પહેલી જાન્યુઆરીથી ઇ-કોમર્સના નવા નિયમો લાગુ પડશે, છુપા ચાર્જ વિદાય લેશે
પહેલી જાન્યુઆરીથી ઇ-કોમર્સના નવા નિયમો લાગુ પડશે, છુપા ચાર્જ વિદાય લેશેઃ ડાર્ક પેટર્ન, ભ્રામક લિસ્ટિંગ અને છુપાયેલા ચાર્જ પર લગામ કસવામાં આવશે
અમદાવાદઃ કેન્દ્ર સરકારે ઓનલાઇન પ્લેટફોર્મ પર ગ્રાહક ફરિયાદો, સર્ચ રેન્કિંગ, સ્પોન્સર્ડ લિસ્ટિંગ, ડિસ્કાઉન્ટ, ડાર્ક પેટર્ન, સેલરની માહિતી અને ગ્રાહકના ડેટાના ઉપયોગ અંગેના નિયમો કડક બનાવ્યા છે. ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે ઈ-કોમર્સ (સંશોધન) નિયમો, ૨૦૨૬ બહાર પાડ્યા છે, જે ૧ જાન્યુઆરી ૨૦૨૭થી લાગુ થશે. આ નિયમો ગ્રાહક સુરક્ષા મજબૂત કરવા અને ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રે પારદર્શિતા લાવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.
નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન: દરેક ઈ-કોમર્સ કંપનીએ નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઈન સાથે જોડાણ કરવું ફરજિયાત બનશે, જેથી ફરિયાદોનું ઝડપી નિવારણ થઈ શકે. ૨૦૨૫માં નેશનલ કન્ઝ્યુરમ હેલ્પલાઈનને મળેલી ફરિયાદોમાંથી ૨૯ ટકા ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્રની હતી.
સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડાં પર પ્રતિબંધ: પ્લેટફોર્મ ગ્રાહકોને ભ્રામક માહિતી આપીને કે સ્વાર્થ માટે સર્ચ રિઝલ્ટ બદલી શકશે નહીં. સ્પોન્સર્ડ (પેઇડ) લિસ્ટિંગને સ્પષ્ટ રીતે અલગ દર્શાવવું પડશે.
ડિસ્કાઉન્ટ અને ભાવ ઘટાડાના નવા નિયમો: હવેથી ડિસ્કાઉન્ટ સાથે પ્રોડક્ટનો પાછલા ૩૦ દિવસનો સૌથી ઓછો ભાવ દર્શાવવો પડશે, જેથી બોગસ ડિસ્કાઉન્ટ આપી ન શકાય.
ડાર્ક પેટર્ન પર વાર્ષિક તપાસ: ગ્રાહકોને ભ્રમિત કરતી ડાર્ક પેટર્ન અટકાવવા માટે કંપનીઓએ દર વર્ષે સેલ્ફ-ઓડિટ કરીને તેનું પ્રમાણપત્ર વેબસાઇટ પર મૂકવું પડશે.પ્રોડક્ટ અને સેલરની પૂરી વિગત: એક્સપાયરી ડેટ, રિટર્ન-રિફંડ પોલિસી, વોરંટી અને વિદેશી માલ માટે ઇમ્પોર્ટર તથા દેશનું નામ દર્શાવવું ફરજિયાત છે. ગ્રાહકની મંજૂરી વગર તેના ડેટાનો ઉપયોગ કરી શકાશે નહીં.
છુપાયેલા અને વધારાના ચાર્જ પર રોક: પ્લેટફોર્મ સેવાઓ સાથે અનિચ્છનીય કે બિનજરૂરી વધારાના ચાર્જ (બંડલ્ડ ફી) વસૂલી શકશે નહીં.
ફરિયાદની કોપી: ગ્રાહક જ્યારે ફરિયાદ નોંધાવશે ત્યારે ગ્રીવન્સ ઓફિસરે તેની રેકોર્ડ કરેલી નકલ ગ્રાહકને પણ આપવાની રહેશે.
અમદાવાદના ઇલેક્ટ્રોનિક માર્કેટના એસોસિયેશનના પ્રમુખ મેઘરાજ ડોડવાણીનું કહેવું છે કે અમે પહેલા ઈ-કોમર્સના પ્લેટફોર્મ પર અમારી વસ્તુઓ વેચવા મૂકતા હતા. તેમાં અમારી પાસે ટેક્સ, સર્વિસ ચાર્જ અને ગુડ્સ રિટર્ન ચાર્જને નામે એટલી બધી રકમ ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ પડાવી લેતી હતી કે અમે આપેલા માલની મુદ્દલ પણ અમને મળતી નહોતી. બીજીતરફ ઇ-કોમર્સ છૂટક દુકાનદારોના ધંધાને ખાઈ જઈ રહ્યો છે. તેના પર ચોક્કસ નિયંત્રણો આપવા જરૂરી બની ગયા છે.
ડાર્ક પેટર્ન એટલે વેબસાઈટ અથવા મોબાઈલ એપમાં વપરાતી એક એવી ચાલાકી કે યુક્તિ, જેના દ્વારા યુઝરને (ગ્રાહકને) છેતરીને અથવા ગેરમાર્ગે દોરીને તેની અનિચ્છા હોવા છતાં તેની પાસે કોઈ કામ કરાવવામાં આવે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ એવી ડિજિટલ ડિઝાઇન હોય છે જે તમારો અનુભવ સરળ બનાવવાને બદલે કંપનીને ફાયદો કરાવવા માટે બનાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ તો તમારી પાસે વધુ પૈસા ખર્ચાવવા, બિનજરૂરી સર્વિસ સબ્સ્ક્રાઇબ કરાવવી કે તમારો પર્સનલ ડેટા મેળવવામાં આવે છે.
છુપો ખર્ચ: તમે વસ્તુ ખરીદવાની છેલ્લી સ્ક્રીન પર પહોંચો ત્યારે જ અચાનક વધારાની ફી કે ચાર્જ ઉમેરી દેવામાં આવે છે.
કેન્સલ કરવામાં મુશ્કેલી: કોઈ સર્વિસ કે સબ્સ્ક્રિપ્શન ચાલુ કરવું ખૂબ સરળ હોય, પણ તેને બંધ કરવા માટે અટપટા ઓપ્શન્સ કે કોલ કરવાની ફરજ પાડવામાં આવે છે.
ખોટી ઉતાવળ ઊભી કરવી: “માત્ર ૧ જ આઇટમ બાકી છે!” અથવા “બીજા ૫ લોકો અત્યારે આ જોઈ રહ્યા છે!” જેવી ખોટી માહિતી બતાવીને ગ્રાહકને ઉતાવળમાં ખરીદી કરવા માટે ગભરાવવામાં આવે છે.
શરમાવીને હા પડાવવી: જો તમે ડિસ્કાઉન્ટ કે સર્વિસ ના પાડો, તો “ના, મને પૈસા બચાવવા નથી ગમતા” જેવી ગ્રાહકને શરમ અનુભવાય તેવી ભાષા વાપરવામાં આવે છે.
કાર્ટમાં ચોરીછૂપીથી ઉમેરવું: તમારી પરવાનગી વગર શોપિંગ કાર્ટમાં ઈન્સ્યોરન્સ કે ડોનેશન જેવી વધારાની વસ્તુઓ આપોઆપ ટિક કરીને ઉમેરી દેવામાં આવે છે..
સરકારે કેમ નિયમ બનાવવો પડ્યો?
આ પદ્ધતિઓ ગ્રાહકના માનસશાસ્ત્રનો ગેરફાયદો ઉઠાવે છે. ગ્રાહકો પોતાની મરજી વગર નિર્ણયો લઈ લે છે, તેથી ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદા હેઠળ હવે સરકારે ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ પર આ પ્રકારની ચાલાકીઓ કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.
Tags: Bundled fee restrictions online Consumer affairs new guidelines Consumer Protection Act 2026 Consumer rights digital market Country of origin mandatory Dark patterns ban e-commerce Deceptive design patterns ban Department of Consumer Affairs Digital consumer safety India Digital market level playing field E-commerce amendment rules 2026 E-commerce complaint copy rule E-commerce compliance 2027 E-commerce customer data privacy E-commerce grievance redressal E-commerce hidden charges ban E-commerce product expiry date E-commerce search result rules E-commerce seller details rules Fake discount rules India India e-commerce policy update Misleading ads online shopping National Consumer Helpline integration Online marketplace regulations Online retail transparency Online seller identity disclosure Online shopping consumer protection Online shopping fake reviews Prior price discount rule Search ranking manipulation ban Self audit dark patterns Sponsored listing disclosure ઈ-કોમર્સ ક્રેડિટ પ્લેટફોર્મ ઈ-કોમર્સ ગ્રીવન્સ ઓફિસર ઈ-કોમર્સ ડિસ્કાઉન્ટ નિયમ ઈ-કોમર્સ નવા નિયમો ૨૦૨૬ ઈ-કોમર્સ પેકેજિંગ ચાર્જ ઈ-કોમર્સ ફેક રિવ્યુ ઈ-કોમર્સ સર્ચ રેન્કિંગ ઈ-કોમર્સ સુધારા ૨૦૨૭ ઈ-કોમર્સ સેલ્ફ ઓડિટ ઓનલાઇન ઠગાઈથી બચાવ ઓનલાઇન માર્કેટપ્લેસ નિયમો ઓનલાઇન રિફંડ પોલિસી ઓનલાઇન શોપિંગ પારદર્શિતા ઓનલાઇન શોપિંગ ફરિયાદ ઓનલાઇન શોપિંગ ફ્રોડ ઓનલાઇન સેલર વિગત કંટ્રી ઓફ ઓરિજિન નિયમ કન્ઝ્યુમર પ્રોટેક્શન રૂલ્સ કેન્દ્ર સરકાર ઈ-કોમર્સ નીતિ ગ્રાહક અધિકાર ૨૦૨૬ ગ્રાહક ડેટા સુરક્ષા ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ ગ્રાહક સુરક્ષા નિયમો ગ્રાહક સેવા હેલ્પલાઇન છુપાયેલા ચાર્જ પર પ્રતિબંધ ડાર્ક પેટર્ન પર રોક ડિજિટલ ઇન્ડિયા ગ્રાહક સુરક્ષા ડિજિટલ માર્કેટપ્લેસ નીતિ નેશનલ કન્ઝ્યુમર હેલ્પલાઇન ૧૯૧૫ પ્રોડક્ટ એક્સપાયરી વિગત ફેક ડિસ્કાઉન્ટ નિયમ ભારત સરકાર ગ્રાહક નીતિ સ્પોન્સર્ડ પ્રોડક્ટ નિયમ
