વોટ્સએપ યુઝરનેમનો વિવાદ: ભારતના ટોચના ક્રિએટર્સને કેમ છે છેતરપિંડી, નકલી ઓળખ અને આઈડેન્ટિટી ચોરીનો ડર

અમદાવાદઃ વોટ્સએપનું આગામી યુઝરનેમ ફીચર એક ઉગ્ર ચર્ચાને વેગ આપી રહ્યું છે, જેમાં ઘણા લોકો વધારાની પ્રાઇવસીનું સ્વાગત કરી રહ્યા છે. બીજીતરફ અન્ય લોકો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે તે નકલી ઓળખ (ઈમ્પર્સનેશન), આઈડેન્ટિટી ચોરી અને અત્યાધુનિક ઓનલાઈન કૌભાંડોને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. મેટા-Meta તેના વ્યાપક રોલઆઉટની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે ઉદ્યોગસાહસિકો, ક્રિએટર્સ અને નીતિઘડવૈયાઓ પ્રશ્ન ઉઠાવી રહ્યા છે કે શું આ ફીચર યુઝર્સની ઓળખનું રક્ષણ કરશે—કે પછી ડિજિટલ ફ્રોડ માટે એક નવું યુદ્ધમેદાન તૈયાર કરશે. ભારત સરકારે વૉટ્સએપને આ ફીચરસાથે ભારતમાં લોન્ચ ન કરવાની ચેતવણી આપી દીધી છે.

સ્પામ ઘટાડવા માટે, વોટ્સએપ યુઝર્સ માટે ચાર આંકડાની “યુઝરનેમ કી” અથવા પિન (PIN) સેટ કરવાનું ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. પરિણામે વૉટ્સએપ પર યુઝરનેમના માધ્યમથી ચેટ શરૂ કરતાં પહેલા પહેલા પિન દાખલ કરવી પડશે. વોટ્સએપના લોન્ચિંગ પછીનો આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઓળખ સુધારો (આઈડેન્ટિટી ઓવરહોલ) અત્યારથી જ અભિપ્રાયોને વિભાજિત કરી રહ્યો છે, જેમાં ઉદ્યોગસાહસિકો, ક્રિએટર્સ અને સાયબર સિક્યોરિટી નિરીક્ષકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે પ્લેટફોર્મનું આગામી યુઝરનેમ ફીચર યુઝરની પ્રાઇવસીને મજબૂત કરશે કે નકલી ઓળખ અને ઓનલાઈન છેતરપિંડી માટે નવી તકો ઊભી કરશે.

મેટાની માલિકીનું આ મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ વૈકલ્પિક (ઓપ્શનલ) યુઝરનેમ રજૂ કરી રહ્યું છે જે યુઝર્સને તેમના ફોન નંબર શેર કર્યા વિના કનેક્ટ થવા દેશે. કંપનીનું કહેવું છે કે આ પગલું પ્રાઇવસી સુધારવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. પરંતુ તેના વ્યાપક રોલઆઉટ પહેલા જ, આ ફીચરે આઈડેન્ટિટી ચોરી, ડિજિટલ “જમીન હડપવા” (લેન્ડ ગ્રેબિંગ/નામ રિઝર્વ કરવાની હોડ) અને ઓનલાઈન ઓળખની ચકાસણી કરવાની વધતી જતી સક્ષમતા અંગે ચિંતાઓ જગાવી છે.

પહેલીવાર, વોટ્સએપ યુઝર્સ પોતાનો મોબાઈલ નંબર જાહેર કરવાને બદલે વાતચીત શરૂ કરવા અથવા ગ્રૂપમાં જોડાવા માટે એક યુનિક યુઝરનેમ બનાવી શકશે. કંપનીનું કહેવું છે કે યુઝરનેમ સંપૂર્ણપણે વૈકલ્પિક છે અને યુઝર્સની ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ફેસબુક ઓળખથી સ્વતંત્ર છે.

સ્પામ ઘટાડવા માટે, વોટ્સએપ યુઝર્સ પાસે ચાર આંકડાની “યુઝરનેમ કી” અથવા પિન સેટ કરાવશે જે યુઝરનેમ દ્વારા ચેટ શરૂ કરતા પહેલા કોઈએ એન્ટર કરવી પડશે. યુઝરનેમ ૩ થી ૩૫ અક્ષરો વચ્ચેના હશે, જ્યારે સેલિબ્રિટીઝ, જાહેર હસ્તીઓ અને અગ્રણી સંસ્થાઓને નકલી ઓળખના જોખમો ઘટાડવા માટે અગાઉથી આરક્ષિત (પ્રી-રિઝર્વ્ડ) હેન્ડલ્સ મળવાની અપેક્ષા છે.

મેટા દલીલ કરે છે કે આ ફીચર યુઝર્સને તેમની પર્સનલ માહિતી પર વધુ નિયંત્રણ આપે છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ અજાણ્યા લોકો સાથે વાતચીત કરતા હોય અથવા મોટા જાહેર ગ્રૂપોમાં ભાગ લેતા હોય ત્યારે તેમની ઓળખને સાચવી રાખવાનું કે જાહેર ન થવા દેવાની કામગીરી કરશે.

આઈડેન્ટિટી ચોરી અને કૌભાંડોનો ડર

આ સુરક્ષા પગલાં હોવા છતાં, કેટલાક અગ્રણી ઉદ્યોગસાહસિકો માને છે કે આ ફીચર અજાણતા સાયબર ફ્રોડની નવી લહેરને ઉત્તેજન આપી શકે છે. ઉદ્યોગસાહસિક અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર અંકુર વારીકુએ આ રોલઆઉટને સંભવિત “આફત” (ડિઝાસ્ટર) ગણાવ્યું છે, જો મેટા મજબૂત એન્ટી-એબ્યુઝ (દુરુપયોગ વિરોધી) પગલાં લાગુ ન કરે તો. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે છેતરપિંડી કરનારાઓ છેતરામણી રીતે સમાન દેખાતા યુઝરનેમ રજીસ્ટર કરી શકે છે. તેમાં જાણીતી હસ્તીઓના નામોમાં નજીવો ફેરફાર કરીને તેઓ ખેલ પાડશે. તેમ કરીને તેઓ તેમની નકલી ઓળખ ઊભી કરી શકશે. તેમ જ ભોળા યુઝર્સને ટાર્ગેટ કરીને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ અથવા પેમેન્ટ સ્કેમ કરી શકાશે.

પ્રથમ વાતચીતમાંથી ફોન નંબર હટાવવાથી વિશ્વાસનું એક મહત્વપૂર્ણ સ્તર પણ દૂર થઈ જાય છે, જેના પર ઘણા યુઝર્સ ઝડપી વેરિફિકેશન માટે ભરોસો રાખે છે, જે ટેકનોલોજીથી ઓછા માહિતગાર યુઝર્સને ખાસ કરીને વધુ સંવેદનશીલ, એટલે કે કોલ કરનારનો શિકાર બનાવી શકે છે.

ભારત જેવા દેશમાં, જો વોટ્સએપ દ્વારા યોગ્ય એન્ટી-એબ્યુઝ સિસ્ટમ સેટ કરવામાં ન આવે, તો આ એક આફત બની શકે છે. લગભગ સમાન નામ ધરાવતી કંપનીના નામે મેસેજ મળે તો ભોળા વપરાશકારો તેનાથી છેતરાઈ જાય તેવી સંભાવના વધી જાય છે. પેટીએમ (Paytm) ના સ્થાપક વિજય શેખર શર્માએ પણ આવી જ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે વેરિફાઈડ યુઝરનેમની સાથે લગભગ સમાન દેખાતા અનવેરિફાઈડ હેન્ડલ્સનું સહ-અસ્તિત્વ યુઝર્સને મૂંઝવણમાં મૂકી શકે છે અને નકલી ઓળખ બનાવવાનું સરળ બનાવી શકે છે.

બીજી નિષ્ણાતો માને છે કે યુઝરનેમ મેટાને તેની એપ્સની ઇકોસિસ્ટમમાં કનેક્શન મજબૂત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તેમણે સૂચવ્યું કે કંપનીને આખરે રિચ ક્રોસ-પ્લેટફોર્મ આઈડેન્ટિટી મેપિંગ, બહેતર જાહેરાત ક્ષમતાઓ અને વધુ યુઝર એન્ગેજમેન્ટથી ફાયદો થઈ શકે છે.

ડિજિટલ ઓળખ સુરક્ષિત કરવાની દોડ

આ જાહેરાતે ઇન્ટરનેટ ડોમેન્સ અને સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ્સના શરૂઆતના દિવસો સાથેની સરખામણીઓ પણ શરૂ કરી દીધી છે, જ્યાં યુઝર્સ અન્ય લોકો દાવો કરે તે પહેલાં મનપસંદ નામો સુરક્ષિત કરવા માટે દોડ લગાવતા હતા. કોમેડિયન વીર દાસે આ અનિવાર્ય દોડધામની મજાક ઉડાવી હતી, કોઈ વ્યક્તિએ યુનિવર્સિટીના યુઝરનેમનો દાવો કરવા વિશે જોક કર્યો હતો અને આ ફીચર વ્યાપકપણે લોન્ચ થાય તે પહેલાં જ તેનું વિશ્લેષણ કરતા સ્વયં ઘોષિત નિષ્ણાતોના પૂર પર કટાક્ષ કર્યો હતો.

જો કે, અન્ય લોકો આના વ્યવહારુ ફાયદા જુએ છે. યુઝરનેમ પાછળ ફોન નંબર છુપાવવાથી પ્રાઇવસીમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે, ખાસ કરીને પ્રોફેશનલ્સ, ક્રિએટર્સ અને એવા યુઝર્સ માટે જેઓ નિયમિતપણે અજાણ્યા લોકો સાથે વાતચીત કરે છે.

સરકારી ચકાસણી

આ ચર્ચાએ નીતિઘડવૈયાઓનું ધ્યાન પણ ખેંચ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર ભારતની કેન્દ્ર સરકાર વોટ્સએપની યુઝરનેમ-આધારિત મેસેજિંગ સિસ્ટમની નજીકથી તપાસ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે, એવી ચિંતાઓ વચ્ચે કે તે સાયબર ક્રાઇમની તપાસને જટિલ બનાવી શકે છે અને સ્કેમર્સને નવા માર્ગો પ્રદાન કરી શકે છે. સરકાર આ ફીચરની પ્રાઇવસી અને સિક્યોરિટી અસરોનું મૂલ્યાંકન કરે તેવી અપેક્ષા છે અને જો જરૂરી હોય તો મેટા પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગી શકે છે. આ ચકાસણી એવા સમયે આવી રહી છે જ્યારે ભારતમાં ડિજિટલ ફ્રોડ, નકલી ઓળખના કૌભાંડો અને નાણાકીય સાયબર ક્રાઇમમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે.

મેટા જ્યારે તબક્કાવાર વૈશ્વિક રોલઆઉટ માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે વોટ્સએપ યુઝરનેમ બે અબજથી વધુ લોકો ઓનલાઈન પોતાની ઓળખ કેવી રીતે આપે છે તેમાં મૂળભૂત ફેરફાર કરી શકે છે. તે પ્રાઇવસી વધારતી નવીનતા બને છે કે ડિજિટલ ઓળખની ચોરી માટેનું આગામી યુદ્ધમેદાન, તેનો આધાર આખરે મેટા નકલી ઓળખને કેટલી અસરકારક રીતે અટકાવે છે, યુઝર્સને શિક્ષિત કરે છે અને ઉભરતા દુરુપયોગ સામે કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે તેના પર રહેશે.