સૂર્ય ઉર્જા કેમ વૈશ્વિક ઉર્જા સલામતીનું મુખ્ય માધ્યમ બની રહી છે 

ભૌગોલિક-રાજકીય નિર્ભરતાથી મુક્તિ

• કારણ: પરંપરાગત ઉર્જા સ્ત્રોતો જેવા કે ક્રૂડ ઓઇલ (કાચું તેલ), નેચરલ ગેસ અને કોલસાની ઉપલબ્ધતા અમુક જ દેશો (જેમ કે મિડલ ઇસ્ટ અથવા રશિયા) પૂરતી મર્યાદિત છે. આના કારણે તે દેશો વૈશ્વિક બજારમાં ‘ઉર્જા બ્લેકમેલ’ કે ભાવની અસ્થિરતા સર્જી શકે છે.

• ઉદાહરણ: સૂર્યપ્રકાશ પૃથ્વી પર દરેક જગ્યાએ કુદરતી રીતે ઉપલબ્ધ છે. કોઈપણ દેશ કે યુદ્ધની સ્થિતિ આ કુદરતી સ્રોતને રોકી શકતી નથી. સોલાર પાવર અપનાવવાથી દેશો વિદેશી ઓઇલ આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ‘ઉર્જા આત્મનિર્ભરતા’ કેળવી શકાય છે. 

આધુનિક ટેકનોલોજી અને AI ની વધતી વીજળીની માંગ

• કારણ: આજના ડિજિટલ યુગમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ડેટા સેન્ટર્સ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ના કારણે વીજળીની વૈશ્વિક માંગ રેકોર્ડ સ્તરે વધી રહી છે. પરંપરાગત ગ્રીડ્સ આ વધતા ભારને એકલા હાથે પહોંચી વળવા અસમર્થ છે.

• ઉદાહરણ: ઇન્ટરનેશનલ સોલાર એલાયન્સ (ISA) જેવા વૈશ્વિક મંચોના અહેવાલો મુજબ, વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં સોલાર સેક્ટરમાં $૧ ટ્રિલિયન (૧ લાખ કરોડ ડૉલર) થી વધુનું રોકાણ આકર્ષિત થઈ રહ્યું છે, જે આ વધતી માંગને ટકાઉ રીતે સંતોષવા માટે સૌથી મોટું માધ્યમ છે.

વિકેન્દ્રીકૃત ઉર્જા અને સ્માર્ટ ગ્રીડ્સ

• કારણ: પરંપરાગત વીજળી મોટા પાવર પ્લાન્ટ્સમાં બને છે અને લાંબા ટ્રાન્સમિશન નેટવર્ક દ્વારા આવે છે, જેમાં પાવર લોસ (વીજળીનો બગાડ) વધુ થાય છે અને આપત્તિના સમયે પાવર સપ્લાય ઠપ થઈ શકે છે.

• ઉદાહરણ: રૂફટોપ સોલાર અને મિની-ગ્રીડ્સ દ્વારા ગામડાઓ અને અંતરિયાળ વિસ્તારો પણ પોતાની વીજળી જાતે ઉત્પન્ન કરી શકે છે. વન સન વન વર્લ્ડ વન ગ્રીડ (OSOWOG) જેવી વિભાવનાઓ વૈશ્વિક સ્તરે સ્વચ્છ ઉર્જાના સરળ આદાન-પ્રદાન માટે માર્ગ તૈયાર કરી રહી છે.

આર્થિક સ્થિરતા અને કિંમતોમાં ઘટાડો

• કારણ: અગાઉ સોલાર ટેકનોલોજી મોંઘી હતી, પરંતુ ટેકનોલોજીના વિકાસ અને મોટા પાયે ಉತ್ಪಾದન (Mass Production) ના કારણે સોલાર પેનલની કિંમતોમાં ભારે ઘટાડો થયો છે.

• ઉદાહરણ: આજે સોલાર એનર્જી એ કોલસા કે ગેસ આધારિત વીજળી સામે સૌથી સસ્તો અને આર્થિક રીતે સધ્ધર વિકલ્પ બની ગયો છે, જેનાથી ફુગાવા સામે રક્ષણ મળે છે અને ઉદ્યોગો તથા સામાન્ય નાગરિકોના વીજળીના બિલ ઘટે છે.

ભારતમાં સોલાર ઉર્જાની સ્થિતિ

• વધતી ક્ષમતા: ભારતની કુલ સોલાર ક્ષમતા વધીને ૧૬૪ ગીગાવેટથી વધુ થઈ ચૂકી છે.

• સરકારી યોજનાઓ: પીએમ સૂર્ય ઘર મુફ્ત વિજળી યોજના અને પીએમ-કુસુમ યોજના દ્વારા કરોડો ઘરો અને ખેડૂતોને સીધા સોલાર પાવર સાથે જોડવામાં આવ્યા છે, જેનાથી દેશની અંદર જ ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત બની છે.