વરાણિયમ ક્લાઉડ IPO કૌભાંડ: સેબીએ પ્રમોટરો પર બજારમાં પ્રતિબંધ શેરધારકો સાથે છેતરપિંડી કરી હોવાનું સેબીને લાગતા રૂ. 128.77 કરોડ જપ્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો

25 ઓગસ્ટના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા આખરી આદેશમાં, સેબીએ શોધી કાઢ્યું હતું કે વરાણિયમ ક્લાઉડ અને તેના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર હર્ષવર્ધન હનમંત સાબળે, તેમજ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સ વિનાયક વસંત જાધવ અને ફહીમ યુનુસ શેખ અને ભૂતપૂર્વ ચીફ ફાઇનાન્શિયલ ઓફિસર મુકુંદન રાઘવને એક વ્યવસ્થિત યોજના દ્વારા શેરધારકો સાથે છેતરપિંડી કરી હતી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતના પ્રાથમિક બજારમાં રોકાણકારોનો રસ સતત વધી રહ્યો છે. જેના કારણે મેઇનબોર્ડ અને SME બોર્ડમાં ઇનિશિયલ પબ્લિક ઓફરિંગ (IPO) નો ધમાકો જોવા મળ્યો છે.

નાની અને મોટી કંપનીઓ વિસ્તરણ માટે પ્રાથમિક બજારમાંથી મૂડી એકત્રિત કરી રહી છે અને રોકાણકારોને ઉભરતા વ્યવસાયોની વૃદ્ધિની મુસાફરીમાં રોકાણ કરવાની તકો મળી રહી છે. જો કે, મૂડી એકત્ર કરવાની આ ઉતાવળ વચ્ચે, સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) એ IPO ની રકમના દુરુપયોગ બદલ ‘વરાણિયમ ક્લાઉડ’ નામની કંપની સામે કાર્યવાહી શરૂ કરી છે.

સેબીએ વરાણિયમ ક્લાઉડ સામેના આદેશમાં શું કહ્યું

25 ઓગસ્ટના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા આખરી આદેશમાં, સેબીએ શોધી કાઢ્યું હતું કે વરાણિયમ ક્લાઉડ અને તેના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર હર્ષવર્ધન હનમંત સાબળે, તેમજ એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર્સ વિનાયક વસંત જાધવ અને ફહીમ યુનુસ શેખ અને ભૂતપૂર્વ ચીફ ફાઇનાન્શિયલ ઓફિસર મુકુંદન રાઘવને એક વ્યવસ્થિત યોજના દ્વારા શેરધારકો સાથે છેતરપિંડી કરી હતી. સેબીએ IPO ની રકમના દુરુપયોગ, કાલ્પનિક ખરીદ-વેચાણ દ્વારા નાણાકીય પત્રકોમાં ગેરરીતિ, ગેરમાર્ગે દોરનારા નિવેદનો સબમિટ કરવા, મહત્વપૂર્ણ કાનૂની બાબતોની જાણ ન કરવી અને સંપાદન (Acquisitions) તથા વિદેશી કામગીરી અંગે ભ્રામક કોર્પોરેટ જાહેરાતો કરવા સહિતના અનેક આક્ષેપો કર્યા છે.

બજાર નિયામકે પ્રમોટર ગ્રુપની સંસ્થાઓ પાસેથી રૂ. 128.77 કરોડનો ગેરકાયદેસર નફો જપ્ત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. સેબીએ જણાવ્યું હતું કે, “વરાણિયમ તેના પ્રમોટર શ્રી હર્ષવર્ધન હનમંત સાબળે દ્વારા શંકાસ્પદ વ્યવહારોની એક જટિલ જાળ ગૂંથી હતી અને એવું ચિત્ર ઊભું કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો જે કંપનીના વાસ્તવિક પાયા (Fundamentals) દર્શાવતું નહોતું.” સેબીએ વરાણિયમ ક્લાઉડ અને સાબળે પર સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાં સાત વર્ષ માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તદુપરાંત, સાબળેને કોઈપણ લિસ્ટેડ કંપની અથવા રજિસ્ટર્ડ મધ્યસ્થી સાથે ડિરેક્ટર અથવા કી મેનેજરીયલ પર્સનલ (KMP) તરીકે જોડાવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. જાધવ, શેખ અને રાઘવન સહિતના અન્ય મુખ્ય અધિકારીઓ પર પણ બજાર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે અને લિસ્ટેડ સંસ્થાઓમાં બોર્ડ અથવા વ્યવસ્થાપકીય હોદ્દા ધરાવવાથી રોકવામાં આવ્યા છે.

આ કાર્યવાહી છેતરપિંડીમાં મદદ કરનારાઓ સુધી પણ લંબાવવામાં આવી હતી. બીએમ ટ્રેડર્સના પ્રોપ્રાઇટર રાજ જગતાણીને આઇપીઓ ફંડને ક્યાંક બીજે વાળવામાં મદદ કરવા અને કાનૂની સમન્સનું પાલન ન કરવા બદલ સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાંથી અટકાવવામાં આવ્યા હતા. તેવી જ રીતે, અથાણ અર્થશાસ્ત્ર (Athos Capital Advisors) અને તેના ડિરેક્ટર જિનેશ મહેતાને અણ-રજિસ્ટર્ડ મરચન્ટ બેન્કર તરીકે કામ કરવા અને છેતરપિંડીની યોજનામાં મદદ કરવા બદલ બજારમાંથી બરતરફ કરવામાં આવ્યા હતા.

નિયામકે IPO માટેના લીડ મરચન્ટ બેન્કર ‘ફર્સ્ટ ઓવરસીઝ કેપિટલ’ ને પણ ભારે બેદરકારી અને સ્વતંત્ર તપાસ કરવામાં નિષ્ફળ જવા બદલ દંડ ફટકાર્યો હતો. જાહેર બજારની અખંડિતતાનું રક્ષણ કરવા માટે મરચન્ટ બેન્કરોની કાનૂની ફરજ પર ભાર મૂકતા નિયામકે સ્થાપિત કાયદાકીય નિયમોનો હવાલો આપ્યો હતો. સેબીએ કહ્યું કે, “મરચન્ટ બેન્કર તરફથી ડ્યુ ડિલિજન્સનો અર્થ માત્ર એટલો જ નથી કે જે રિપોર્ટ કરવામાં આવ્યો છે તે પેસિવલી રજૂ કરી દેવો, પરંતુ જે કંઈ પણ શોધવા યોગ્ય છે તે બધું શોધી કાઢવું તે છે.”

• સેબીએ વરાણિયમ ક્લાઉડ પર સિક્યોરિટીઝ માર્કેટમાંથી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

• પ્રમોટરોએ રૂ. 128.77 કરોડની ગેરકાયદેસર કમાણી જમા (ડિસ્ગોર્જ) કરાવવી પડશે.

• કંપનીએ વેચાણના ખોટા આંકડા ઊભા કર્યા અને IPOના ફંડનો દુરુપયોગ કર્યો.