SEBIએ ઓનલાઈન વિવાદ નિવારણ વ્યવસ્થામાં મોટા સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, ફરિયાદોના ઝડપી નિકાલ પર ભાર મૂક્યો

SEBIએ આ પ્રસ્તાવો અંગે 13 ઓગસ્ટ સુધી જાહેર અભિપ્રાયો મંગાવ્યા 

બાહ્ય ODR સંસ્થાઓ પાસેથી હટાવીને માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ (MIIs) એટલે કે સ્ટોક એક્સચેન્જો, ડિપોઝિટરીઓ અને ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનોને સોંપવાનો પ્રસ્તાવ

ફરિયાદોના આર્બિટ્રેશનમાં થતો વિલંબ, આર્બિટ્રેટરોની નિમણૂક, આર્બિટ્રેશનના ચુકાદાના અમલીકરણ અને અન્ય કામગીરી સંબંધિત સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવા  માટે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયાએ નવા ફેરફારો દાખલ કરવાની દરખાસ્ત મૂકી છે. આ ફેરફાર મુજબ બાહ્ય સંસ્થાઓના બદલે હવે માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંસ્થાઓ કરશે આર્બિટ્રેશન અને ઓનલાઈન વિવાદ નિવારણ (ODR) પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરશે. 

ભારતીય સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ (SEBI)એ ગુરુવારે સિક્યોરિટીઝ બજાર માટેની ઓનલાઈન ડિસ્પ્યુટ રિઝોલ્યુશન (ODR) વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે. આ પ્રસ્તાવ હેઠળ મુખ્ય જવાબદારીઓ બાહ્ય ODR સંસ્થાઓ પાસેથી હટાવીને માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ (MIIs) એટલે કે સ્ટોક એક્સચેન્જો, ડિપોઝિટરીઓ અને ક્લિયરિંગ કોર્પોરેશનોને સોંપવાનો પ્રસ્તાવ છે. સાથે જ રોકાણકારોની ફરિયાદોના ઝડપી નિકાલ માટે સમયમર્યાદા ઘટાડવાનો પણ હેતુ છે.

SEBIએ જણાવ્યું કે આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારોનો હેતુ વર્તમાન વ્યવસ્થામાં આર્બિટ્રેશનમાં થતો વિલંબ, આર્બિટ્રેટરોની નિમણૂક, આર્બિટ્રેશનના ચુકાદાના અમલીકરણ અને કામગીરી સંબંધિત અન્ય સમસ્યાઓને દૂર કરવાનો છે. SEBIએ જણાવ્યું કે, “ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓમાં આર્બિટ્રેટરોની નિમણૂકની પ્રક્રિયા, બજારના મધ્યસ્થીઓ અને લિસ્ટેડ કંપનીઓ તરફથી ODR સંસ્થાઓને ચુકવણીમાં થતો વિલંબ, ODR સંસ્થાઓ તરફથી આર્બિટ્રેટરોને ચુકવણીમાં વિલંબ, આર્બિટ્રેશનના ચુકાદાના અમલીકરણમાં પડકારો અને કાર્યવાહી દરમિયાન થતો વિલંબ સહિતના મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.”

પ્રસ્તાવ મુજબ હવે MIIs સમાધાનકારો અને આર્બિટ્રેટરોની પેનલ તૈયાર કરશે, સમાધાન અને આર્બિટ્રેશન પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરશે તેમજ ટેક્નોલોજી આધારિત ODR પ્રક્રિયાનું સંચાલન કરશે. અત્યાર સુધી આ કામગીરી બાહ્ય ODR સંસ્થાઓ કરતી હતી. SEBIએ જણાવ્યું કે મધ્યસ્થીઓ અને લિસ્ટેડ કંપનીઓ વિવિધ સ્વરૂપે પહેલેથી જ MIIs સાથે નોંધાયેલી હોવાથી નિયમોના પાલનને સુનિશ્ચિત કરવામાં MIIs વધુ સક્ષમ છે. SEBIએ આ પ્રસ્તાવો અંગે 13 ઓગસ્ટ સુધી જાહેર અભિપ્રાયો મંગાવ્યા છે.

બંને પક્ષોને મંજૂર થયેલી પેનલમાંથી પોતાની પસંદગીના આર્બિટ્રેટરના નામ સૂચવવાની તક આપવામાં આવશે અને ત્યારબાદ MII અંતિમ નિમણૂક કરશે

નિયમનકારે આર્બિટ્રેટરની નિમણૂકમાં રોકાણકારોની ભાગીદારી ફરી શરૂ કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. તે મુજબ બંને પક્ષોને મંજૂર થયેલી પેનલમાંથી પોતાની પસંદગીના આર્બિટ્રેટરના નામ સૂચવવાની તક આપવામાં આવશે અને ત્યારબાદ MII અંતિમ નિમણૂક કરશે. ફરિયાદોના ઝડપી નિકાલ માટે SEBIએ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે SCORES પ્લેટફોર્મ પર બાકી રહેલી ફરિયાદોને નિયુક્ત સંસ્થાઓ પાસેથી સીધી ODR વ્યવસ્થાની સમાધાન પ્રક્રિયામાં મોકલવામાં આવશે. તેનાથી સમગ્ર પ્રક્રિયામાં 21 કેલેન્ડર દિવસનો ઘટાડો થશે. SEBIએ એ પણ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે **વૈકલ્પિક રોકાણ ફંડ (Alternative Investment Fund – AIF)**ના રોકાણકારોને ODR પ્લેટફોર્મ ફરજિયાત બનાવવાના બદલે તેમના કરારમાં નક્કી કરેલી વિવાદ નિવારણ પદ્ધતિ પસંદ કરવાની છૂટ આપવામાં આવે.

તે ઉપરાંત, હાલમાં માત્ર ટ્રસ્ટ આધારિત AIFને જ વિવાદ નિવારણ સંબંધિત જવાબદારીઓ સામે મળતું રોકાણકાર સુરક્ષા કવચ હવે કંપની અથવા LLP સ્વરૂપે રચાયેલા AIF સુધી પણ વિસ્તૃત કરવામાં આવશે. જો કોઈ નિયમન હેઠળ આવતી સંસ્થા આર્બિટ્રેશનના ચુકાદાને પડકારે, તો MIIs સંબંધિત સંસ્થા દ્વારા વ્યાજમુક્ત જમા કરાવવામાં આવેલી રકમમાંથી રોકાણકારને ચુકાદાની કુલ રકમના 50 ટકા અથવા ₹5 લાખ, બંનેમાંથી જે ઓછું હોય તે, જરૂરી બાંહેધરી (Undertaking)ના આધારે ચૂકવી શકશે.