રેપિડ કોમર્સ અપનાવી રહેલી જ્વેલરી, ફેશન અને બ્યુટી બ્રાન્ડ્સ 

ભારતનો ઓનલાઈન શોપિંગ ઉદ્યોગ શાંતિથી એક ત્રીજો માર્ગ બનાવી રહ્યો છે. આ માર્ગ છે રેપિડ કોમર્સનો. રેપિડ કોમર્સ ક્વિક કોમર્સ અને ઈ-કોમર્સની વચ્ચે ક્યાંક સ્થાન ધરાવે છે. આ નવું ઉભરી રહેલું બિઝનેસ મોડલ એવા ઉત્પાદનો માટે બે થી ચાર કલાકની અંદર ડિલિવરીનું વચન આપે છે જે ગ્રાહકોને કદાચ તરત જ જોઈતા નથી, પરંતુ તેઓ તેના માટે દિવસો સુધી રાહ જોવા પણ માંગતા નથી. રેપિડ કોમર્સ વિશેની સૌથી મોટી ગેરસમજોમાંની એક એ છે કે તે લાંબા ડિલિવરી સમયગાળા સાથેનું માત્ર એક ક્વિક કોમર્સ છે. ઉદ્યોગના વડાઓ દલીલ કરે છે કે આ બંને મોડલ મૂળભૂત રીતે અલગ છે.

આ બંનેની વચ્ચે એક ઉત્તમ સ્થાન છે. આ સ્થાપ પર ગ્રાહકો એટલી રાહ જોવા તૈયાર હોય છે જેથી બ્રાન્ડ્સ ઓર્ડર એકત્રિત કરી શકે, લોજિસ્ટિક્સને શ્રેષ્ઠ બનાવી શકે અને ખર્ચ ઘટાડી શકે, તેમજ ગ્રાહકોને ત્વરિતતાનો અનુભવ પણ મળી રહે છે. વાસ્તવમાં, આ બાબત ઉતાવળ (તાકીદ) કરતાં સગવડ અને આર્થિક ગણતરીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની વધુ છે.કરિયાણું (ગ્રોસરી) અથવા દવાઓથી વિપરીત, શર્ટ, ગળાનો હાર (નેકલેસ) કે સ્કિનકેર પ્રોડક્ટની ખરીદી કરતા ગ્રાહકો ઘણીવાર થોડા કલાકો રાહ જોવા તૈયાર હોય છે જો તેનાથી તેમને વધુ પસંદગી અને સારો શોપિંગ અનુભવ મળતો હોય છે. આ સૂક્ષ્મ પરિવર્તન, હાલની માંગને વહેંચવાને બદલે એકંદર ઈ-કોમર્સ માર્કેટનો વિસ્તાર કરી રહ્યું છે. તેનાથી એકંદર બજારનો હિસ્સો વધ્યો છે. હા, પરંપરાગત ઈ-કોમર્સનો થોડો હિસ્સો રેપિડ કોમર્સ તરફ શિફ્ટ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ કુલ ખરીદીમાં વધારો થયો છે. ગ્રાહકો નવી કેટેગરીમાં પ્રવેશી રહ્યા છે.

તેથી જ ખરીદનારને કદાચ આગામી ૧૫ મિનિટમાં નેકલેસ કે હેન્ડબેગની જરૂર ન હોય, પરંતુ તેઓ ત્રણ કે ચાર દિવસ રાહ જોવા પણ વધુને વધુ અનિચ્છા દર્શાવી રહ્યા છે. ક્વિક કોમર્સ  બહુધા કરિયાણું, દવાઓ, સ્નેક્સ અથવા અન્ય ઘરગથ્થુ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની કટોકટી અને તાત્કાલિક જરૂરિયાતો પર ચાલે છે. તે ઝડપથી વેચાતી મર્યાદિત પ્રોડક્ટ્સ ધરાવતા નાના ‘ડાર્ક સ્ટોર્સ’ પર આધાર રાખે છે. બીજી તરફ, રેપિડ કોમર્સ આયોજિત છતાં ત્વરિત ખરીદીઓ પૂરી પાડે છે. તેમાં છેલ્લી ઘડીની ભેટ (ગિફ્ટ), સાંજની ઇવેન્ટ માટેનો પોશાક, તહેવાર કે ઉજવણી માટેની જ્વેલરી, અથવા સપ્તાહાંતની (વીકેન્ડ) ટ્રીપ પહેલાં બ્યુટી પ્રોડક્ટ.ની ખરીદી કરવામાં આવે છે. અહીં ઝડપ મહત્વની છે, પરંતુ તેની સાથે પસંદગી પણ એટલી જ મહત્વની છે.

હવે તેઓ દરેક કેટેગરીમાં ઝડપની અપેક્ષા રાખે છે. ફૂડ અને ગ્રોસરી પછી, કપડાં (એપરલ) એ આગામી સૌથી મોટી રિટેલ કેટેગરી છે, અને તે ખરેખર ક્વિક કોમર્સ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી નહોતી. આ એ જગ્યા છે જ્યાં રેપિડ કોમર્સ સૌથી મોટો તફાવત લાવશે તેવી સંભાવના છે. આ બિહેવિયરલ (વર્તણૂક સંબંધિત) ફેરફાર બ્રાન્ડ્સને ઓર્ડર પૂરો કરવાની પદ્ધતિઓ વિશે નવેસરથી વિચારવા મજબૂર કરી રહ્યો છે.

બેંગલુરુમાં હેડક્વાર્ટર ધરાવતી આ ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર જ્વેલરી બ્રાન્ડે તેના ૩૬૦ થી વધુ રિટેલ સ્ટોર્સના નેટવર્કને હાયપરલોકલ ફુલફિલમેન્ટ સેન્ટર્સમાં ફેરવી દીધું છે. ગ્રાહકો તેમના નજીકના સ્ટોર પર ઉપલબ્ધ ૧,૫૦૦ થી ૨,૦૦૦ ડિઝાઇનમાંથી પસંદગી કરીને બે કલાકની અંદર પ્રોડક્ટ મેળવી શકે છે. તેનો ફાયદો એ છે કે ગ્રાહકોએ પસંદગીમાં કોઈ બાંધછોડ કરવી પડતી નથી. જ્યારે તમે ૧૦ મિનિટના બદલે બે થી ચાર કલાક રાહ જોવા તૈયાર હોવ, ત્યારે તમે ખૂબ મોટા કેટેલોગનો ઉપયોગ કરી શકો છો. તેથી જ્યારે ક્વિક કોમર્સ અન્ય તમામ બાબતો કરતાં સ્પીડને વધુ મહત્વ આપે છે, ત્યારે રેપિડ કોમર્સ સ્પીડ અને પ્રોડક્ટની બહોળી પસંદગી વચ્ચે સંતુલન રાખવાનો પ્રયાસ કરે છે. ખાસ કરીને એવી કેટેગરીમાં આ સંતુલન અત્યંત નિર્ણાયક છે જ્યાં ગ્રાહકો ખરીદતા પહેલા વ્યાપકપણે બ્રાઉઝ (શોધખોળ) કરવાનું પસંદ કરે છે.

ડિમાન્ડ ઊભી કરો

જ્વેલરી બ્રાન્ડ પેલ્મોનાસને અત્યારથી જ તેના પરિણામો મળી રહ્યા છે. કંપનીના સહ-સ્થાપકના જણાવ્યા અનુસાર, રેપિડ કોમર્સ હવે કંપનીના ઓનલાઈન વેચાણમાં ૨૫-૩૦ ટકા યોગદાન આપે છે, જે તેને તેના સૌથી ઝડપથી વિકસતા માધ્યમોમાંથી એક બનાવે છે. આ માંગ ગિફ્ટ આપવાના પ્રસંગો, તહેવારો અને છેલ્લી ઘડીની ખરીદીઓ દ્વારા પ્રેરિત છે — શોપિંગની એવી ક્ષણો જે પરંપરાગત ઈ-કોમર્સમાં ભાગ્યે જ અસ્તિત્વ ધરાવતી હતી. સેમ-ડે ડિલિવરી (તે જ દિવસે ડિલિવરી) હવે ઈચ્છાને બદલે વધુને વધુ એક જરૂરિયાત બની ગઈ છે. રેપિડ કોમર્સ વધારાની માંગ લાવી રહ્યું છે અને પરંપરાગત ઓનલાઈન માધ્યમોમાંથી કેટલીક ખરીદીઓને પોતાની તરફ આકર્ષિત કરી રહ્યું છે. ગ્રાહકો ઝડપ અને સગવડને મહત્વ આપે છે. જો કે, આ જરૂરિયાતને પૂરી કરવા માટે બ્રાન્ડ્સે તેમની કામગીરીને નવી દિશા આપવી જરૂરી છે.

પેલ્મોનાસે ગ્રાહકોની નજીક સૌથી વધુ વેચાતી પ્રોડક્ટ્સ રાખવા માટે તેની ઇન્વેન્ટરી પ્લાનિંગ, માંગની આગાહી (ડિમાન્ડ ફોરકાસ્ટિંગ) અને વેરહાઉસિંગ સ્ટ્રેટેજીની ફરીથી ડિઝાઇન કરી છે. દિવસોના બદલે કલાકોમાં ડિલિવરી કરવા માટે ટેકનોલોજી આધારિત ઇન્વેન્ટરી વિઝિબિલિટી અને થર્ડ-પાર્ટી વેરહાઉસિંગ પાર્ટનરશિપ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયા છે.

લોજિસ્ટિક્સની રેસ

રેપિડ કોમર્સ ચેનલની વિશિષ્ટ જરૂરિયાતોને અનુરૂપ ડિલિવરી બિઝનેસ પોતાને નવું સ્વરૂપ આપી રહ્યો છે. આ સેક્કટરના નિષ્ણાતો કહે  છે કે રેપિડ કોમર્સ વપરાશના નવા પ્રસંગો ઉભા કરી રહ્યું છે અને તે માત્ર હાલની ઈ-કોમર્સ માંગને ઘટાડી રહ્યું નથી. ઝડપી ફુલફિલમેન્ટ તાત્કાલિક ખરીદીઓ, ફરીથી તે જ પ્રોડક્ટને વેચાણ માટે મંગાવીને તૈયાર રાખવાની જરૂરિયાતો અને ખરીદીના એવા વ્યવહારને અનલોક કરે છે જેને પરંપરાગત ડિલિવરી સમય મર્યાદા ક્યારેય પકડી શકતી નહોતી. રેપિડ કોમર્સની માંગને ટેકો આપવા માટે, શાડોફેક્સે મોટા શહેરોમાં તેના મિની ફુલફિલમેન્ટ સેન્ટર્સના નેટવર્કનો વિસ્તાર કર્યો છે, જ્યારે સાત કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં ૩૦-૪૫ મિનિટની અંદર ડિલિવરી સક્ષમ કરતા ડાર્ક સ્ટોર્સનું પાયલોટ ટેસ્ટિંગ શરૂ કર્યું છે.

તેના ફાયદા ગ્રાહક સંતોષથી પણ આગળ વધે છે. ઝડપી ફુલફિલમેન્ટ રિટર્ન-ટુ-ઓરિજિન દરો અને ઓર્ડર કેન્સલેશનમાં ૫-૯ ટકાનો ઘટાડો કરે છે જ્યારે વારંવાર થતી ખરીદીઓ (રિપીટ પર્ચેઝ) માં સુધારો કરે છે. જે ગ્રાહકો તેમના ઓર્ડર ઝડપથી મેળવે છે તેઓ પ્લેટફોર્મ પર વધુ વિશ્વાસ રાખે છે, જેનાથી ગ્રાહક જોડાણ અને વફાદારી બંને વધે છે. જો કે રેપિડ કોમર્સ પરંપરાગત ઈ-કોમર્સ કરતા વધુ ફુલફિલમેન્ટ ખર્ચ ધરાવે છે, પરંતુ એક એવો મુદ્દો આવે છે જ્યાં ઝડપ પ્રોફિટેબિલિટી (નફાકારકતા) માં સુધારો કરવાનું શરૂ કરે છે. ઉચ્ચ કન્વર્ઝન રેટ, ઓછું કેન્સલેશન અને મજબૂત કસ્ટમર રિટેન્શન (ગ્રાહકોને જાળવી રાખવા) આખરે એક શ્રેષ્ઠ ચક્ર બનાવે છે.

બ્રાન્ડ્સ માટે, આ આર્થિક ગણતરીઓ રોકાણને વધુને વધુ યોગ્ય ઠેરવતી હોવાનું દેખાય છે. ઉચ્ચ ઇન્વેન્ટરી ખર્ચ સામે વધુ કન્વર્ઝન રેટ, ઓછા રિટર્ન અને વારંવાર થતી ખરીદીઓ દ્વારા વળતર મળી રહે છે. સૌથી અગત્યનું, રેપિડ કોમર્સ ખરીદીના વધારાના નિર્ણયોને પ્રોત્સાહિત કરી રહ્યું છે. એક ગ્રાહક જેણે ડિલિવરીમાં ચાર દિવસ લાગવાના કારણે કાર્ટ છોડી દીધું (ઓર્ડર કેન્સલ કર્યો) હોત, તે હવે એ જાણીને ઓર્ડર આપવા તૈયાર છે કે તે રાત્રિભોજન પહેલાં આવી જશે. આ વર્તણૂકનું પરિવર્તન સૌથી મોટું ડિસરપ્શન (મોટો બદલાવ) સાબિત થઈ શકે છે.

છેલ્લા એક દાયકામાં, ભારતીય ઈ-કોમર્સ કંપનીઓએ પ્રોડક્ટની વિવિધતા અને કિંમત પર સ્પર્ધા કરી હતી. ક્વિક કોમર્સે પાછળથી આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની ખરીદી માટે ઝડપ અંગેની અપેક્ષાઓને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી. હવે રેપિડ કોમર્સ તે અપેક્ષાઓને વિવેકાધીન ખર્ચ અને શોખની વસ્તુઓ) સુધી વિસ્તારી રહ્યું છે.

આગામી રિટેલ યુદ્ધ

રેપિડ કોમર્સનો ઉદય માત્ર એક નવા ડિલિવરી વચન કરતાં કંઈક મોટો સંકેત આપે છે. તે ગ્રાહકોની અપેક્ષાઓમાં ફેરફાર દર્શાવે છે. ભારતીય ખરીદદારો હવે માત્ર ઉત્પાદનોની સરખામણી નથી કરતા, તેઓ ડિલિવરી સમયની પણ સરખામણી કરે છે. જેમ જેમ બ્રાન્ડ્સ ઇન્વેન્ટરી નેટવર્કને ફરીથી ડિઝાઇન કરે છે, રિટેલર્સ સ્ટોરના ફોર્મેટ વિશે નવેસરથી વિચારે છે અને લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ વધુ ગીચ ફુલફિલમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવે છે, ત્યારે ઓનલાઈન અને ઓફલાઈન રિટેલ વચ્ચેની રેખા ધૂંધળી થવા લાગી છે. ઓનલાઈન શોપિંગનો આગામી તબક્કો હવે કોણ સૌથી ઓછી કિંમત ઓફર કરે છે તેના દ્વારા નહીં, પરંતુ ગ્રાહક સંતોષની ઝડપે કોણ ડિલિવરી કરે છે તેના દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થઈ શકે છે.