ભારતીય અર્થતંત્રમાં ફુગાવા-મોંઘવારી અંગેના સરકારી દાવા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે તફાવત કેમ છે?
ભારતીય અર્થતંત્રમાં ફુગાવા-મોંઘવારી અંગેના સરકારી દાવા અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે તફાવત કેમ છે?
દેશની દરેક ગૃહિણી જાણે છે અને સમજે છે કે રસોડાના ખર્ચ, ઘરખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે છતાંય ફુગાવો અંકુશમાં હોવાનું જણાવતો સરકારનો દાવો છે
સરકાર અને આરબીઆઈ નાણાકીય નીતિ- વ્યાજના દરના માધ્યમથી આંકડાકીય રીતે મોંઘવારી ડામવામાં સફળ રહ્યા હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ ૨૦૧૧-૧૨ ના જૂના સીપીઆઈ બાસ્કેટના કારણે વર્તમાન સમયની કડવી વાસ્તવિકતા આંકડાઓમાં સંપૂર્ણપણે છુપાઈ જાય છે.
હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સમાં સર્વિસ સેક્ટર અને છૂટક વેપારનો સમાવેશ ન હોવાથી અને ગ્રાહક સુધી પહોંચતા માલ પર લાગતા પરોક્ષવેરા તથા ટ્રાન્સપોર્ટ માર્જિન બાદ થતા હોવાથી તે ગ્રાહકની વાસ્તવિક મોંઘવારી સાથે મેળ ખાતો નથી
ખાનગી શાળાઓ/કોલેજોની ફી અને હોસ્પિટલ/દવાઓના ખર્ચમાં વાર્ષિક ૮ ટકાથી ૧૦ ટકાના દરે વધારો થયો છે, એટલે કે ૧૦ વર્ષમાં આ ખર્ચ બમણાથી પણ વધુ (૧૦૦ ટકાથી વધુનો વધારો) થઈ ગયો છે.
મોંઘવારીના સત્તાવાર આંકડાઓમાં અનાજ કે ચોક્કસ વજન ધરાવતી વસ્તુઓને વધુ મહત્વ અપાય છે, પરંતુ ગ્રાહકના બજેટનો મોટો હિસ્સો રોકનારા ખાનગી શિક્ષણ, આરોગ્ય સંભાળ, ડિજિટલ સેવાઓ અને ટ્રાન્સપોર્ટના ભાવવધારાને ઓછું વજન મળે છે.
ભારતીય અર્થતંત્રમાં ફુગાવાને ડામવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઓક્ટોબર 2016થી ‘ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’ ફ્રેમવર્ક અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. કોવિડ-19 મહામારી બાદ ફેબ્રુઆરી 2022માં રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચે શરૂ થયેલા યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં સર્જાયેલા વિક્ષેપોને પગલે એપ્રિલ 2022માં સ્થાનિક ફુગાવો ઉછળીને 7.8 ટકાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગયો હતો. આ કટોકટીપૂર્ણ સ્થિતિને નાથવા માટે મોનેટરી પોલિસી કમિટીની તાકીદની બેઠક બોલાવી રેપો રેટમાં 40 બેસિસ પોઇન્ટ્સનો એટલે કે 4 ટકાથી વધારીને 4.4 ટકા કરવામાં આવ્યો હતો.ત્યારબાદ તબક્કાવાર વધારીને તેને 6.5 ટકા સુધી લઈ જવામાં આવ્યો હતો. તત્કાલીન આરબીઆઈ ગવર્નર શક્તિકાંત દાસના કાર્યકાળ દરમિયાન ડિસેમ્બર 2024 સુધી આ દરો જાળવી રાખવામાં આવ્યા હતા. આ મજબૂત પોલિસી અને સરકારના સપ્લાય-સાઇડ મેનેજમેન્ટને કારણે ફુગાવા રૂપી “હાથી”ને જંગલમાં મોકલી શકાયો હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. વાસ્તવિક આંકડા દર્શાવે છે કે ‘ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’-FITના અમલ પહેલાના ચાર વર્ષમાં ગ્રાહક ભાવાંક-કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સ આધારિત ફુગાવો સરેરાશ 7.5 ટકા હતો, જે FIT અમલી બન્યા બાદ ઘટીને સરેરાશ 4.6 ટકા થયો છે, જેમાં ખાદ્ય ફુગાવો 4.5 ટકા અને કોર ફુગાવો 4.8 ટકા રહ્યો છે.
આંકડાકીય દાવાઓ સામે વાસ્તવિકતા: ઘરખર્ચમાં વધારો અને શંકાના દાયરામાં ફુગાવો
સરકારી આંકડાઓમાં ફુગાવો 4 ટકાના ટાર્ગેટ બેન્ડમાં હોવાના દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોના દૈનિક જીવનમાં ઘરખર્ચ, ખાદ્ય ચીજો, શિક્ષણ અને આરોગ્યના ખર્ચમાં સતત મોટો વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. આ વિરોધાભાસને કારણે ફુગાવાના સત્તાવાર આંકડાઓ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ આ તફાવતનું મુખ્ય કારણ આપતા જણાવે છે કે કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઇનેડ્ક્સ-CPI ઇન્ડેક્સના બાસ્કેટમાં વપરાતા ભારાંક એટલે કે વેઈટેજ આપતી વસ્તુઓ-weights વર્ષ 2011-12ના જૂના વપરાશ સર્વેક્ષણ પર આધારિત છે. છેલ્લા દાયકામાં સામાન્ય પરિવારના વપરાશની તરાહ-ચીજ વસ્તુઓના વપરાશની પદ્ધતિ અને જીવનનિર્વાહ ખર્ચમાં મોટો ફેરફાર થયો છે, પરંતુ સત્તાવાર આંકડા જૂના વજનના આધારે ગણવામાં આવતા હોવાથી તે ગ્રાહકની વાસ્તવિક મોંઘવારીનો સાચો ચિતાર આપતા નથી.
હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સમાં ફેરફારો અને તેની અસરો
ફુગાવો અંકુશમાં હોવાનું દર્શાવવા અને આંકડાકીય સુમેળ સાધવા માટે હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સના આધાર વર્ષ-પાયાના વર્ષ અને ગણતરી પદ્ધતિમાં સુધારાની કવાયત હાથ ધરવામાં આવી છે. હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સના આધાર વર્ષને 2011-12થી બદલીને 2022-23 કરવાની અને સર્વિસ સેક્ટરના પ્રોડ્યુસર પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ-PPIને આવરી લેવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ છે. હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ ગુડ્સ (64.23 ટકા) અને ઈંધણનો ભારાંક વધુ હોવાથી વૈશ્વિક કોમોડિટીના ભાવ ઘટે ત્યારે હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સ-ફુગાવો ઝડપથી નીચો અથવા ઋણ નકારાત્મક દેખાય છે. પરંતુ હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સમાં સર્વિસ સેક્ટર અને છૂટક વેપારનો સમાવેશ ન હોવાથી અને ગ્રાહક સુધી પહોંચતા માલ પર લાગતા પરોક્ષવેરા તથા ટ્રાન્સપોર્ટ માર્જિન બાદ થતા હોવાથી તે ગ્રાહકની વાસ્તવિક મોંઘવારી સાથે મેળ ખાતો નથી.
નિષ્ણાતોના ક્વોટ્સ અને આધારભૂત તથ્યો
જાહેર થતા ફુગાવાના આંકડા લોકોને ભ્રમિત કરવાની “સંપૂર્ણ કવાયત કે ષડયંત્ર છે” તેવું કોઈ આધારભૂત પુરાવા વિના પ્રસ્થાપિત કરી શકાય નહીં. પરંતુ પોલિસી ફ્રેમવર્ક અને પદ્ધતિ સરકારી અને ગ્રાહક સ્તર વચ્ચે તફાવત ઊભો કરે છે.
બેંકિંગ અને સંસ્થાકીય અર્થશાસ્ત્રીઓનો અભિપ્રાય (ઓક્ટોબર 2026):
સમીર નારંગ (ચીફ ઈકોનોમિસ્ટ, ICICI બેંકઃ ‘ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’ ફ્રેમવર્ક અમલમાં મૂકવામાં આવ્યું હોવાને કારણે આંકડાકીય રીતે ખાદ્ય ફુગાવો 4.5 ટકા અને કોર ફુગાવો 4.8 ટકા રહ્યો છે, જે સરકારના અસરકારક સપ્લાય મેનેજમેન્ટને આભારી છે.
ગૌરા સેન ગુપ્તા (ચીફ ઈકોનોમિસ્ટ, IDFC ફર્સ્ટ બેંક – ઓક્ટોબર 2026): તેમણે રજૂઆત કરી છે કે વર્તમાન’ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’ ફ્રેમવર્ક-FIT ફ્રેમવર્કમાં માત્ર ફુગાવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાને બદલે ગ્રોથ (આર્થિક વૃદ્ધિ) માટેનો સ્પષ્ટ મેન્ડેટ ઉમેરવો જરૂરી છે. જેમ કે અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ બેન્ક પાસે ફુગાવાની સાથે મહત્તમ રોજગારીનો સ્પષ્ટ જનાદેશ છે, તેમ ભારત જેવા ઉભરતા અર્થતંત્ર માટે આ ફેરફાર અનિવાર્ય છે.
ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલી, જાન્યુઆરી 2026: EPW (જાન્યુઆરી 2026, Vol. 61, Issue No. 05): ઇકોનોમિક એન્ડ પોલીટીકલ વીકલીમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવેલા સંશોધનાત્મક અહેવાલમાં કરવામાં આવેલી ટિપ્પણી મુજબ, ભારતમાં ફુગાવાનું સ્વરૂપ માત્ર વ્યાજદરોના માધ્યમથી અંકુશમાં રાખી શકાય તેવું નથી. હવામાન પરિવર્તન અને કૃષિ ક્ષેત્રના આંચકા ભાવ સપાટીને સીધી અસર કરે છે. ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટીકલ વિકલીએ કરેલા વિશ્લેષણમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, “ફુગાવાના આંકડાઓ સંપૂર્ણ ખોટા કે ભ્રમિત કરનારા છે” તેવો દાવો કરવો વાજબી નથી, પરંતુ વર્તમાન ફુગાવા વિરોધી નીતિમાં સંસ્થાકીય સુધારા (wholesale institutional reforms in agricultural risk management) કરવા જરૂરી છે.
વૈશ્વિક અને સંસ્થાકીય દ્રષ્ટિકોણ
શ્રીજિત બાલાસુબ્રમણ્યમ (સીનિયર ઈકોનોમિસ્ટ, બંધન AMC – ઓક્ટોબર 2026): તેમણે જણાવ્યું છે કે ‘ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’ ફ્રેમવર્ક- FIT એ સેન્ટ્રલ બેંકની વિશ્લેષણ ક્ષમતા વધારી છે, પરંતુ 4 ટકાના કન્ઝ્યુમર પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સના ટાર્ગેટની આસપાસના ±2 ટકાના બેન્ડને સમય અને અનુભવ સાથે ફરીથી વ્યાપક ધોરણે રિવ્યૂ કરવાની જરૂર છે.
અત્યાર સુધી મળી રહેલી વિગતો અને નિષ્ણાતોના આધારો પરથી એવું તારણ નીકળે છે કે સરકારી આંકડા ભ્રમિત કરવાના હેતુથી રજૂ કરાય છે તેવું કહેવું આંકડાકીય રીતે ખોટું ઠરશે. વાસ્તવિકતા એ છે કે ફુગાવાને માપવાનું માળખું (CPI/WPI બાસ્કેટ) જૂનું હોવાથી તે ગ્રાહકના ખિસ્સા પર પડતા વાસ્તવિક બોજ સાથે સંપૂર્ણ મેળ ખાતું નથી.
હા, વાસ્તવિક મોંઘવારી અને ઘરખર્ચમાં મોટો વધારો થયો છે
સરકારી આંકડાઓમાં ફુગાવાનો દર (CPI) 4 ટકાથી 4.6 ટકાની આસપાસ નિયંત્રણમાં હોવાનું દર્શાવવામાં આવે છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકના દૈનિક જીવનનિર્વાહ અને ઘરખર્ચમાં છેલ્લા દાયકામાં (2016-2026) ખાસ્સો વધારો થયો છે. આંકડાકીય મોડેલ અને જમીન પરની પરિસ્થિતિ વચ્ચે સ્પષ્ટ વિરોધાભાસ છે.
વાસ્તવિક મોંઘવારી અને ઘરખર્ચમાં કેટલો વધારો થયો?
છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં સામાન્ય પરિવારો માટે મહત્વની ગણાતી ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓમાં નીચે મુજબ વાસ્તવિક વધારો જોવા મળ્યો છે:
-
મકાન ભાડાં અને હાઉસિંગ: શહેરી વિસ્તારોમાં રહેણાંક મકાનોના ભાડા અને મેન્ટેનન્સ ખર્ચમાં ૧૦ વર્ષમાં આશરે ૬૦થી ૯૦ ટકા સુધીનો વધારો થયો છે.
-
શિક્ષણ અને આરોગ્ય (Education & Healthcare): ખાનગી શાળાઓ/કોલેજોની ફી અને હોસ્પિટલ/દવાઓના ખર્ચમાં વાર્ષિક ૮ ટકાથી ૧૦ ટકાના દરે વધારો થયો છે, એટલે કે ૧૦ વર્ષમાં આ ખર્ચ બમણાથી પણ વધુ (૧૦૦ ટકાથી વધુનો વધારો) થઈ ગયો છે.
-
દૈનિક ખોરાક અને ખાદ્યપદાર્થો: દૂધ, શાકભાજી, કઠોળ અને રાંધણ તેલ જેવા જરૂરી ખાદ્યપદાર્થોમાં સમયાંતરે આવતા સપ્લાય આંચકાઓને કારણે ભાવમાં સતત અસ્થિરતા અને વધારો રહ્યો છે.
-
ઈંધણ અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન: પેટ્રોલ-ડીઝલ અને એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરના ભાવ વધવાને કારણે પરિવહન અને દૈનિક કામકાજના ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
ફુગાવાના આંકડા ઓછા અને મોંઘવારી વધુ કેમ લાગે છે?
સરકારના ફુગાવાના આંકડા કન્ઝ્યુરમ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સ અને સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડતા બોજ વચ્ચેના તફાવત માટે મુખ્ય ત્રણ જમીની કારણો જવાબદાર છે. એક, જૂનું આંકડાકીય માળખું અને વેઈટેજ તેને માટે જવાબદાર છે. બે, હાલમાં ફુગાવાની ગણતરી માટે વપરાતો ‘ગ્રાહક ભાવાંક’-CPI વર્ષ ૨૦૧૧-૧૨ના વપરાશ સર્વેક્ષણ પર આધારિત છે. ૨૦૧૧માં ભારતીય પરિવાર જે વસ્તુઓ પાછળ ખર્ચ કરતો હતો, આજે ૨૦૨૬માં તેના વપરાશની તરાહ-પદ્ધતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. જૂના વજન-વેઈટેજ-વસ્તુનું ઇન્ડેક્સમાં વેઈટના કારણે આજનો સાચો બોજ આંકડામાં પ્રતિબિંબિત થતો નથી. ત્રણ, બિન-સરકારી અને સેવા ક્ષેત્રનો વધતો બોજ પણ તેને માટે જવાબદાર છે. મોંઘવારીના સત્તાવાર આંકડાઓમાં અનાજ કે ચોક્કસ વજન ધરાવતી વસ્તુઓને વધુ મહત્વ અપાય છે, પરંતુ ગ્રાહકના બજેટનો મોટો હિસ્સો રોકનારા ખાનગી શિક્ષણ, આરોગ્ય સંભાળ, ડિજિટલ સેવાઓ અને ટ્રાન્સપોર્ટના ભાવવધારાને ઓછું વજન મળે છે. ચાર, હવામાન પરિવર્તન અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓને કારણે ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવમાં વારંવાર તીવ્ર ઉછાળો આવે છે, જે ગૃહિણીઓના બજેટને સીધી અસર કરે છે.
જો સરળ ભાષામાં કહીએ તો “આંકડાકીય રીતે ફુગાવો કાગળ પર નિયંત્રિત દેખાય છે, પરંતુ જમીન પર સામાન્ય નાગરિકોનો ઘરખર્ચ અને જીવનનિર્વાહ ખર્ચ છેલ્લા ૧૦ વર્ષમાં નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.”
સરકાર અને આરબીઆઈ નાણાકીય નીતિ- વ્યાજના દરના માધ્યમથી આંકડાકીય રીતે મોંઘવારી ડામવામાં સફળ રહ્યા હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ ૨૦૧૧-૧૨ ના જૂના સીપીઆઈ બાસ્કેટના કારણે વર્તમાન સમયની કડવી વાસ્તવિકતા આંકડાઓમાં સંપૂર્ણપણે છુપાઈ જાય છે.
રીઝર્વ બેન્કના ત્રણ ગવર્નરોએ શું કહ્યું છે
ડૉ. ઉર્જિત પટેલ (ઓક્ટોબર ૨૦૧૬): FIT ફ્રેમવર્કનો પ્રારંભ અને પ્રથમ પોલિસી કટ
ઓક્ટોબર ૨૦૧૬માં ભારત સરકારે રિઝર્વ બેંક સાથે મળીને ‘ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ’ (FIT) ફ્રેમવર્કને વૈધાનિક રીતે અમલી બનાવ્યું, જેના અંતર્ગત છ સભ્યોની મોનેટરી પોલિસી કમિટીની રચના કરવામાં આવી. આ નવા ફ્રેમવર્ક હેઠળ તત્કાલીન ગવર્નર ડૉ. ઉર્જિત પટેલના અધ્યક્ષપણા હેઠળ ઓક્ટોબર ૨૦૧૬માં મોનીટરી પોલીસી કમિટી-MPCની પ્રથમ ઐતિહાસિક બેઠક યોજાઈ હતી. આ પ્રથમ બેઠકમાં જ બેંક વ્યાજદરમાં ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો અને રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઇન્ટ્સ (0.25 ટકા-પા ટકા)નો ઘટાડો કરીને તેને ૬.૨૫ ટકા કરવામાં આવ્યો હતો. ઉર્જિત પટેલના દૌરથી જ ભારતમાં મોંઘવારીના દરોને ૪ ટકા (±૨ ટકાની મર્યાદા) પર અંકુશિત રાખીને આર્થિક વિકાસને ટેકો આપવાની સત્તાવાર નાણાકીય નીતિની શરૂઆત થઈ હતી.
શક્તિકાંત દાસ (ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯ – ડિસેમ્બર ૨૦૨૪): “હાથીને જંગલમાં મોકલ્યો” અને વ્યાજદરનું સંચાલન
શક્તિકાંત દાસે ડિસેમ્બર ૨૦૧૮માં ગવર્નર તરીકે પદભાર સંભાળ્યા બાદ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૯માં તેમની પ્રથમ MPC બેઠકમાં ૨૫ બેસિસ પોઇન્ટ્સનો વ્યાજદર ઘટાડો જાહેર કર્યો હતો. તેઓ RBIના ૯૧ વર્ષના ઇતિહાસમાં બીજા સૌથી લાંબો સમય સેવા આપનારા ગવર્નર બન્યા. કોવિડ-૧૯ મહામારી અને ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધને કારણે જ્યારે ફુગાવો ઉછળીને ૭.૮ ટકા સુધી પહોંચી ગયો, ત્યારે તેમના નેતૃત્વમાં ઓરિજિનલ વ્યાજદરમાં તબક્કાવાર વધારો કરી રેપો રેટ ૬.૫ ટકા સુધી લઈ જવાયો અને ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ સુધી તેને જાળવી રાખવામાં આવ્યો હતો. મોંઘવારીને સફળતાપૂર્વક અંકુશમાં લાવવા અંગે તેમણે એપ્રિલ ૨૦૨૪માં તેમનું પ્રખ્યાત નિવેદન આપતા કહ્યું હતું કે, “ફુગાવા રૂપી વિશાળ અજગર કે હાથી હવે આખરે જંગલમાં પાછો જતો રહ્યો છે” (The elephant has now gone out for a walk). પાછળથી તેમણે આ વાક્યમાં સુધારો કરતા ઉમેર્યું હતું કે હાથી/ઘોડાને તબેલામાં પાછો લવાયો છે પણ તે ફરીથી ભાગી ન જાય તે માટે સતત નજર રાખવી જરૂરી છે.
સંજય મલ્હોત્રા (ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫થી વર્તમાન): મધ્યસ્થ બેંકનું નવું નેતૃત્વ અને રેટ કટથી શરૂઆત
શક્તિકાંત દાસનો કાર્યકાળ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪માં પૂર્ણ થયા બાદ વર્તમાન ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ રિઝર્વ બેંકનું સુકાન સંભાળ્યું છે. તેમણે ગવર્નર તરીકે પદભાર સંભાળ્યા બાદ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં યોજાયેલી તેમની કારકિર્દીની પ્રથમ MPC બેઠકમાં જ પોલિસી રેપો રેટમાં ૨૫ બેસિસ પોઇન્ટ્સ (0.25%) નો ઘટાડો કરવાની જાહેરાત કરી હતી. સંજય મલ્હોત્રાના નેતૃત્વ હેઠળ પણ આરબીઆઈએ મોંઘવારી નિયંત્રણના મુખ્ય લક્ષ્યાંક (૪ ટકા CPI ટાર્ગેટ)ને જાળવી રાખીને દેશના આર્થિક વિકાસ દરને વેગ આપવાના અભિગમને આગળ ધપાવ્યો છે, જેનાથી ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ સિસ્ટમની મજબૂતી અને સાતત્ય જળવાઈ રહ્યું છે.
Tags: Consumer Price Index India core inflation rate India cost of living index India CPI base year 2011-12 issue Economic and Political Weekly inflation economist opinions on Indian inflation EPW inflation analysis food inflation in India healthcare education cost inflation household expenditure increase India ICICI Bank Sameer Narang inflation IDFC First Bank Gaura Sen Gupta India economic policy analysis India inflation targeting decade India inflation trends 2026 India macroeconomics update India retail inflation reality inflation control measures RBI inflation rate calculation methodology is inflation data misleading India middle class household expenses India price rise in India 2026 RBI flexible inflation targeting RBI monetary policy committee RBI MPC interest rate decision real vs official inflation rate repo rate history India Sanjay Malhotra first MPC meet Sanjay Malhotra RBI governor Shaktikanta Das inflation quotes Urjit Patel inflation targeting Wholesale Price Index WPI vs CPI WPI base year revision 2022-23 અર્થશાસ્ત્રીઓનો અભિપ્રાય આરબીઆઈ ગવર્નર નિવેદન આરબીઆઈ રેપો રેટ આરોગ્ય ખર્ચ વધારો ઇકોનોમિક એન્ડ પોલિટિકલ વીકલી ઈન્ડિયન ઈકોનોમી અપડેટ ઉર્જિત પટેલ આરબીઆઈ ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભાવવધારો ગુજરાતી આર્થિક વિશ્લેષણ ગ્રાહક ભાવાંક ગણતરી ઘરખર્ચમાં વધારો ઘરનું બજેટ અને ફુગાવો જીવનનિર્વાહ ખર્ચ ભારત ફુગાવાના આંકડા અને વાસ્તવિકતા ફ્લેક્સિબલ ઇન્ફ્લેશન ટાર્ગેટિંગ ભારતમાં ફુગાવો ૨૦૨૬ ભારતમાં વ્યાજદર ભારતીય અર્થતંત્ર વિશ્લેષણ ભારતીય મોંઘવારી અહેવાલ મોંઘવારી અંકુશના ઉપાયો મોંઘવારી કેમ વધે છે મોંઘવારી નિયંત્રણ નીતિ મોંઘવારીના સાચા આંકડા મોંઘવારીની વાસ્તવિકતા મોનેટરી પોલિસી કમિટી રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા નાણાકીય નીતિ શક્તિકાંત દાસ સ્ટેટમેન્ટ શહેરી મોંઘવારી દર શિક્ષણ અને મોંઘવારી સંજય મલ્હોત્રા ગવર્નર સામાન્ય માણસનું બજેટ સીપીઆઈ અને ડબ્લ્યુપીઆઈ તફાવત હોલસેલ પ્રાઈસ ઇન્ડેક્સ
