મોટાભાગની ખેત ઉપજના ટેકાના ભાવ કરતાં ખેડૂતોને રાહત, સરકારની જવાબદારી ઓછી થઈ

મોટાભાગની ખેત ઉપજના ટેકાના ભાવ કરતાં ખેડૂતોને રાહત, સરકારની જવાબદારી ઓછી થઈ

સહુ વાચકોને દિવાળીની શુભેચ્છા અને સાલમુબારક. આપનું નવું વર્ષ સુખમય, સમૃદ્ધિપૂર્ણ અને સ્વાસ્થ્યવર્ધક બની રહે તેવી વાઈબ્રન્ટ ઉદ્યોગના સંચાલકોની શુભકામના.

આબોહવાની અનિયમિતતા, એલ-નિનો અને કમોસમી વરસાદની સીધી અસર પાક ઉત્પાદન પર જોવા મળી રહી છે. ભારતભરમાં મોટાભાગના ખરીફ પાકોના બજાર ભાવ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત લઘુતમ ટેકાના ભાવ કરતાં ઊંચા બોલાઈ રહ્યા છે, જે ખેડૂતો માટે રાહતરૂપ સાબિત થઈ રહ્યું છે. તેમ જ ટેકાના ભાવથી ખેતઉપજ ખરીદીને તેનું વેચાણ કરવાની સરકારી એજન્સીઓની જવાબદારી ઓછી થઈ છે.

જૂન 2026 પછીની ગુજરાતમાં લઘુતમ ટેકાના ભાવ અને ખરીદીની સ્થિતિ 

• મગની ખરીદીની મંજૂરી: ભારત સરકારના કૃષિ મંત્રાલયે ૧૮ જૂન 2026ના જાહેર કરેલા આંકડાં મુજબ ગુજરાતમાં ૧૮,૨૫0 મેટ્રિક ટન મગની ટેકાના ભાવે ખરીદીને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, લઘુતમ ટેકાના ભાવને આધઆરે તેનું કુલ મૂલ્ય રૂ. ૧૬૦ કરોડથી વધુ થાય છે. તેની સાથે જ મગની ખરીદીની મર્યાદામાં પણ વધારો કરવામાં આવ્યો છે. ગુજરાત સરકારે જૂન ૨૦૨૬માં ખેડૂતોની માંગને ધ્યાનમાં રાખીને ટેકાના ભાવે ખરીદાતા અનાજની પ્રતિ ખેડૂત ખરીદી મર્યાદામાં મોટો વધારો કર્યો છે:

  • બાજરી: જૂની મર્યાદા ૧૦૦ મણ (૨૦૦૦ કિગ્રા)થી વધારીને નવી મર્યાદા ૧૭૫ મણ (૩૫૦૦ કિગ્રા) કરવામાં આવી છે.

  • મકાઈ: જૂની મર્યાદા ૭૫ મણ (૧૫૦૦ કિગ્રા)થી વધારીને નવી મર્યાતા ૧૨૫ મણ (૨૫૦૦ કિગ્રા) કરવામાં આવી છે.

  • જુવાર: જૂની મર્યાદા ૫૦ મણ (૧૦૦૦ કિગ્રા)થી વધારીને નવી મર્યાદા ૮૫ મણ (૧૭૦૦ કિગ્રા) કરવામાં આવી છે.

• મિલેટ્સ (બાજરી, જુવાર, રાગી) ખરીદી: સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના અંતમાં કરવામાં આવેલી જાહેરાત મુજબ ગુજરાતમાં ૧૬ નવેમ્બર 2026થી ટેકાના ભાવે બાજરી, જુવાર અને રાગીની ખરીદીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં મિલેટ ખેડૂતોને વધારાના રૂ.૩૦0 પ્રતિ ક્વિન્ટલ બોનસ કે પ્રોત્સાહનનો લાભ આપવામાં આવી રહ્યો છે.

• ખેત ઉપજના વર્તમાન બજાર ભાવ 

• કપાસ (Cotton): વૈશ્વિક બજાર અને સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન ઘટવાને કારણે કપાસના ભાવ મજબૂત છે. મધ્યમ સ્ટેપલના રૂ.૮,૨૬૭ અને લાંબા સ્ટેપલ માટે રૂ. ૮,૬૬૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ કેન્દ્ર સરકારે નક્કી કર્યા છે.

• મકાઈ (Maize): કન્ઝ્યુમર ઇન્ડસ્ટ્રીઝ અને પોલ્ટ્રી ફીડની ભારે માંગને કારણે મકાઈના ભાવમાં ૩૦ થી ૪૦ ટકા સુધીનો ઉછાળો આવ્યો છે, જે વર્તમાનમાં ઇતિહાસની ઊંચી સપાટીએ એટલે કે લગભગ રૂ. ૩૧,૦૦૦ થી રૂ. ૩૨,૦०० પ્રતિ ટન વેચાઈ રહી છે. તેના લઘુતમ ટેકાના ભાવ રૂ.૨,૪૧૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ છે.

• મગ – Moong: બજારમાં સારી ગુણવત્તાવાળા મગના ભાવ આશરે રૂ. ૭,૮00 પ્રતિ ક્વિન્ટલ આસપાસ છે, જે સરકારના ટેકાના ભાવ રૂ. ૮,૭૮૦) કરતાં થોડા નીચે છે.

• બાજરી (Bajra): શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાની બાજરી ખુલ્લા બજારમાં આશરે રૂ. ૨,૭00 પ્રતિ ક્વિન્ટલ સુધી વેચાઈ રહી છે. તેના લઘુતમ ટેકાના ભાવ ક્વિન્ટલદીઠ રૂ. ૨,૯૦૦ના છે.

આવનારા મહિનાઓમાં ખેત ઉપજના ભાવ પર પડનારી અસરો

• ખાદ્ય ફુગાવા પર દબાણ: કઠોળ અને તેલીબિયાંના ઉત્પાદનમાં ઘટાડાને કારણે આગામી ૨ થી ૩ મહિના સુધી બજારમાં ઊંચા ભાવ જળવાઈ રહેવાની સંભાવના છે, જેનાથી ફૂગાવા પર દબાણ વધી શકે છે.

• ખુલ્લા બજારમાં વેચાણ: બજાર ભાવ મોટાભાગના પાકોમાં બજાર ભાવ લઘુતમ ટેકા્ના ભાવ કરતાં વધુ હોવાથી ખેડૂતો સરકારી ખરીદી કેન્દ્રો કરતાં ખુલ્લા બજારમાં ઉપજ વેચવાનું વધુ પસંદ કરશે, જેથી સરકાર પર ખરીદીનું દબાણ ઘટશે.

• પશુપાલન અને પોલ્ટ્રી ઉદ્યોગ પર અસર: મકાઈ અને સોયાબીનના ભાવમાં થયેલા અસાધારણ વધારાને કારણે પોલ્ટ્રી અને પશુઆહાર ઉદ્યોગની ઉત્પાદન પડતર કિંમતમાં મોટો વધારો થયો છે.

પાક અને પ્રદેશો મુજબ કૃષિ બજારની સ્થિતિ (નવેમ્બર ૨૦૨૬)

પશ્ચિમ ભારત (ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન)

• કપાસ (Cotton): ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાને કારણે ખેડૂતો અને જિનર્સ ઉંચા ભાવની અપેક્ષાએ માલ રોકી રહ્યા છે. પ્રવર્તમાન બજાર ભાવ ટેકાના ભાવ-MSP રૂ. ૮,૨૬૭ – રૂ. ૮,૬૬૭) ની આસપાસ અથવા વધુ મજબૂત સ્થિતિમાં છે. સરકારે કપાસની આાયત કરવાની છૂટ પણ આપેલી જ છે. 

• મગફળી (Groundnut): નવી આવકો શરૂ થવાની તૈયારીમાં છે. મગફળી એકમાત્ર એવો પાક છે જ્યાં ભાવ ટેકાના ભાવની નજીક અથવા થોડા નીચે જોવા મળી શકે છે.

• બાજરી (Bajra): શ્રેષ્ઠ ગુણવત્તાની બાજરીના ભાવ આશરે રૂ. ૨,૭૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ એટલે કે લઘુતમ ટેકાના ભાવ રૂ. ૨,૯૦૦ કરતાં સહેજ નીચા છે. 

• ગુજરાત સરકારની ખરીદી પોઝિશન: ગુજરાત સરકારે ૧૬ નવેમ્બર ૨૦૨૬થી બાજરી, જુવાર અને રાગીની ટેકાના ભાવે ખરીદી માટે મિલેટ્સ બોનસ ક્વિન્ટલદીઠ રૂ. ૩૦૦નું બોન આપવાનું આયોજન કર્યું છે. જૂન ૨૦૨૬માં મકાઈની ખરીદી મર્યાદા ૨૫૦૦ કિગ્રા અને બાજરીની ૩૫૦૦ કિગ્રા પ્રતિ ખેડૂત સુધી વધારવામાં આવી છે.

ઉત્તર ભારત (પંજાબ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ)

• ડાંગર કે ચોખા (Paddy / Rice): પંજાબ અને હરિયાણાની મંડીઓમાં નવી આવક પીક (ઉંચાઈ) પર હોવાથી ભાવમાં થોડો ઘટાડો થઈ રહ્યો છે, છતાં ચોખાના ભાવ સરકારી લઘુતમ ટેકાના ભાવ કરતાં નીચા જવાની શક્યતા ઓછી છે. 

• અડદ / મૂગ (Urad / Moong): ઉત્તર પ્રદેશમાં કમોસમી વરસાદના કારણે અડદના ઉત્પાદનને મોટો ફટકો પડ્યો છે. અપેક્ષિત ૧૫ લાખ ટનની સામે ઉત્પાદન ૮-૯ લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ છે. પરિણામે તેના ભાવ મજબૂત તેજીમાં છે.

• ઘઉં અને ચણા (Wheat & Chana): રવી સીઝન શરૂ થઈ રહી છે અને પાછલા સ્ટોકની અછતને કારણે ખુલ્લા બજારમાં ભાવ હાલ પણ ટેકાના ભાવ કરતાં ઊંચા બોલાઈ રહ્યા છે.

મધ્ય ભારત (મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ)

• સોયાબીન (Soybean) અને મકાઈ (Maize): મધ્ય પ્રદેશમાં કમોસમી વરસાદથી ઉત્પાદનને ફટકો પડ્યો છે. મકાઈના ભાવ ૪-૫ અઠવાડિયામાં ૩૦-૪૦ ટકા વધીને રેકોર્ડ સપાટીએ એટલે કે રૂ. ૩૧,૦૦૦થી રૂ. ૩૨,૦૦૦ પ્રતિ ટન સુધી પહોંચ્યા છે, જે લઘુતમ ટેકાના ભાવ રૂ. ૨,૪૧૦) કરતાં ખૂબ ઊંચા છે.

• તુવેર અને અડદ (Tur & Urad): પુરવઠા અને માંગના અસંતુલનને કારણે મધ્ય ભારતમાં કઠોળના ભાવ મજબૂત જળવાઈ રહ્યા છે.

પૂર્વ ભારત (પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, ઓડિશા)

• પોલ્ટ્રી અને પશુઆહાર ઉદ્યોગ (Maize & Feed Demand): પશ્ચિમ બંગાળ અને બિહારના પશુઆહાર તથા પોલ્ટ્રી ઉત્પાદકો માટે મકાઈ અને સોયાબીનના ઐતિહાસિક ઉંચા ભાવને કારણે ઉત્પાદન ખર્ચ (Production Cost) અસાધારણ રીતે વધી ગયો છે.

• ડાંગર (Paddy): પૂર્વ ભારતના રાજ્યોમાં ચોખા ઉત્પાદનમાં કમોસમી વરસાદ અને ચક્રવાતની આંશિક અસર જોવા મળી છે, જેનાથી બજાર ભાવ સરકારી ખરીદી દર (MSP) કરતાં ઊંચા રહેવાની શક્યતા છે.

ભાવ પર મુખ્ય અસરો અને સરકારી ખરીદીનો અંદાજ

ખુલ્લા બજારમાં વેચાણ: મોટાભાગના ખરીફ પાકોના ભાવ ટેકાના ભાવ કરતાં વધુ હોવાથી ખેડૂતો સરકારી ખરીદી કેન્દ્રોમાં વેચવાને બદલે ખુલ્લા બજારમાં વેચાણ કરવાનો આગ્રહ રાખી રહ્યા છે. કઠોળ, મકાઈ અને ચોખાના ભાવ ઊંચા રહેવાથી આગામી ૨-૩ મહિના સુધી ખાદ્ય ફુગાવો ઊંચો રહેવાની પૂરી સંભાવના છે. ગુજરાતના એપીએમસી-કૃષિ ઉત્પન્ન બજારના ભાવ અને કેન્દ્ર સરકારના લઘુતમ ટેકાના ભાવની વિગતો નીચે મુજબ  છે.

ગુજરાતના એપીએમસી માર્કેટ યાર્ડના વર્તમાન બજાર ભાવ

ગુજરાતની વિવિધ એપીએમસી (જેમ કે ગોંડલ, રાજકોટ, ઊંઝા વગેરે) માં ખેત ઉપજના પ્રવર્તમાન બજાર ભાવ નીચે મુજબ છે:

• જીરું: રૂ,૨૪,૦૦૦ થી રૂ,૨૬,૦૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ (ઉચ્ચતમ માંગને કારણે ઊંચા ભાવ)

• કપાસ: રૂ,૧૪,૮૦૦ થી રૂ,૧૫,૫૪૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• તલ: રૂ,૧૯,૩૭૫ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• મગફળી: રૂ,૧૫,૬૦૦ થી રૂ,૧૬,૧૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ (અથવા આશરે ₹૯,૫૯૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ સરેરાશ બજાર પ્રવાહ મુજબ)

• રાયડો (મસ્ટર્ડ): રૂ,૮,૬૭૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• ચણા: રૂ,૧૨,૫૦૦ થી રૂ,૧૩,૪૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ (ગોંડલ યાર્ડ અંદાજ)

નોંધ: BajarBhav.in, Khedut Pustak & APMC Live Bulletinsમાંથી નવેમ્બર 2026ના સરેરાશ ભાવ મેળવવામાં આવ્યા છે.

કેન્દ્ર સરકારના લઘુતમ ટેકાના ભાવ 

ભારત સરકાર દ્વારા ખરીફ અને રવિ સીઝન માટે જાહેર કરવામાં આવેલા અધિકૃત લઘુતમ ટેકાના ભાવ (MSP) નીચે મુજબ છે:

• તલ: રૂ,૧૦,૩૪૬ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• મગ: રૂ,૮,૭૮૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• કપાસ (લોન્ગ સ્ટેપલ): રૂ.૮,૬૬૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• કપાસ (મધ્યમ સ્ટેપલ): રૂ.૮,૨૬૭ પ્રતિ ક્વિન્ટल

• તુવેર (અરહર): રૂ.૮,૪૫૦ પ્રતિ ક્વિન્ટल

• અડદ: રૂ.૮,૨૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• મગફળી: રૂ.૭,૫૧૭ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• સોયાબીન (પીળા): રૂ.૫,૭૦૮ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• બાજરી: રૂ.૨,૯૦૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• ઘઉં (રવિ પાક 2027-28): ₹૨,૬૧૦ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

• ચણા (રવી પાક 2027-28): રૂ.૫,૯૫૮ પ્રતિ ક્વિન્ટલ

નોંધ: Press Information Bureau & Ministry of Agriculture and Farmers Welfare, Government of Indiaના માધ્યમથી ખરીફ સીઝન 2026-27 ના ભાવ મે ૨૦૨૬માં તથા રવી સીઝન 2027-28ના ભાવ ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ અધિકૃત રીતે જાહેર કરવામાં આવ્યા છે.