• 22 November, 2026 - 4:24 PM

ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી ન હોવી એ ‘ખરાબ સિબિલ સ્કોર’ નથી: પ્રથમ વખત લોન લેનારાઓ  અંગે વિચાર કરતી બેન્કો 

ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી ન હોવી એ ‘ખરાબ સિબિલ સ્કોર’ નથી: પ્રથમ વખત લોન લેનારાઓને લોન આપતા પૂર્વ વિચાર કરતી બેન્કો 
અમદાવાદ: લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લેતી વખતે સૌથી વધુ ચર્ચા સિબિલ સ્કોરની થાય છે. ઘણીવાર એવી ગેરસમજ ફેલાવવામાં આવે છે કે જે લોકોએ ક્યારેય લોન લીધી નથી અથવા ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કર્યો નથી, તેમનો ક્રેડિટ સ્કોર ‘ખરાબ’ ગણાય છે અને તેમને ભવિષ્યમાં લોન મળતી નથી. જોકે, નાણાકીય નિષ્ણાતો અને ભારતીય રિઝર્વ બેંકના નિયમો મુજબ આ બંને બાબતો વચ્ચે મોટો તફાવત છે.
‘નો ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી’ અને ‘પુઅર સ્કોર’ વચ્ચેનો તફાવતઃ જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ભૂતકાળમાં લોનના હપ્તા ચૂકવવામાં નિષ્ફળ ગઈ હોય અથવા ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ બાકી રાખ્યું હોય, ત્યારે તેનો સ્કોર ઘટીને ૩૦૦ થી ૫૫૦ ની વચ્ચે જાય છે, જેને ‘ખરાબ કે પુઅર ક્રેડિટ સ્કોર’ કહેવાય છે. આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે અરજદાર નાણાકીય રીતે જોખમી છે.
બીજી તરફ, જે વ્યક્તિએ ક્યારેય કોઈ બેંક કે નાણાકીય સંસ્થા પાસેથી લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લીધા જ નથી, તેમનો સ્કોર ‘ખરાબ’ હોતો નથી, પરંતુ ક્રેડિટ બ્યુરોના રેકોર્ડમાં તેમના નામ સામે નો-હિસ્ટ્રી અથવા તો લાગુ પડતું નથીની નોંધ મૂકવામાં આવે છે. તેનો સીધો અર્થ એ છે કે અરજદાર ‘કોરી સ્લેટ’ સમાન છે—તેણે ક્યારેય દેવું કર્યું નથી, તેથી તેની ચૂકવણીની ટેવ અંગે બેંકો પાસે કોઈ ડેટા ઉપલબ્ધ નથી.
ફિનટેક કંપનીઓનો દ્રષ્ટિકોણ વિરુદ્ધ રીઝર્વ બેન્કના નિયમોઃ તાજેતરમાં ૨૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ પ્રકાશિત એક અહેવાલમાં લોન સેટલમેન્ટ પ્લેટફોર્મ ઝાવોના સ્થાપક કુંદન શાહી અને રિટેલ ક્રેડિટ કાર્ડ ઇશ્યુઅર ઝેગલના સ્થાપક રાજ પી. નારાયણમે જણાવ્યું હતું કે, ડેટાના અભાવે ‘થિન ફાઇલ’ (ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી વગરના) ગ્રાહકોને શરૂઆતમાં લોન મંજૂરીમાં મર્યાદા નડી શકે છે. તેથી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ સામે મળતા સિક્યોર્ડ ક્રેડિટ કાર્ડથી શરૂઆત કરીને ૧ વર્ષમાં રેકોર્ડ બનાવવો જોઈએ.
જોકે, આ બાબતે ભારતીય રિઝર્વ બેંક અને નાણાં મંત્રાલયના નિયમો ગ્રાહકોને મોટું રક્ષણ આપે છે:
લોન માટે CIBIL ફરજિયાત નથી: રીઝર્વ બેન્કની ‘ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન રિપોર્ટિંગ ડિરેક્શન્સ, ૨૦૨૫’ (૬ જાન્યુઆરી ૨૦૨૫) અને નાણાં મંત્રાલયની સત્તાવાર સ્પષ્ટતા મુજબ, બેંક લોન માટે કોઈ લઘુત્તમ સિબિલ સ્કોર ફરજિયાત નથી.
અરજી નકારી ન શકાય: કોઈ વ્યક્તિ પ્રથમ વખત લોન લેવા જાય અને તેની પાસે ક્રેડિટ સ્કોર ન હોય, તો માત્ર તે કારણસર બેંક તેની લોન અરજી રદ કરી શકે નહીં. બેંકોએ અરજદારની આવક, બેંક વ્યવહારો, નોકરી કે વ્યવસાયની સ્થિરતા તપાસીને નિર્ણય લેવાનો હોય છે.
ફાયદા અને ગેરફાયદા શું છે?

ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી બનાવવાનાફાયદા : જો ભવિષ્યમાં મોટી લોન (જેમ કે હોમ લોન) ઝડપથી અને ઓછા વ્યાજદરે જોઈતી હોય, તો નાનું ક્રેડિટ કાર્ડ કે નાની લોન લઈને સમયસર ચૂકવણી કરવાથી ૭૫૦ થી વધુનો સારો સ્કોર બને છે, જેનાથી બેંકોનો વિશ્વાસ વધે છે.

ગેરફાયદા અને સાવચેતી: માત્ર સ્કોર બનાવવાની લાલચમાં બિનજરૂરી ક્રેડિટ કાર્ડ લેવાથી ખર્ચ વધી શકે છે. જો ક્રેડિટ લિમિટના ૩૦ ટકાથી વધુ વપરાશ થાય અથવા એક જ હપ્તો ચૂકી જવાય, તો કોરી સ્લેટને બદલે ખરેખર ‘ખરાબ સ્કોર’ બની જવાનું જોખમ રહે છે. તેથી, જો જરૂર ન હોય તો દેવું કરવાની કોઈ અનિવાર્યતા નથી.

અહેવાલના ટોન અંગે તટસ્થ અવલોકન અને અધિકૃત હકીકત

તમારી શંકા અને અવલોકન તદ્દન વ્યાજબી છે. મૂળ અંગ્રેજી અહેવાલમાં ફિનટેક અને ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓ ઝાવો અને ઝેગલના સ્થાપકોના નિવેદનો મૂકવામાં આવ્યા છે, જેનો મુખ્ય વ્યવસાય જ લોકોને ક્રેડિટ કાર્ડ આપવાનો કે લોન સેટલમેન્ટ કરવાનો છે. તેથી તેમના નિવેદનોનો સૂર એવો છે કે “જો તમે ક્રેડિટ કાર્ડ કે લોન નહીં લો, તો તમારો રેકોર્ડ નહીં બને અને ભવિષ્યમાં મુશ્કેલી પડશે”—જે દેખીતી રીતે જ ક્રેડિટ ન લેનારા બચતલક્ષી લોકોને લોન કે કાર્ડ લેવા પ્રેરિત (Nudge) કરવાનો પ્રયાસ જણાય છે.
રિઝર્વ બેંક અને ભારત સરકારના અધિકૃત નિયમો 
  • ક્રેડિટ ન હોવી એ ‘ખરાબ સ્કોર’ નથી: સિબિલની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા મુજબ જે વ્યક્તિએ ક્યારેય લોન કે ક્રેડિટ કાર્ડ લીધા નથી, તેમનો સ્કોર (ઓછો) હોતો નથી, પરંતુ તેમના રિપોર્ટમાં નો હિસ્ટ્રી અથવા  ‘લાગુ પડતું નથી’ લખાયેલું આવે છે. તેનો અર્થ એ છે કે તમારો કોઈ ભૂતકાળનો રેકોર્ડ નથી, ન કે તમે ડિફોલ્ટર છો.

  • લોન માટે સિબિલ સ્કોર ફરજિયાત નથી: રિઝર્વ બેંકના 6 જાન્યુઆરી 2025ના અને નાણાં મંત્રાલય દ્વારા સંસદમાં ક્રેડિટ ઇન્ફોર્મેશન રિપોર્ટિંગ અંગે અપાયેલી સત્તાવાર સ્પષ્ટતા મુજબ, આરબીઆઈએ લોન મંજૂર કરવા માટે કોઈ લઘુત્તમ સિબિલ સ્કોર ફરજિયાત બનાવ્યો નથી.

  • બેંકો પ્રથમ વખત લોન લેનારની અરજી નકારી શકે નહીં: સરકારની સ્પષ્ટ સૂચના છે કે કોઈ અરજદાર ‘New-to-Credit’ (પ્રથમ વખત લોન લેનાર) હોય અને તેનો કોઈ ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી કે સ્કોર ન હોય, તો માત્ર તે કારણસર બેંકો તેની લોન અરજી રદ કરી શકે નહીં. બેંકોએ અરજદારની આવક, નોકરી/ધંધાની સ્થિરતા, બેંક સ્ટેટમેન્ટ અને KYC ના આધારે લોનનું મૂલ્યાંકન કરવું પડે છે.

તટસ્થ દ્રષ્ટિકોણ:જે લોકો પોતાની બચતમાંથી વ્યવહાર કરે છે અને દેવાથી દૂર રહે છે, તેમનો સિબિલ સ્કોર ‘પુઅર’ ગણાતો નથી. ક્રેડિટ કાર્ડ કંપનીઓ ભલે ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી બનાવવા માટે કાર્ડ લેવાની સલાહ આપે, પરંતુ જો તમારી આવકના પુરાવા (ITR, સેલેરી સ્લિપ, બેંક બેલેન્સ) મજબૂત હોય, તો ક્રેડિટ હિસ્ટ્રી વગર પણ હોમ લોન કે બિઝનેસ લોન નિયમ મુજબ મળી શકે છે. હા, ફિનટેક કંપનીઓની ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ ડેટા આધારિત હોવાથી તેમાં ‘NH’ ધરાવતા ગ્રાહકોને ક્યારેક ઓટોમેટિક મંજૂરી મળવામાં વિલંબ થાય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે દેવું કરવું ફરજિયાત છે.

Read Previous

હુમલાખોરો સિસ્ટમમાં ઘૂસણખોરી કરવા આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત સાધનોનો વધી રહેલો ઉપયોગ

Most Popular