ઇન્કમટેક્સ રિટર્નમાં વિદેશી મિલકત જાહેર ન કરવા બદલ કરેલો રૂ.10 લાખનો દંડ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલે રદ કર્યો

અમદાવાદ,તા. 21 મેઃ ભારત સરકારના આવકવેરાના નિયમો અનુસાર ભારતમાં વસતા નાગરિકોએ તેમની માલિકીની વિદેશ સ્થિત સંપત્તિ અથવા આવકની વિગતો જાહેર કરવી ફરજિયાત છે. આ કરદાતાની આવક પાછલા વર્ષમાં કરપાત્ર મર્યાદાથી ઓછી હોય તો પણ તેની જાહેરાત કરવી ફરજિયાત છે.

આવકવેરા રિટર્નમાં ‘શેડ્યૂલ-એફએ’ એક એવો વિભાગ છે જ્યાં વિદેશી સંપત્તિ અને વિદેશી આવકની વિગતો ભરવાની હોય છે. વિદેશી આવકની વિગતો જાહેર કરવા અંગેના એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં, ઇન્કમ ટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલે ચેન્નાઈએ એક પગારદાર કરદાતા પર લાદવામાં આવેલો રૂ. 10 લાખનો દંડ રદ કર્યો છે. આ કરદાતા પોતાના આવકવેરા રિટર્નમાં વિદેશી પેરેન્ટ કંપનીએ કર્મચારીને આપેલા શેર્સ-ESOPs જાહેર કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ કર્મચારીને તેમના ભારતીય એમ્પ્લોયર (માલિક) દ્વારા વિદેશમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા અને નોકરીના ભાગરૂપે તેમને વિદેશી પેરેન્ટ કંપનીના શેર આપવામાં આવ્યા હતા.

કરદાતાએ આકારણી વર્ષ 2016-17 માટેનું પોતાનું ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન 22.02.2018 ના રોજ ફાઇલ કર્યું હતું, જેમાં તેઓ ‘શેડ્યૂલ FA’ માં આ વિદેશી સંપત્તિ દર્શાવવાનું ભૂલી ગયા હતા. આ ભૂલને કારણે દંડની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી. શેડ્યૂલ એફએમાં વિદેશી સંપત્તિ જાહેર ન કરવા બદલ બ્લેક મની એક્ટની કલમ 43 હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી અને રૂ. 10 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો.

અહીં જ બ્લેક મની એક્ટ, 2015નું મહત્વ સામે આવે છે. આ કાયદા હેઠળ કરદાતાઓ માટે વિદેશી આવક અને અસ્કયામતોની જાહેરાત કરવી અનિવાર્ય છે. બ્લેક મની એક્ટની આ જોગવાઈઓ આકારણી વર્ષ 2016-17 થી જ લાગુ કરવામાં આવી હતી. પગારદાર કર્મચારીઓ સહિત ઘણા લોકોને આ નવા નિયમની જાણ નહોતી. કરદાતા એક પગારદાર વ્યક્તિ હોવાથી અને ક્રોસ-બોર્ડર ટેક્સેશનની જટિલતાઓથી અજાણ હોવાને લીધે, તેમણે કોઈ ખોટા ઈરાદા વગર, માત્ર અજાણતામાં આ વિદેશી સંપત્તિ અને ડિવિડન્ડની આવક જાહેર કરવાનું ચૂકી ગયા હતા. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તેઓ માત્ર એક ચેકબોક્સ ટીક કરવાનું ભૂલી ગયા હતા. તેમાં કોઈ છુપાયેલા વિદેશી બેંક ખાતાઓ કે વિદેશી કાળું નાણું સામેલ નહોતું.

ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ કરદાતાએ મજબૂત પક્ષ રજૂ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે શેડ્યૂલ એફએમાં ESOPs જાહેર ન થવા પાછળનું કારણ માત્ર અજાણતા થયેલી ભૂલ જ હતી, કારણ કે આ પ્રકારના રિપોર્ટિંગનો આ પ્રથમ વર્ષ હોવાથી નિયમોમાં સ્પષ્ટતાનો અભાવ હતો. વધુમાં એવી પણ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે, ઈએસપીઓના મૂલ્ય પર નિયમ મુજબ ટીડીએસ પહેલેથી જ કપાઈ ચૂક્યો હતો, અને આ શેરના વેચાણ પર જે કેપિટલ ગેઇન્સ (મૂડી નફો) થયો હતો તેના પર આકારણી વર્ષ 2019-20 માં યોગ્ય રીતે ટેક્સ ચૂકવી દેવામાં આવ્યો હતો. તેથી, અહીં આવક છુપાવવાનો કે ટેક્સ ચોરીનો કોઈ ઈરાદો નહોતો.

કરદાતાએ ભૂતકાળના એવા કેસોના પણ ઉદાહરણો આપ્યા જેમાં સમાન સંજોગોમાં કલમ 43 હેઠળનો દંડ નાબૂદ કરવામાં આવ્યો હતો. બીજી એક મહત્વની વાત એ રેખાંકિત કરવામાં આવી કે બ્લેક મની એક્ટની કલમ 43માં કરવામાં આવેલી જોગવાઈ હેઠળ દંડ ફટકારવો એ આકારણી અધિકારી માટે ફરજિયાત નથી પરંતુ તેમના વિવેકબુદ્ધિ પર આધારિત છે.

ITAT નો ચુકાદો

ITAT આ દલીલો સાથે સહમત થયું. ટ્રિબ્યુનલે નોંધ્યું કે કરદાતાની એકમાત્ર ભૂલ એ હતી કે તેમણે આકારણી વર્ષ 2016-17 ના રિટર્નમાં શેડ્યૂલ એફએ હેઠળ આ સંપત્તિ દર્શાવી નહોતી. આ નિયમ લાગુ થવાનું તે પ્રથમ વર્ષ હોવાથી અને શેર ફિડ્યુશિયરી સ્ટ્રક્ચર (ટ્રસ્ટ કે મધ્યસ્થી માધ્યમ) દ્વારા રાખવામાં આવ્યા હોવાથી, નિયમોની અસ્પષ્ટતાના કારણે આ ભૂલ સાચોસાચ થઈ ગઈ હોવાની કરદાતાની વાત સાચી જણાય છે.

ઇન્કમટેક્સ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલને રેકોર્ડ પર એવા કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી જે દર્શાવે કે કરદાતાનો વિદેશી સંપત્તિ છુપાવવાનો કે ટેક્સ ચોરી કરવાનો કોઈ ઈરાદો હતો. કરદાતાનું વર્તન પણ તમામ આવકની સંપૂર્ણ જાહેરાત અને સમયસર ટેક્સ ચુકવણી દર્શાવે છે. કરદાતાની તરફેણમાં ચુકાદો આપતાં ટ્રિબ્યુનલે જણાવ્યું કે, આ વિગતો ન દર્શાવવી એ એક ‘ટેકનિકલ ભૂલ’ છે, જેના માટે બ્લેક મની એક્ટની કલમ 43 હેઠળ રૂ. 10 લાખનો મોટો દંડ વસૂલવો વ્યાજબી નથી. આથી, ટ્રિબ્યુનલે આવકવેરા વિભાગના આદેશને રદ કર્યો અને એસેસિંગ ઓફિસરને દંડ હટાવી લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો.

આ ચુકાદો એક સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે. અદાલતોએ વારંવાર ચુકાદો આપ્યો છે કે પ્રામાણિક કરદાતાઓને અજાણતા થયેલી ભૂલો માટે, ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ નવો કાયદો આવ્યો હોય ત્યારે, ગુનેગારોની જેમ સજા ન થવી જોઈએ. જો ભંડોળ (ફંડ) પર યોગ્ય ટેક્સ ચૂકવવામાં આવ્યો હોય અને તેનો હિસાબ હોય, તો ડિસ્ક્લોઝર બોક્સ ભૂલી જવું એ માત્ર એક ટેકનિકલ ભૂલ છે, કોઈ ઇરાદાપૂર્વકનો ગુનો નથી.

બજેટ 2026 પછીના નવા નિયમો

બજેટ 2026 માં એવા ભારતીય કરદાતાઓ માટે એક નવી સ્કીમ રજૂ કરવામાં આવી છે જેઓ વિદેશી શેર કે વિદેશી આવક ધરાવે છે પરંતુ અગાઉના વર્ષોમાં તે જાહેર કરવાનું ચૂકી ગયા છે. ફાઇનાન્સ બિલ 2026 માં નાના કરદાતાઓ માટે ‘ફોરેન એસેટ ઓફ સ્મોલ ટેક્સપેયર્સ ડિસ્ક્લોઝર સ્કીમ‘ દાખલ કરવામાં આવી છે. આ સ્કીમ હેઠળ, માન્ય જાહેરાત કરવા પર અને નિયત ટેક્સ અથવા ફી ચૂકવવા પર, કરદાતાને ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ અને બ્લેક મની એક્ટ હેઠળ દંડ તેમજ કાયદાકીય કાર્યવાહીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે. આ સ્કીમ એ વિદેશી અસ્કયામતો જાહેર કરવા માટે લાગુ પડે છે જે આ સ્કીમ અમલમાં આવ્યા પહેલા ફાઇલ કરાયેલા ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્નમાં છૂટી ગઈ હોય તેવા કિસ્સાઓમાં લાગુ પડે છે.”