ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સના નવા ઘટાડેલા દર લાગુ કર્યા પછી ઘરવપરાશની વસ્તુઓના ભાવ વધ્યા

• દૂધ, ઘી, પનીર, કન્ડેન્સ્ડ અને પાવડર મિલ્ક, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ડ્રાયફ્રૂટ્સ અને અથાણાંમાં ભાવ વધ્યા

GSTના સ્લેબમાં સુધારા અને ટેક્સ દરોમાં તર્કસંગત ફેરફાર છતાં તમામ વસ્તુઓના ભાવમાં ઘટાડો થયો નથી. ખાસ કરીને જરૂરી ખાદ્ય પદાર્થોમાં GST દરમાં ઘટાડાનો સંપૂર્ણ લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચ્યો નથી. તેનાથી વિપરીત રીતે, મોટર વાહનો, સાયકલ, ટાયર-ટ્યુબ, એર કન્ડીશનર અને કેટલાક ઘરેલુ ઉપકરણોમાં CPIમાં ઘટાડો નોંધાયો છે. આ હકીકત દર્શાવે છે કે ઊંચી કિંમતના અને વૈકલ્પિક માલના ભાવમાં થયેલાઘટાડાનો લાભ વધુ અસરકારક રીતે પહોંચ્યો છે.

વારંવાર વપરાતી આવશ્યક વસ્તુઓમાં GST દરમાં ઘટાડા છતાં ભાવમાં ઘટાડો હજી સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળ્યો નથી. ઉદાહરણ તરીકે, દૂધ, ઘી, પનીર, કન્ડેન્સ્ડ અને પાવડર મિલ્ક જેવી વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે. પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ડ્રાયફ્રૂટ્સ અને અથાણાંમાં પણ ભાવ વધ્યા છે. પરંતુ બેબી ફૂડ, બિસ્કિટ, બટર, ચીઝ, હેલ્થ ડ્રિંક્સ, પેકેજ્ડ પાણી, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ અને મેયોનેઝ જેવી કેટલીક વસ્તુઓમાં ભાવમાં ઘટાડો થયો છે.

જીએસટીના દરમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હોવા છતાં ઘર વપરાશની વસ્તુઓ અને વ્યક્તિગત સંભાળ માટે વપરાતા હેર ઓઇલ, શેમ્પૂ, લોશન અને કપડાંમાં પણ CPI વધ્યો છે.,બીજી તરફ, એર કન્ડીશનર, સિલાઈ મશીન, ગેસ સ્ટોવ અને ઇન્ડક્શન કુકર જેવા કેટલાક મોંઘી કિંમતના માલમાં ભાવ ઘટ્યા છે. આમ વાહનો, એર કન્ડીશનર, ફૂટવેર અને મેડિકલ સાધનો જેવા ટકાઉ માલમાં ભાવ ઘટાડાનો લાભ વધુ જોવા મળે છે, જ્યારે આવશ્યક વસ્તુઓમાં આ અસર ઓછી છે.

આ માટે ઇનપુટ ખર્ચ, સપ્લાય ચેઇન સમસ્યાઓ, માંગની સ્થિતિ, કંપનીઓની કિંમતી નીતિઓ અને બજારમાં સ્પર્ધાની અસર જવાબદાર હોઈ શકે છે. ઉપરાંત, જે વસ્તુઓમાં માંગ વધુ લવચીક (elastic) હોય છે, જેમ કે વાહનો, તેમાં ભાવ ઝડપથી બદલાય છે, જ્યારે આવશ્યક વસ્તુઓમાં ભાવ ઓછા પ્રમાણમાં બદલાય છે.

GST Council એ 3 સપ્ટેમ્બર 2025ની બેઠકમાં 5 ટકા અને 18 ટકાના બે દરો નક્કી કર્યા હતા અને 40 ટકા સેસ લાગુ કર્યો હતો. આ નવા દરો 22 સપ્ટેમ્બરથી અમલમાં આવ્યા હતા.

ગ્રાહકોને દર ઘટાડાનો લાભ મળે તે માટે Department of Consumer Affairs દ્વારા National Consumer Helpline પર ફરિયાદ વ્યવસ્થા શરૂ કરવામાં આવી છે, અને Central Board of Indirect Taxes and Customs દ્વારા 54 વસ્તુઓના ભાવ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.

નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પબ્લિક ફાઈનાન્સ એન્ડ પોલીસીએ તાજેતરમાં કરેલા એક અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 22મી સપ્ટેમ્બર 2025ના જીએસટીના નવા દર અને નવા સ્લેબની જાહેરાત કરવામાં આવી તે પછી મોટર, કન્ઝ્યુરમ ડ્યૂરેબલ્સના ભાવ ઘટ્યા છે. બીજીતરફ મોટાભાગની ખાદ્ય વસ્તુઓ, ઘરેલુ અને વ્યક્તિગત સંભાળ ઉત્પાદનોના ભાવમાં વધારો થયો છે.

આ અભ્યાસ “GST 2.0: શું ઓછા ટેક્સ દરો ગ્રાહકો માટે ઓછા ભાવમાં ફેરવે છે?” નામથી પ્રોફેસર સચ્ચિદાનંદ મુખરજી અને રિસર્ચમાં તેમને સહકાર આપનાર સાથીદાર શિવાની બદોલાએ તૈયાર કર્યો છે. આ અહેવાલ માટે મે 2025 થી જાન્યુઆરી 2026 સુધીના 355 ખાદ્ય અને અખાદ્ય વસ્તુઓના માસિક CPI (ગ્રાહક ભાવ સૂચકાંક)ના ડેટાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.