષે ૫૦ ટકાથી વધુ સીટો ખાલી રહે છે, એમ ACPC Gujarat ૨૦૨૪-૨૫ અને ૨૦૨૫-૨૬ ના એડમિશન ડેટા પરથી જાળવા મળી રહ્યું છે.
આઈઆઈએમ અમદાવાદ (IIM Ahmedabad): IIM અમદાવાદના ૨-વર્ષીય PGP પ્રોગ્રામની બેચ સાઈઝ છેલ્લા ૩ વર્ષથી ૪૪૦ થી ૪૫૫ વિદ્યાર્થીઓની આસપાસ જ સમાન અને સ્થિર રહી છે (ઉદાહરણ તરીકે ૨૦૨૪-૨૬ બેચમાં કુલ ૪૫૧ વિદ્યાર્થીઓ પ્રવેશ્યા હતા). ટોચની B-સ્કૂલમાં બેચ સાઈઝ મર્યાદિત હોવાથી ત્યાં સીટો ખાલી રહેવાનો પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી, એમ IIMA Offical Batch Profile Announcement,૨૦૨૪-૨૬ બેચના આંકડાંઓ દર્શાવે છે.
છેલ્લા ત્રણ વર્ષની એડમિશન સ્થિતિનું કોષ્ટક (અધિકૃત ડેટા આધારિત)
| B-સ્કૂલનું નામ | સંસ્થાનો પ્રકાર | વર્ષ ૨૦૨૩-૨૪ | વર્ષ ૨૦૨૪-૨૫ | વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ | ડેટા સોર્સ |
| IIM અમદાવાદ (PGP & FABM) | સ્વાયત્ત (તમામ ભારત કક્ષા) | ૪૫૫ એડમિશન | ૪૫૧ એડમિશન | ૪૫૦+ (સ્થિર) | IIMA Sourcing & Official Batch Profile |
| B. K. School (ગુજરાત યુનિવર્સિટી) | ગવર્નમેન્ટ / GIA | 100% સીટો ભરાઈ | 100% સીટો ભરાઈ | 100% સીટો ભરાઈ | ACPC Gujarat Allotment List |
| M. S. Patel Institute (MSU વડોદરા) | ગવર્નમેન્ટ / GIA | 100% સીટો ભરાઈ | 100% સીટો ભરાઈ | 100% સીટો ભરાઈ | ACPC Gujarat Allotment List |
| ગુજરાતની SFI / ખાનગી B-સ્કૂલ્સ (એકત્રિત) | સેલ્ફ-ફાઇનાન્સ (SFI) | ~૪૫-૫૦% ખાલી સીટો | ~૫૫% ખાલી સીટો | ખાલી સીટોનો ટ્રેન્ડ યથાવત | ACPC Vacancy Round Announcements |
ગુજરાતમાં સરકારી અને ટોચની B-સ્કૂલ્સના એડમિશનમાં કોઈ ઘટાડો થયો નથી. જોકે, રાષ્ટ્રીય સ્તરે CAT પરીક્ષાના રજિસ્ટ્રેશનમાં અને નીચલા સ્તરની સ્વ-નિર્ભર (SFI) કોલેજોના પ્રવેશમાં જે નરમાઈ જોવા મળી રહી છે, તેનું મુખ્ય કારણ વિદ્યાર્થીઓનું ટેકનોલોજી, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઓનલાઇન/ટૂંકા ગાળાના સ્પેશિયલાઇઝ્ડ કોર્સ તરફ વળવું છે.
