સહકારી સંસ્થાઓના ઓડિટરની નિમણૂકના નિયમોમાં મોટા ફેરફારો કર્યા
કેન્દ્રના સહકારિતે મંત્રાલયનો સહકારી ક્ષેત્રમાં મોટો સુધારો: ઓડિટરની પસંદગીમાં જિલ્લાની કોઈ મર્યાદા હવે નડશે નહીં, છેતરપિંડી કરનાર ઓડિટરો માટે પ્રવેશ બંધ
– છેલ્લા દસ વર્ષમાં છેતરપિંડીના ગુનામાં દોષિત ઠરેલા કોઈપણ ઓડિટર નિમણૂક માટે પાત્ર રહેશે નહીં.
– ડિજિટલ પાલનને વેગ આપવા માટે હવે તમામ મલ્ટી સ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઓએ એક મહિનાની અંદર સેન્ટ્રલ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઝના પોર્ટલ પર ઓડિટરની નિમણૂકની ફરજિયાત જાણ કરવી પડશે.
સહકારી ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીને મજબૂત કરવાના હેતુથી એક મહત્વપૂર્ણ પગલામાં, કેન્દ્રીય સહકાર મંત્રાલય હેઠળના સેન્ટ્રલ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝે નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે ઓડિટર્સની સુધારેલી પેનલ જાહેર કરી છે.
આ આદેશ 2023, 2024 અને 2025 માં બહાર પાડવામાં આવેલી અગાઉની તમામ પેનલોનું સ્થાન લે છે અને મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ સોસાયટીઝ અને સહકારી બેંકોના વૈધાનિક-સ્ટેચ્યુટરી અને કોન્કરન્ટ-સમવર્તી ઓડિટ માટે એક વ્યાપક માળખું નિર્ધારિત કરે છે.
નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ મલ્ટી-સ્ટેટ કોઓપરેટિવ બેંકોનું વૈધાનિક ઓડિટ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા પાસે નોંધાયેલા ઓડિટરો દ્વારા કરવાનું ચાલુ રહેશે, જે બેંકિંગ નિયમનકારી ધોરણો સાથે સુસંગતતા સુનિશ્ચિત કરશે. બેંકો સિવાયની મલ્ટી સ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઓ માટે, 9,248 ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ ફર્મ્સની એકીકૃત પેનલ જાહેર કરવામાં આવી છે, જ્યારે બેન્કો સહિત તમામ મલ્ટી સ્ટે કોઓપરેટીવ સોસાયટીઓમાં કોન્કરન્ટ-સમવર્તી ઓડિટ માટે 33,375 ફર્મ્સની ઘણી મોટી પેનલ નિયુક્ત કરવામાં આવી છે.
આ આદેશ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલ સૌથી નોંધપાત્ર સુધારો ઓડિટરની પસંદગીમાં ભૌગોલિક નિયંત્રણોમાં મળેલી છૂટછાટ છે. અગાઉ, સોસાયટીઓએ તેમની મુખ્ય કચેરી જે જિલ્લામાં હોય તે જ જિલ્લામાંથી ઓડિટરની નિમણૂક કરવી પડતી હતી. નવા નિયમો હવે મલ્ટીસ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઓને જે રાજ્યમાં હેડ ઓફિસ આવેલી હોય તે રાજ્યમાં ગમે ત્યાંથી ઓડિટર્સ પસંદ કરવાની મંજૂરી આપે છે, જેનાથી વ્યાવસાયિકોનો વ્યાપ વધશે અને ઓડિટ પ્રેક્ટિસમાં વધુ સારી ગુણવત્તા અને સ્વતંત્રતા આવશે.
આ આદેશમાં સાતત્ય અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. આ સ્પષ્ટતામાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેઓ નવી પેનલમાં દેખાતા ન હોય તો પણ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે પહેલેથી જ નિયુક્ત કરાયેલા ઓડિટરો માન્ય રહેશે. જોકે તેઓ અગાઉ મંજૂર કરવામાં આવેલી પેનલનો ભાગ હોવા જરૂરી છે. તદુપરાંત વર્તમાન પેનલ નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે પણ લાગુ રહેશે. નવી પેનલની જાહેરાત ન કરવામાં આવે ત્યાં સુધી જૂની પેનલ માન્ય જ રહેશે.
કડક શાસન સુનિશ્ચિત કરવા માટે, મંત્રાલયે મલ્ટીસ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઝ એક્ટ, 2002 ની કલમ 72 હેઠળ પાત્રતાના ધોરણોને વધુ મજબૂત બનાવ્યા છે. કોઈપણ નાણાકીય હિત, વ્યવસાયિક સંબંધ (ઓડિટ સિવાય), શેરહોલ્ડિંગ, બાકી લોન અથવા સંબંધિત સોસાયટી કે તેની પેટાકંપનીઓ સાથે રોજગાર લિંક્સ ધરાવતા ઓડિટરો ગેરલાયક ઠરશે. આ નિયંત્રણો મલ્ટી સ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટી-સુધારા અધિનિયમ, 2023 હેઠળ વ્યાખ્યાયિત કર્યા મુજબના સંબંધીઓને પણ લાગુ પડે છે.
તદુપરાંત, છેલ્લા દસ વર્ષમાં છેતરપિંડીના ગુનામાં દોષિત ઠરેલા કોઈપણ ઓડિટર નિમણૂક માટે પાત્ર રહેશે નહીં. ડિજિટલ પાલનને વેગ આપવા માટે, હવે તમામ મલ્ટીસ્ટેટ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઓએ એક મહિનાની અંદર સેન્ટ્રલ રજિસ્ટ્રાર ઓફ કોઓપરેટીવ સોસાયટીઝના પોર્ટલ પર ઓડિટરની નિમણૂકની જાણ કરવી જરૂરી છે. એકંદરે, આ સુધારેલું માળખું ભારતના સહકારી ક્ષેત્રમાં ઓડિટ પ્રણાલીને વ્યવસાયિક બનાવવા અને વહીવટી ધોરણોને મજબૂત કરવા તરફનું એક નિર્ણાયક પગલું છે.
