હુમલાખોરો સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરવા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સાધનોનો વધી રહેલો ઉપયોગ
ભારતમાં પેમેન્ટ ફ્રોડ અને AI-આધારિત સાયબર હુમલાઓ અંગે CERT-In ની ગંભીર ચેતવણી
હવે હેકર્સ સીધા કંપનીના આંતરિક બિઝનેસ રેકોર્ડ્સ, લાભાર્થીઓની મંજૂરી સંબંધિત કંપનીઓની પ્રક્રિયાઓમાં ફેરફાર કરી નાણાં ટ્રાન્સફર કરી લે છે
સાયબર અપરાધીઓ હવે કાયદેસરની બિઝનેસ પેમેન્ટ પ્રક્રિયાઓનો દુરુપયોગ કરીને અનધિકૃત નાણાકીય વ્યવહારો કરી રહ્યા છે. સાયબર હુમલાખોરો સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરવા અને ઓળખપત્રો ચોરવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સાધનોનો મોટાપાયે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ભારતની રાષ્ટ્રીય સાયબર સુરક્ષા એજન્સી, કોમ્પ્યુટર ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ-ઇન્ડિયાએ 20 નવેમ્બર, 2026ના રોજ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એડવાઇઝરી જારી કરીને દેશની સંસ્થાઓને ચેતવણી આપી દીધી છે. સર્ટ-ઈનના અહેવાલ મુજબ, પેમેન્ટ સંબંધિત છેતરપિંડી હવે માત્ર બેંકો કે નાણાકીય સંસ્થાઓ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. સરકારી પેમેન્ટ વર્કફ્લોને સપોર્ટ કરતા ટેકનોલોજી સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ તેમજ વેન્ડર અને પાર્ટનર પેઆઉટ સંભાળતા પ્લેટફોર્મ્સ પણ સાયબર ગુનેગારોના નિશાના પર છે.
ઓળખવામાં મુશ્કેલી: વ્યક્તિગત રીતે જોવામાં આવે તો આ વ્યવહારો સાચા અને અધિકૃત લાગે છે, પરંતુ તેના પાયાના રેકોર્ડ્સ સાથે છેડછાડ થયેલી હોય છે. તેથી સાયબર એટેકને ઓળખવા મુશ્કેલ બની રહ્યા છે.
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત ઓફેન્સિવ ફ્રેમવર્ક્સનો વધતો ખતરો
સર્ટ ઇન એ વિવિધ ક્ષેત્રોની સંસ્થાઓ, સરકારી વિભાગો, શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓ સામે હેકર્સ સીધા પેમેન્ટ એપીઆઈ પર હુમલો કરવાને બદલે કંપનીના આંતરિક બિઝનેસ રેકોર્ડ્સ, લાભાર્થીઓની વિગતો અને મંજૂરી સંબંધિત પ્રક્રિયાઓમાં ફેરફાર કરે છે. ત્યારબાદ તેઓ કાયદેસરની સિસ્ટમનો જ ઉપયોગ કરીને નાણાં ટ્રાન્સફર કરી લેતા હોવાની ઘટનાઓની ખાસ નોંધ લીધી છે.
ઝડપી અને સ્વયંસંચાલિત હુમલા: આ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના ટૂલ્સ એકસાથે અનેક સ્વયંસંચાલિત એજન્ટ્સ તૈનાત કરીને સિસ્ટમની નબળાઈઓ શોધવા, એક્સપ્લોઇટ્સ તૈયાર કરવા અને વિશેષાધિકારો મેળવવાની પ્રક્રિયાને અત્યંત ઝડપી બનાવે છે. જો કોઈ હુમલો નિષ્ફળ જાય કે બ્લોક થાય, તો આ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેજિલન્જની સિસ્ટમ જાતે જ પોતાની સ્ક્રિપ્ટ અને હુમલાની રીત બદલી નાખે છે, જેનાથી તેને પકડવી મુશ્કેલ બને છે.
સંસ્થાઓ માટે સર્ટ-ઈનના મુખ્ય સુરક્ષા સૂચનો
-
સ્વતંત્ર ચકાસણી: પેમેન્ટ સુરક્ષાને માત્ર ટેકનિકલ કે એપીઆઈના સ્તર પૂરતી ન રાખતા, પેમેન્ટ સૂચનાઓ અને બિઝનેસ રેકોર્ડ્સની સ્વતંત્ર સ્ત્રોતો સાથે નિયમિત સરખામણી-મેળવણી કરવી જરૂરી છે.
-
એક્સેસ કંટ્રોલ અને અલગીકરણ: ટેકનોલોજી સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સે દરેક ક્લાયન્ટનું એન્વાયર્નમેન્ટ અલગ રાખવું, જેથી એક ક્લાયન્ટના એકાઉન્ટમાં ભંગાણ પડે તો હુમલાખોર અન્ય ક્લાયન્ટની સિસ્ટમમાં પ્રવેશી શકે નહિ.
-
લોગ મોનિટરિંગ અને એડવાઇઝરીનું પાલન: ઇન્ટરનેટ-ફેસિંગ એપ્લિકેશન્સ, એડમિનિસ્ટ્રેટિવ એકાઉન્ટ્સ અને નેટવર્ક લોગ્સનું સતત નિરીક્ષણ કરવું જરૂરી છે. સંસ્થાઓને સર્ટ ઇનની એડવાઇઝરી CIAD-2026-0046, CIAD-2026-0049, CIAD-2026-0058 અને ગાઇડલાઇન CISG-2026-02 નો અમલ કરવા જણાવાયું છે.
-
એડવાઇઝરી (Advisory – CIAD-2026-0046, 0049, 0058): આ ત્રણેય સર્ટ-ઇન દ્વારા ૨૦૨૬ના વર્ષમાં બહાર પાડવામાં આવેલી સુરક્ષા ચેતવણીઓના નંબર છે. જ્યારે કોઈ સોફ્ટવેર, વેબસાઇટ કે સિસ્ટમમાં કોઈ મોટી ખામી કે હેકિંગનો ખતરો જણાય, ત્યારે સર્ટ-ઇન આવા નંબર સાથે ચેતવણી બહાર પાડે છે અને તેને ઠીક કરવાના ઉપાયો જણાવે છે.
-
ગાઇડલાઇન (Guideline – CISG-2026-02): આ ૨૦૨૬ના વર્ષમાં બહાર પાડવામાં આવેલી સુરક્ષા માર્ગદર્શિકાનો નંબર છે. જેમાં સાયબર ફ્રોડ કે ડેટા ચોરી અટકાવવા માટે સંસ્થાઓએ કયા નિયમો અને ટેકનિકલ પગલાં લેવા જોઈએ તેની વિગતવાર સૂચનાઓ હોય છે.
-
અમલ કરવા જણાવાયું છે: સંસ્થાઓને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ પોતાની સિસ્ટમ અને ગ્રાહકોના ડેટાને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ ચેતવણીઓ અને માર્ગદર્શિકા મુજબ તાત્કાલિક જરૂરી સુધારા (અપડેટ્સ) કરે.
-
-
તાત્કાલિક રિપોર્ટિંગ: 28 એપ્રિલ, 2022 ના નિર્દેશો મુજબ, કોઈપણ સાયબર ઘટનાની જાણ થયાના ૬ કલાકની અંદર સર્ટ-ઇનને રિપોર્ટ કરવો ફરજિયાત છે. નાણાકીય છેતરપિંડીના કિસ્સામાં તાત્કાલિક 1930 હેલ્પલાઇન અથવા નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર ફરિયાદ નોંધાવવી જરૂરી છે.
અમદાવાદ સ્થિત કંપનીના બિઝનેસ ઈમેલ હેક કરીને ₹6.55 લાખનું પેમેન્ટ ડાયવર્ઝન
ગુજરાતની બે કંપનીઓવચ્ચે ઈમેલ સ્પૂફિંગ દ્વારા પેમેન્ટ ફ્રોડ
ઘટનાની વિગત: આંતરરાજ્ય સાયબર ગેંગે ગ્લોબલ પેન્ટ્રી ગ્રોસરીકંપની અને માયા એગ્રોવેલ લિમિટેડ વચ્ચેના બિઝનેસ ઈમેલ વ્યવહારોમાં ઘૂસણખોરી કરીને પેમેન્ટની વિગતો બદલી નાખી હતી અને નાણાકીય છેતરપિંડી આચરી હતી. ગુજરાત પોલીસે આ મામલે મુંબઈથી ચાર આરોપીઓની ધરપકડ કરી છે. ઈ-મેઈલ સ્પૂફિંગમાં કોઈના ઇ-મેઈલ એકાઉન્ટને હેક કરીને તેમણે મોકલેલા બિઝનેસ ઇ-મેઈલની વિગતોમાં ફેરફાર કરી દેવામાં આવે છે.
વડોદરા સ્થિત હેડક્વાર્ટર ધરાવતી બેંક ઓફ બરોડાના ગ્રાહકોનો ડેટા લીક
ટ્રીપલ એક્સ નામના સાયબર ખંડણીખોર જૂથે વડોદરા (ગુજરાત) ખાતે મુખ્ય મથક ધરાવતી બેંક ઓફ બરોડાના એક લાખથી ત્રણ લાખ જેટલા ગ્રાહકોના એકાઉન્ટ ઓપનિંગ રેકોર્ડ્સ, કેવાયસીના દસ્તાવેજો, લોનની વિગતો અને ઓળખપત્રો ડાર્ક વેબ પર લીક થયાનો દાવો કર્યો હતો. બેંકે તાત્કાલિક સુરક્ષા પગલાં લઈને ફોરેન્સિક તપાસ શરૂ કરી હતી.
અમદાવાદના પીરાણા પ્લાન્ટ અને મુંબઈ હેડક્વાર્ટર ધરાવતી એક ભારતીય લિસ્ટેડ ફાર્મા કંપનીની કોર્પોરેટ આઈટી સિસ્ટમ પર વેન્ડર-પોર્ટલના ક્રેડેન્શિયલ્સના દુરુપયોગ દ્વારા લૉક બિટ વેરિઅન્ટ રેન્સમવેર હુમલો થયો હતો. કંપનીએ સર્ટ-ઇનના નિયમ મુજબ પાંચ કલાક અને 48 મિનિટમાં જાણકારી આપી દીધી હતી. આ સિસ્ટમને હુમલાથી બચાવીને 72 કલાકમાં સમગ્ર સિસ્ટમ રિકવર પણ કરી લીધી હતી.
