સાયબર ક્રિમનલ્સની નવી મોડસ ઓપરેન્ડીઃ પહેલા વિશ્વાસ જીતો, પછી ફ્રોડ કરીને ફરાર થઈ જાવ

 ફ્રો઼ડનો ભોગ બનનાર વ્યક્તિ માને છે કે તેઓ પેમેન્ટ કન્ફર્મ કરવા, ડિવાઇસ મંજૂર કરવા કે રૂટિન પ્રક્રિયા કરી રહ્યા છે

વર્ષોથી, ઓનલાઈન સુરક્ષિત રહેવા માટે કેટલાક સરળ નિયમો હતા. શંકાસ્પદ લિંક્સ પર ક્લિક ન કરવું, અજાણ્યા નંબરના કોલને ઇગ્નોર કરવા અને સ્પેલિંગની ભૂલોવાળા ઈમેલથી સાવધ રહેવું. તે નિયમો આજે પણ મહત્વના છે. પરંતુ સાયબર અપરાધીઓએ છૂપી રીતે તેમની રણનીતિ બદલી નાખી છે. સ્પષ્ટ રીતે દેખાઈ આવતી ઠગાઈથી લોકોને મૂર્ખ બનાવવાની જગ્યાએ, તેઓ હવે એક વધુ શક્તિશાળી વસ્તુનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. આ મોડસ ઓપરેન્ડી છે પહેલા ‘વિશ્વાસ’ જીતી લેવાની. ત્યારબાદ છેતરપિંડી કરવાની.

વૉટ્સ એપ પર ઇન્વોઈસ મોકલી છેતરપિંડી 

ગયા અઠવાડિયે જ, આઈટી બિઝનેસમાં કામ કરતા મિત્રને તેના નિયમિત વેપારી (વેન્ડર) જેવા જ એક એકાઉન્ટમાંથી મેસેજ મળ્યો. આ ‘વેન્ડરે’ વોટ્સએપ પર ઇનવોઇસ ફાઇલ મોકલી અને સાહિલને તે ચેક કરીને પેમેન્ટ કરવા કહ્યું. આ બધું સામાન્ય બિઝનેસ ટ્રાન્ઝેક્શન જેવું જ લાગતું હતું. જો કે, જેવી સાહિલે સાથે જોડેલી ફાઇલ ખોલી, તેણે તેના વોટ્સએપ એકાઉન્ટનો એક્સેસ ગુમાવી દીધો. કારણ કે તે ઇનવોઇસ નહીં પણ ‘invoice’ નામની એક એન્ડ્રોઇડ પેકેજ કિટ ફાઇલ હતી. સાહિલ આ બધું જાણતો હોવાથી તેણે પોતાનું એકાઉન્ટ પાછું મેળવી લીધું, પણ તેમાં તેને આખો દિવસ લાગી ગયો. આ દરમિયાન, તેનું એકાઉન્ટ ચોરી કરનાર ઠગે તેના કોન્ટેક્ટ્સને આવી જ ફાઇલો મોકલવાનો પ્રયાસ કર્યો. પરંતુ સાહિલે તેના તમામ સંપર્કોને ફોન કરીને જાણ કરી દીધી હોવાથી, તેના અન્ય કોઈ કોન્ટેક્ટનું એકાઉન્ટ હેક થવાથી બચી ગયું.

જ્વેલર્સ બચી ગયો

આ મહિનાની શરૂઆતમાં, નવી મુંબઈની એક જ્વેલરી ફર્મના એકાઉન્ટન્ટને અજાણ્યા નંબર પરથી વોટ્સએપ મેસેજ મળ્યો, પરંતુ પ્રોફાઈલ પિક્ચર કંપનીના માલિકનું હતું. ઠગે અસલી લાગે તેવું નકલી વોટ્સએપ એકાઉન્ટ બનાવવા માટે માલિકના ફોટોનો ઉપયોગ કર્યો હતો. પોતાના બોસના આદેશનું પાલન કરી રહ્યો છે તેમ માનીને એકાઉન્ટન્ટે માંગ્યા મુજબ પૈસા ટ્રાન્સફર કરી દીધા. કોઈને આ ઠગાઈની ખબર પડે તે પહેલા કંપની ₹10.70 કરોડ ગુમાવી ચૂકી હતી. આ ફ્રોડ ત્યારે પ્રકાશમાં આવ્યો જ્યારે વોટ્સએપ ગ્રુપ કોલ દરમિયાન અસલી માલિકે કહ્યું કે તેણે આવા કોઈ મેસેજ ક્યારેય મોકલ્યા જ નહોતા.

અહીં કોઈ જટિલ હેકિંગ નહોતું, કોઈ ચોરાયેલા પાસવર્ડ નહોતા અને કંપનીની કમ્પ્યુટર સિસ્ટમમાં પણ કોઈ આક્રમણ નહોતું. આ ફ્રોડ માત્ર એટલા માટે સફળ થયો કારણ કે કોઈ પરિચિત ચહેરા કે નામના સામાન્ય લાગતા વોટ્સએપ મેસેજ પર વિશ્વાસ કરવામાં આવ્યો હતો. ટૂંકમાં કહીએ તો, 2026 અને ત્યાર પછીના સમયમાં સાયબર ક્રાઈમ આ દિશામાં જઈ રહ્યો છે.

નવી ફ્રોડ ફોર્મ્યુલા: બધું સાધારણ અને અસલી લાગે તેમ કરવું

થોડા સમય પહેલા સુધી, ઓનલાઈન સ્કેમ્સ સજાગ લોકોની નજરમાં ઝડપથી આવી જતા હતા કારણ કે કશુંક અસામાન્ય લાગતું હતું. જેમ કે વિચિત્ર વેબ એડ્રેસ, ખરાબ ગ્રામર અથવા અયોગ્ય લાગતી વિનંતી. આજના ઠગો વધુ હોંશિયાર બની ગયા છે. સ્પષ્ટપણે નકલી પરિસ્થિતિઓ ઊભી કરવાને બદલે, તેઓ અસલી પરિસ્થિતિઓમાં જ પોતાને ઘૂસાડી દે છે. નકલી હોટેલ વેબસાઇટ્સ બનાવવાને બદલે, તેઓ લોકોએ ખરેખર કરેલા બુકિંગ વિશે જ તેમનો સંપર્ક કરે છે. વોટ્સએપ પાસવર્ડ ચોરવાને બદલે, તેઓ યુઝર્સને નવી લિંક્ડ ડિવાઇસ મંજૂર કરવા માટે મનાવી લે છે. ગમે તેને ફિશિંગ ઈમેલ મોકલવાને બદલે, તેઓ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ માહિતીનો ઉપયોગ કરીને બેંકો, કુરિયર કંપનીઓ, સરકારી કચેરીઓ અથવા એમ્પ્લોયર્સ હોવાનો ડોળ કરે છે.

વિશ્વભરમાંથી શોધએલા સાયબર જોખમોમાં સ્કેમ્સનો હિસ્સો લગભગ 46 ટકા નેે હાનિકારક ઓનલાઈન જાહેરાતોનો હિસ્સો લગભગ 30 ટકા છે

ભોગ બનનાર વ્યક્તિ માને છે કે તેઓ પેમેન્ટ કન્ફર્મ કરવા, ડિવાઇસ મંજૂર કરવા અથવા રૂટિન પ્રક્રિયા જેવું સામાન્ય કામ કરી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે આ સ્કેમ્સ સફળ થાય છે. જેનના 2026ના પહેલા છ માસના થ્રેટ રિપોર્ટ અનુસાર વિશ્વભરમાં શોધી કાઢવામાં આવેલા તમામ સાયબર જોખમોમાં સ્કેમ્સનો હિસ્સો લગભગ 46 ટકા છે, જ્યારે હાનિકારક ઓનલાઈન જાહેરાતોનો હિસ્સો લગભગ 30 ટકા છે. એકલા ટેક સપોર્ટ સ્કેમ્સના કારણે વર્ષના પ્રથમ છ મહિનામાં 2 કરોડથી વધુ એટેક બ્લોક કરવામાં આવ્યા હતા. ભારતીય ઇન્ટરનેટ યુઝર્સ માટે આ આંકડા એક ચેતવણી સમાન હોવા જોઈએ, કારણ કે આમાંની ઘણી તકનીકો દેશમાં બેંકિંગ, ટ્રાવેલ, મેસેજિંગ એપ્સ અને ઓનલાઈન શોપિંગને અસર કરતા ફ્રોડને મળતી આવે છે.

હોટેલ બુકિંગ એક આકર્ષક ટાર્ગેટ બની રહ્યું છે

જેનના રિપોર્ટમાં હાઇલાઇટ કરાયેલા ટ્રેન્ડ્સમાંનો એક છે જેને સંશોધકો ‘રિઝર્વેશન હાઇજેક સ્કેમ્સ’ કહે છે. માની લો કે તમે એક જાણીતી ટ્રાવેલ વેબસાઇટ દ્વારા હોટેલ બુક કરી છે. તમારી ટ્રિપના થોડા દિવસો પહેલા, તમને તમારા બુકિંગ રેફરન્સ સાથેનો એક વોટ્સએપ મેસેજ અથવા ઈમેલ મળે છે જેમાં જણાવાયું છે કે ટેકનિકલ સમસ્યાને કારણે તમારે તમારું પેમેન્ટ ફરીથી કન્ફર્મ કરવાની જરૂર છે. પહેલી નજરે, કશું અસામાન્ય લાગતું નથી. હોટેલનું નામ સાચું હોય છે, બુકિંગ તારીખો અને પેમેન્ટની રકમ પણ સાચી લાગે છે. આ જ બાબત આ સ્કેમ્સને ખૂબ જોખમી બનાવે છે. એકમાત્ર શંકાસ્પદ બાબત પેમેન્ટ લિંક હોય છે. પરંતુ અન્ય તમામ વિગતો મેચ થતી હોવાથી, તમે તમારી શંકાને બાજુ પર મૂકીને લિંક ખોલી દેશો. એવું માનવામાં આવે છે કે કેટલીક હેકર ગેંગ્સ હેક થયેલી હોટેલ સિસ્ટમ્સ અથવા ટ્રાવેલ પાર્ટનર્સ પાસેથી અસલી રિઝર્વેશન વિગતો મેળવે છે, જેના કારણે મુસાફરો માટે અસલી અને નકલી પેમેન્ટ વિનંતીઓ વચ્ચે તફાવત કરવો અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે. જો તમે રજાઓનું આયોજન કરી રહ્યા છો, ખાસ કરીને તહેવારોની મોસમ દરમિયાન, તો વધારાના પેમેન્ટ માટેની કોઈપણ અણધારી વિનંતીથી સાવધ રહો. આપેલી લિંક પર ક્લિક કરવાને બદલે, હોટેલ અથવા બુકિંગ પ્લેટફોર્મની સત્તાવાર વેબસાઇટ કે એપ પર આપેલા ટેલિફોન નંબરનો ઉપયોગ કરીને સીધો સંપર્ક કરો.

પાસવર્ડ ચોર્યા વિના વોટ્સએપ એકાઉન્ટ હાઇજેક થઈ શકે છે

આ વોટ્સએપના ‘લિંક્ડ ડિવાઇસીસ’ ફીચર સાથે જોડાયેલું એક વધતું જોખમ છે. લોગિન વિગતો ચોરવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે, ઠગો યુઝર્સને ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરવા અથવા લિંક્ડ ડિવાઇસ તરીકે બ્રાઉઝરને મંજૂરી આપવા માટે ફોસલાવે છે. એકવાર તમે વિનંતી મંજૂર કરી લો એટલે તમે જાતે જ દરવાજો ખોલી આપ્યો છે. ઠગ તમારા પાસવર્ડ કે ઓટીપી-વન ટાઈમ પાસવર્ડની જરૂર વગર વાર્તાલાપ વાંચી શકે છે, ફોટા અને દસ્તાવેજો જોઈ શકે છે અને તમારા કોન્ટેક્ટ લિસ્ટનો ઉપયોગ કરી શકે છે. ત્યાંથી, તેઓ તમારું નામ ધારણ કરીને તમારા પરિવાર કે મિત્રો પાસે ઈમરજન્સી માટે પૈસા માંગી શકે છે અથવા ભવિષ્યના ફ્રોડ માટે વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરી શકે છે.

આ હવે માત્ર કાલ્પનિક જોખમ નથી. ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર, તેમજ બજાર નિયામક સેબી-સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયાએ પહેલાથી જ એવા અભિયાનો સામે ચેતવણી આપી છે જેમાં ઠગોએ નિયામક અધિકારીઓનું નામ ધારણ કરીને વોટ્સએપ દ્વારા વરિષ્ઠ અધિકારીઓને ટાર્ગેટ કર્યા હતા. હાનિકારક ફાઇલોનો ઉપયોગ કરીને, તેઓએ વોટ્સએપ વેબ સેશન્સ હાઇજેક કર્યા અને અસલી લાગતા એકાઉન્ટ્સમાંથી નકલી પેમેન્ટની સુચનાઓ મોકલી દે છે. તેમાં CERT-In એ પણ જાણીતા સંપર્કો પાસેથી આવતા હોય તેવા જોડાણો (અટેચમેન્ટ્સ) નો ઉપયોગ કરીને હેક થયેલા વોટ્સએપ એકાઉન્ટ્સ દ્વારા ફેલાતા માલવેર સામે ચેતવણી આપી છે.

મુંબઈ કલેક્ટર કચેરીના અધિકારીઓને આ મે મહિનામાં વોટ્સએપ મેસેજ મળ્યા હતા જે કલેક્ટર તરફથી આવ્યા હોય તેવા લાગતા હતા. મેસેજમાં તેમનું નામ અને ફોટોગ્રાફ હતો અને સરકારી પ્રોજેક્ટ માટે તાત્કાલિક નાણાકીય સહાયની માંગ કરવામાં આવી હતી. સદ્ભાગ્યે, સતર્ક સ્ટાફે પૈસા ટ્રાન્સફર કરતા પહેલા ચકાસણી કરી લીધી હતી. આ ઘટના દર્શાવે છે કે નકલી ઓળખ ઉભી કરતા સ્કેમ્સ કેટલા આબેહૂબ બની ગયા છે. સરકારી વિભાગોને પણ ટાર્ગેટ કરવામાં આવી રહ્યા છે.

નકલી કસ્ટમર સપોર્ટને ઓળખવું મુશ્કેલ બની રહ્યું છે

ટેક સપોર્ટ સ્કેમ્સ વર્ષોથી અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ તે હવે વધુ વ્યાવસાયિક બની ગયા છે. કમ્પ્યુટરમાં વાયરસ આવ્યો છે તેવા દાવો કરતી પોપ-અપ વિન્ડો હવે મોટે ભાગે અદ્રશ્ય થઈ ગઈ છે. તેની જગ્યાએ મજબૂત માઇક્રોસોફ્ટ, ગૂગલ અથવા એન્ટીવાયરસ સપોર્ટ પેજીસ, વાસ્તવિક લાગતા બ્રાઉઝર એલર્ટ્સ અને ઓનલાઈન જાહેરાતો આવી ગઈ છે જે અસલી કસ્ટમર સપોર્ટ જેવી જ દેખાય છે. ભોગ બનનારને સ્ક્રીન પર દર્શાવેલ ફોન નંબર પર કોલ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે. એકવાર તેઓ કોલ કરે એટલે ઠગ તેમને રિમોટ-એક્સેસ સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ કરવા અથવા સંવેદનશીલ બેંકિંગ માહિતી જાહેર કરવા માટે મનાવી લે છે. તે રજૂ કરવાની રીત વધુ પ્રોફેશનલ બની ગઈ છે, પરંતુ હેતુ એ જ રહે છે. હેતુ તમારા ડિવાઇસ અથવા તમારા બેંક એકાઉન્ટનો એક્સેસ મેળવવાનો જ હોય છે.

ઓનલાઈન શોપિંગ ફ્રોડ ચેકઆઉટ પેજ સુધી પહોંચી ગયું છે

લાખો ભારતીયો માટે ઓનલાઈન શોપિંગ સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. આપણે કિંમતોની સરખામણી કરીએ છીએ, ઓર્ડર આપીએ છીએ અને મિનિટોમાં પેમેન્ટ કરીએ છીએ. સાયબર અપરાધીઓ આ જાણે છે અને તેઓ તે ક્ષણને ટાર્ગેટ કરી રહ્યા છે જ્યારે આપણે સૌથી વધુ સહજ અનુભવીએ છીએ — તે છે ચેકઆઉટ પેજ.એક વધતું જોખમ ‘વેબ સ્કિમિંગ’ છે. આ હુમલાઓમાં, અપરાધીઓ ઓછી સુરક્ષા ધરાવતી શોપિંગ વેબસાઇટ્સ પર છૂપી રીતે હાનિકારક કોડ પ્લાન્ટ કરે છે. જ્યારે ગ્રાહકો પેમેન્ટ દરમિયાન તેમના કાર્ડની વિગતો દાખલ કરે છે, ત્યારે ખરીદનારને ખબર પડ્યા વગર માહિતી શાંતિથી કોપી થઈને એટેકર્સ સુધી પહોંચી જાય છે.

જેનના જણાવ્યા અનુસાર, 2026 ના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન લગભગ 10 લાખ વેબ-સ્કિમિંગ એટેક્સ બ્લોક કરવામાં આવ્યા હતા, જે અગાઉના છ મહિનામાં નોંધાયેલા આંકડા કરતાં બમણા કરતાં વધુ છે. આમાં સૌથી વધુ ચિંતાજનક વાત એ છે કે ભોગ બનનાર વ્યક્તિ અસલી લાગતી વેબસાઇટ પર ખરીદી કરતી હોઈ શકે છે. પેજ સામાન્ય લાગે છે, પેમેન્ટ થઈ જાય છે અને ઓર્ડર પણ ડિલિવર થઈ શકે છે. પાછળથી જ તેમને તેમના કાર્ડ પર અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન્સની ખબર પડે છે. બોધપાઠ સરળ છે: ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન સુરક્ષિત છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે હવે માત્ર તેનો દેખાવ પૂરતો નથી.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જૂના સ્કેમ્સમાં નવું જોખમ ઉમેરી રહ્યું છે

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સાયબર ક્રાઇમને ડીપફેક વિડીયો અને ક્લોન કરેલા અવાજોથી ઘણો આગળ લઈ ગયું છે. આધુનિક AI ટૂલ્સ ઇન્ટરનેટ બ્રાઉઝ કરી શકે છે, આકર્ષક ઈમેલ લખી શકે છે અને સોફ્ટવેર સાથે ઇન્ટરેક્ટ કરીને યુઝરે આપેલી પરમિશન્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે. અપરાધીઓએ આ ક્ષમતાઓનો દુરુપયોગ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. લોકોને સીધા હાનિકારક સોફ્ટવેર ડાઉનલોડ કરવા માટે મનાવવાને બદલે, તેઓ AI-સંચાલિત એપ્લિકેશન્સ અને ઓટોમેટેડ ટૂલ્સનો દુરુપયોગ કરવાનો માર્ગ શોધી રહ્યા છે જેમની પાસે દૈનિક ડિજિટલ સેવાઓનો એક્સેસ પહેલેથી જ છે. જો AI આસિસ્ટન્ટ પાસે ફાઇલો, ઈમેલ કે ઓનલાઈન એકાઉન્ટ્સનો એક્સેસ કરવાની પરમિશન હોય, તો એટેકર તેનો ઉપયોગ યુઝરની ઈચ્છા વિરુદ્ધ કામ કરાવવા માટે કરી શકે છે. જોખમ AI પોતે નથી. સાચું જોખમ એ સમજ્યા વિના પરમિશન્સ આપવાનું છે કે એપ્લિકેશન અથવા AI ટૂલને શું કરવાની મંજૂરી આપાઈ છે. જેમ જેમ AI રોજિંદા જીવનનો મોટો ભાગ બનતું જાય છે, તેમ યુઝર્સે તેઓ મંજૂર કરતા પરમિશન્સ પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે.

ભારતીય યુઝર્સ શા માટે વધુ જોખમમાં છે

ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ, ઓનલાઈન બેંકિંગ અને એપ- આધારિત સેવાઓ તરફ ભારતના ઝડપી વધારાએ રોજિંદા જીવનને બદલી નાખ્યું છે. યુપીઆઈ (UPI) દ્વારા પેમેન્ટ કરવું, ઓનલાઈન ટ્રાવેલ બુક કરવું, ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરવા, વોટ્સએપ પર ચેટ કરવી અને રીલ્સ જોવી લાખો લોકો માટે સામાન્ય બની ગયું છે. દુર્ભાગ્યે, આ જ આદતોએ ઠગો માટે નવી તકો ઊભી કરી છે. સાયબર અપરાધીઓ જાણે છે કે ભારતીય ગ્રાહકોને નિયમિતપણે ઓટીપી, પેમેન્ટ વિનંતીઓ, ડિલિવરી નોટિફિકેશન્સ અને બેંકિંગ એલર્ટ્સ મળે છે. મનઘડંત વાર્તાઓ બનાવવાને બદલે, તેઓ લોકો દરરોજ કરતા હોય તેવી પ્રવૃત્તિઓમાં જ પોતાને ઘૂસાડી દે છે.મેસેજનો એક દાખલો જુઓ: SMS હેડર AD-DBINT-S દર્શાવે છે કે આ મોબાઈલ નંબર માટે MCX એકાઉન્ટ વોલેટમાં રૂ. 3850 મળ્યા છે. તેમાં એક શોર્ટ URL પણ છે. જોકે, મેળવનાર પાસે ટ્રેડિંગ એકાઉન્ટ કે વોલેટ પણ નથી. ઉપરાંત, શોર્ટ URLને વિસ્તારતા તે ઓનલાઈન ગેમ માટેની શંકાસ્પદ લિંક દર્શાવે છે. DBINT હેડર DB (International) Stock Brokers Ltd ના સત્તાવાર હેડર ‘DBINTL’ નું નામ ધારણ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. (નોંધ: TRAI ના નિયમ મુજબ મોકલનાર માટે છ અક્ષરનું SMS હેડર ફરજિયાત છે.) કુરિયર પાર્સલ, હોટેલ બુકિંગ, ટેક્સ રિફંડ અથવા બેંક વેરીફિકેશન વિશેનો મેસેજ હવે અસામાન્ય લાગતો નથી કારણ કે આ બધું આધુનિક જીવનનો એક ભાગ છે. આ જ કારણ છે કે આ સ્કેમ્સ વધુ સફળ થઈ રહ્યા છે.

એક કદમ આગળ કેવી રીતે રહેવું

રાહતની વાત એ છે કે આમાંના મોટાભાગના સ્કેમ્સને હજુ પણ રોકી શકાય છે. તમને અદ્યતન ટેકનિકલ જ્ઞાન અથવા મોંઘા સોફ્ટવેરની જરૂર નથી. કેટલીક સમજદારીભરી આદતો અપરાધીઓ માટે સફળ થવું મુશ્કેલ બનાવી શકે છે.

પેમેન્ટ વિનંતીઓની સ્વતંત્ર રીતે ચકાસણી કરો: જો કોઈ હોટેલ, એરલાઇન, બેંક અથવા કુરિયર અચાનક વધારાના પૈસા માંગે, તો તેની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર આપેલી વિગતોનો ઉપયોગ કરીને સંપર્ક કરો. મેસેજમાં આપેલી વિગતો પર ક્યારેય વિશ્વાસ ન કરો.

વોટ્સએપ ‘લિંક્ડ ડિવાઇસીસ’ નિયમિતપણે ચેક કરો: તમે ન ઓળખતા હો તેવા કોઈપણ બ્રાઉઝર કે કમ્પ્યુટરને તાત્કાલિક રિમૂવ કરો.

અજાણી વ્યક્તિના કહેવાથી સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ ન કરો: અસલી કંપનીઓ ક્યારેય સામેથી ફોન કરીને રિમોટ-એક્સેસ સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે કહેતી નથી.

ઓનલાઈન જાહેરાતો કે પોપ-અપ મેસેજમાં દર્શાવેલ નંબર પર કોલ ન કરો: જો મદદની જરૂર હોય, તો જાતે જ કંપનીની સત્તાવાર વેબસાઇટ શોધો.

અજાણી વેબસાઇટ્સ પર શોપિંગ કરતી વખતે ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરો: તે ડાયરેક્ટ બેંક ટ્રાન્સફર કરતાં વધુ સુરક્ષા આપે છે.

મલ્ટિ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન (MFA) એનેબલ કરો: ઈમેલ, બેંકિંગ એપ્સ અને મેસેજિંગ સેવાઓ માટે MFA ચાલુ રાખો.

તમારા ડિવાઇસ અને એપ્સ અપડેટ રાખો: અપડેટ્સ સુરક્ષાની ખામીઓને સુધારે છે.

ક્યુઆર કોડનો સાવધાનીપૂર્વક ઉપયોગ કરો: ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરવાથી અજાણતા પેમેન્ટ થઈ શકે છે કે ડિવાઇસ લિંક થઈ શકે છે.

ઉતાવળ ન કરો: સ્કેમર્સ ઉતાવળ અને ડરનો લાભ લે છે. કોઈ પણ પ્રક્રિયા કરતા પહેલા થોડો સમય થોભો અને ચકાસણી કરો.

વિશ્વાસ જ હવે મુખ્ય ટાર્ગેટ છે

આ ઘટનાઓ પરથી મોટો બોધપાઠ એ મળે છે કે સાયબર ક્રાઇમ હવે માત્ર વાયરસ કે નકલી વેબસાઇટ્સ પૂરતો મર્યાદિત નથી રહ્યો. તે હવે પરિચિત વ્યક્તિ કે બ્રાન્ડ તરફથી આવતી સામાન્ય વિનંતીથી શરૂ થાય છે.

શું હોટેલ ખરેખર વોટ્સએપ પર પેમેન્ટ કરવા માટે કહેશે?

શું સરકારી અધિકારી અંગત મેસેજ મોકલીને પૈસા માંગશે?

શું તમારી બેંક અચાનક સોફ્ટવેર ઇન્સ્ટોલ કરવા માટે કહેશે?

શું કોઈ પરિચિત વ્યક્તિ વોટ્સએપ વેરીફાય કરવા ક્યુઆર કોડ સ્કેન કરવા કહેશે?

આ પ્રશ્નો આજે પૂછવા જરૂરી છે કારણ કે સાયબર અપરાધીઓ હવે બહારથી હુમલો કરવાને બદલે આપણા વિશ્વાસ, જાણીતી બ્રાન્ડ્સ અને રોજિંદી ટેવોનો લાભ લઈ રહ્યા છે. અપરાધીઓ સમજી ગયા છે કે ટેકનોલોજી કરતાં વિશ્વાસનો દુરુપયોગ કરવો વધુ સરળ છે. તે વિશ્વાસનું રક્ષણ કરવું એ જ હવે દરેક ઇન્ટરનેટ યુઝરની પ્રથમ સુરક્ષા છે. ચકાસણી કર્યા પછી જ વિશ્વાસ કરવાની સરળ આદતથી જ સાયબર ક્રાઇમની આ સાંકળને હવે તોડી પણ શકાય છે.