ભારત સરકારે છૂટક પંપો પર બલ્ક યુઝર્સ માટે ડીઝલ અને પેટ્રોલના વેચાણ પર નિયંત્રણો લાદ્યા
વહેલા પાછો ખેંચવામાં આવે તો બહાર પાડવામાં આવેલ નિર્ણય ૯૦ દિવસ સુધી અમલમાં રહેશે
રિટેલ ડીલરોને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ પ્રતિ ગ્રાહક કે વાહન દીઠ દરરોજ ૨૦૦ લીટરથી વધુ ડીઝલનું વેચાણ ન કરે, અને આ ઈંધણનું ફરીથી વેચાણ કરી શકાશે નહીં. આ પગલાનો હેતુ બલ્ક ઈંધણના વપરાશને નિયંત્રિત કરવાનો અને રિટેલ આઉટલેટ્સ પર પુરવઠાની શિસ્ત સુધારવાનો છે.
ગુરુવારે બહાર પડેલી એક સૂચના મુજબ, ભારતે સંસ્થાકીય અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને રિટેલ આઉટલેટ્સ પરથી પેટ્રોલ (મોટર સ્પિરિટ) અને હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ (HSD) ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને તેમને પોતાની જરૂરિયાતો તેમના પોતાના કન્ઝ્યુમર પંપમાંથી પૂરી કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
સૂચનામાં જણાવાયું છે કે, આ નિયંત્રણો શરૂઆતના ૯૦ દિવસના સમયગાળા માટે અમલમાં રહેશે, સિવાય કે અન્ય કોઈ આદેશ દ્વારા તેને પાછો ખેંચવામાં આવે.
સૂચનામાં વધુમાં જણાવાયું છે કે, રિટેલ આઉટલેટ ડીલરોને એક દિવસમાં એક ગ્રાહક કે વાહનને ૨૦૦ લીટરથી વધુ હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ ન વેચવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે, અને આ HSD ને ફરીથી વેચી શકાશે નહીં.
બલ્ક બાયર (Bulk Buyer) કોને ગણવામાં આવે છે?
સરકારી આદેશ અનુસાર, ‘બલ્ક બાયર’ એટલે એવી સંસ્થાઓ કે જે ઈંધણનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરે છે. જેમાં મુખ્યત્વે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
ઔદ્યોગિક એકમો: ફેક્ટરીઓ કે જ્યાં મશીનરી ચલાવવા માટે મોટા પ્રમાણમાં ડીઝલની જરૂર હોય છે.
વાણિજ્યિક ગ્રાહકો: લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓ, ટ્રાન્સપોર્ટ ઓપરેટરો અને મોટી ટ્રક કંપનીઓ.
સંસ્થાકીય ગ્રાહકો: ટેલિકોમ ટાવર કંપનીઓ (જેઓ જનરેટર ચલાવવા માટે ડીઝલ વાપરે છે), મોટી હોસ્પિટલો કે જેમના પાવર બેકઅપ માટે મોટો વપરાશ હોય છે, અને મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ.
ટૂંકમાં, અત્યાર સુધી સસ્તા ભાવને કારણે પેટ્રોલ પંપ પરથી બલ્ક જથ્થો ખરીદતા હતા, તેમને હવે ‘બલ્ક બાયર’ ગણવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી તેમને પણ સામાન્ય ગ્રાહક તરીકે જ જોવામાં આવતા હતા.
આ નિયંત્રણોની તેમના પર શું અસર પડશે?
પેટ્રોલ પંપ પરથી ખરીદી પર પ્રતિબંધ: હવે આ પ્રકારના ઔદ્યોગિક, વાણિજ્યિક અને સંસ્થાકીય ગ્રાહકો પેટ્રોલ પંપ પરથી પેટ્રોલ કે ડીઝલ ખરીદી શકશે નહીં. તેમણે હવે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓના અધિકૃત ‘બલ્ક સેલ પોઈન્ટ્સ’ અથવા તેમના પોતાના ‘કન્ઝ્યુમર પંપ’ દ્વારા જ ઈંધણ મેળવવું પડશે.
ભાવમાં તફાવત: હાલમાં રિટેલ પેટ્રોલ પંપ પર ભાવ સસ્તા છે કારણ કે સરકાર સામાન્ય ગ્રાહકોને મોંઘવારીથી બચાવવા માટે ભાવ નિયંત્રિત રાખે છે, જ્યારે બલ્ક સપ્લાયના ભાવ માર્કેટ-લિંક્ડ (વધારે) હોય છે. આથી, બલ્ક બાયર્સ માટે હવે ઈંધણ મેળવવું મોંઘું પડશે.
નફાખોરી અને સંગ્રહખોરી પર અંકુશ: સરકારનો હેતુ એ છે કે પેટ્રોલ પંપ પરનું ઈંધણ માત્ર સામાન્ય નાગરિકો અને નાના વાહનો માટે જ ઉપલબ્ધ રહે. આ આદેશથી પંપ પર થતી ભીડ ઘટશે અને બ્લેક માર્કેટિંગ કે સંગ્રહખોરી અટકશે.
મર્યાદિત જથ્થો: સામાન્ય ગ્રાહકો માટે પણ નિયમ છે કે તેઓ એક વાર કે એક દિવસમાં ૨૦૦ લિટરથી વધુ ડીઝલ પંપ પરથી ખરીદી શકશે નહીં અને આ ઈંધણનું ફરીથી વેચાણ કરી શકાશે નહીં.
મુખ્ય હેતુ: પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ પડ્યો છે, જેથી દેશમાં ઈંધણની અછત ન સર્જાય અને સામાન્ય જનતાને મુશ્કેલી ન પડે તે માટે આ નિર્ણાયક પગલું લેવામાં આવ્યું છે. આ નિયમો શરૂઆતમાં ૯૦ દિવસ માટે અમલમાં રહેશે.
