માત્ર કેન્દ્રિય પ્રદુષણ બોર્ડ અને સિપેટનું પ્રમાણપત્ર ધરાવતી બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ પર જ 5 ટકા જીએસટી લાગશે

બાયોડિગ્રેડેબલ અને કમ્પોસ્ટેબલ બેગ્સ એચએસએન કોડ 3926 9099 હેઠળ આવતી હોવાથી તેના પર પાંચ ટકાના દરે ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ ચૂકવવાનો આવશે એવો ચૂકાદો અમદાવાદની એડવાન્સ રૂલિંગ ઓથોરિટીએ આપ્યો છે. એડવાન્સ ઓથોરિટીના રૂલિંગમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે પ્લાસ્ટિક અથવા સમાન પોલિમરમાંથી બનાવવામાં આવતી આ પ્રકારની ઇકો-ફ્રેન્ડલી બેગ્સને ચેપ્ટર ૩૯ હેઠળ અન્ય પ્લાસ્ટિકની ચીજવસ્તુઓ અંતર્ગત વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. પરિણામે કેન્દ્ર સરકારના નોટિફિકેશન નં. ૦૯/૨૦૨૫-સેન્ટ્રલ ટેક્સ રેટની શિડ્યૂલ વનની એન્ટ્રી નંબર ૩૧૯ મુજબ ચેપ્ટર ૩૯ અને ૪૮ હેઠળ આવતી પેપર બેગ્સ અને બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ્સ પર ૫ ટકા ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ લાગે છે. તેમાં ૨.૫ ટકા સીજીએસટી અને ૨.૫ ટકા એસજીએસટીનો રાહત દરે જીએસટી દર લાગુ થાય છે.
જોકે એડવાન્સ ઓથોરિટીએ આ રૂલિંગ આપતા એવી શરત મૂકી છે કે ઉત્પાદક કે વેપારી દ્વારા કરવામાં આવેલો દાવો કે તેમના ઉત્પાદનો ખરેખર ‘બાયોડિગ્રેડેબલ અને કમ્પોસ્ટેબલ’ હોવાનો કાયદેસર રીતે માન્ય અને પ્રમાણિત-સર્ટિફાઈડ થયેલો હશે તો જ તેમને 5 ટકા જીએસટીનો લાભ આપવામાં આવશે. પ્રોડક્ટ પ્રમાણિત નહીં હોય અથવા સામાન્ય પ્લાસ્ટિક જેવું જ નીકળશે તેના વેપાર સાથે સંકળાયેલા વેપારીઓને પાંચ ટકાના રાહત દરનો લાભ મળશે નહિ. તેને માટે તેમણે કેન્દ્રિય પ્રદુષણ નિયંત્રણ બોર્ડ પાસેથી તે બાયોડિગ્રેડેબલ હોવાનું સર્ટિફિકેટ મેળવવું પડશે. બીજું, આ કેટગરીમાં આવતી અન્ય સામાન્ય પ્લાસ્ટિક બેગ્સ પર લાગુ પડતો ઊંચો ટેક્સ દર લાગુ થશે. ગુજરાતના એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશને મેસર્સ ગ્રીનોમર્સના કેસમાં આપેલા નિર્ણય મુજબ બાયોડિગ્રેડેબલ અને કમ્પોસ્ટેબલ બેગ્સને એચએસએન કોડ 3926 9099 હેઠળ વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારના નોટિફિકેશન નં. ૦૯/૨૦૨૫ની એન્ટ્રી નં. ૩૧૯ હેઠળ આ બેગ્સ પર ૫ ટકા જીએસટી લાગે છે. તેમ જ પ્લાસ્ટિક પ્રોડક્ટ્સના રિસર્ચ સાથે સંકળાયેલી સંસ્થા સિપેટે પાસેથી આઈએસ/આઈએસઓ 17088ના ધોરણ મુજબ બાયોડિગ્રેડેબલ હોવાનો લેબ ટેસ્ટ રિપોર્ટ હોવો જરૂરી છે.
ચુકાદો કોને લાગુ પડે?
ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સના કાયદાની કલમ ૧૦૩ મુજબ એડવાન્સ ઓથોરિટીના રૂલિંગની જોગવાઈ કાયદેસર રીતે માત્ર જે અરજદારે અરજી કરી હોય અને તેના સંબંધિત ટેક્સ અધિકારીને જ બંધનકર્તા હોય છે. પરંતુ સમાન પ્રોડક્ટ ધરાવતા અન્ય ઉત્પાદકો માટે તે એક મજબૂત માર્ગદર્શક આધાર બને છે. તેને આધારે તેઓ પણ ટેક્સમાં રાહત મેળવી શકે છે. હાલમાં આ ચુકાદો તાજો છે. પરંતુ જો ટેક્સ વિભાગને તેની સામે વાંધો હોય તો નિયમ મુજબ આદેશ મળ્યાના ૩૦ દિવસની અંદરએડવાન્સ રૂલિંગ માટેની એપેલેટ ઓથોરિટીમાં આ ચૂકાદા કે નિર્ણયને પડકારી શકે છે. મેસર્સ ગ્રીનોમર્સના કેસમાં 16 નવેમ્બરે જ ચૂકાદો આપવામાં આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે ગુજરાતની એડવાન્સ ઓથોરિટી રૂલિંગની કમિટીમાં વિશાલ માલગામિયા-કેન્દ્રીય સભ્ય અને કમલ કિશોર પાટીદાર અથવા તો અમિત કુમાર મિશ્રા રાજ્યના સભ્ય તરીકે સક્રિય છે.
જીએસટી કાયદા હેઠળ આ ચુકાદાની સીધી અને કાયદાકીય અસર
અન્ય વેપારીઓ માટે આ ચૂકાદો કે આદેશ બંધનકર્તા નથી. જો ગુજરાત કે અન્ય રાજ્યનો કોઈ બીજો વેપારી બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ્સ બનાવે છે, તો તે આ ચુકાદાને ટાંકીને એવો દાવો ન કરી શકે કે આ ચુકાદો તેમના પર પણ સીધો લાગુ પડે છે. તેણે આ ચૂકાદાને ક્વોટ કરીને તેના પ્રોડક્ટ્સ પણ તે જ કેટેગરીમાં આવતા હોવાનું જણાવીને તેનો લાભ આપવાની રજૂઆત કરવી પડે છે. ત્યારબાદ મંજૂરી મળ્યેથી તેમને તેનો લાભ મળી શકે છે. આ ચૂકાદાની અસર બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ્સના ઉત્પાદકો અને આયાતકારો પર પડશે. તેમને ટેક્સમાં મોટી રાહત મળશે. અત્યાર સુધી પ્લાસ્ટિક અને તેના વિકલ્પ રૂપે વપરાતી બેગ્સના પર 18 ટકા જીએસટી લાગે કે પાંચ ટકા જીએસટી લાગે તે અંગે ખાસ્સી ગેરસમજ પ્રવર્તતી હતી. એડવાન્સ ઓથોરિટીના રૂલિંગથી સ્પષ્ટ થયું છે કે એચએસએન કોડ 3926 9099 હેઠળ આવતી વસ્તઓ પર પાંચ ટકાના દરથી જીએસટી વસૂલી શકાય છે. તેને માટે પ્રોડક્ટ્સનું
સર્ટિફિકેશન ફરજિયાત રાખવામાં આવ્યું છે. ઉત્પાદકો માટે સૌથી મોટી અસર એ છે કે માત્ર બેગ પર “બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ” લખી દેવાથી ૫ ટકા ટેક્સનો લાભ નહીં મળે. તેમની બેગ બાયોડિગ્રેડેબલ હોવાનું પ્રમાણપત્ર તેમણે કેન્દ્રિય પ્રદુષણ નિયંત્રણ બોર્ડ પાસેથી મેળવવી ફરજિયાત હતી.
નકલી બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ્સનો વેપાર કરી જીએસટીની ચાલતી ચોરી
સીપીસીબીનું સર્ટિફિકેટ અને સિપેટનો આઈએસ/આઈએસઓ 17088ના ધોરણ મુજબનો લેબ ટેસ્ટ રિપોર્ટ હોવો પણ અનિવાર્ય છે. જો આ દસ્તાવેજો નહીં હોય, તો જીએસટી વિભાગ ૧૮ ટકા લેખે ટેક્સ, વ્યાજ અને પેનલ્ટી વસૂલી શકે છે. નકલી ‘ઇકો-ફ્રેન્ડલી’ બેગ્સ વેચનારા વેપારીઓ બજારમાં ઘણા છે. તેઓ સામાન્ય પ્લાસ્ટિકમાં થોડું સ્ટાર્ચ ભેળવીને તેને બાયોડિગ્રેડેબલ તરીકે વેચે છે. આ ચુકાદા બાદ જીએસટી વિભાગ આવા વેપારીઓ પાસે સીપીસીબી અને સિપેટના સર્ટિફિકેટની માંગણી કરશે. સર્ટિફિકેટ વગરના વેપારીઓ પર ટેક્સ ચોરીની કાર્યવાહી થવાનું જોખમ વધશે.
સુપરમાર્કેટ્સ, ફૂડ ડિલિવરી કંપનીઓ, અને મોટી બ્રાન્ડ્સ જેઓ પેકેજિંગ માટે કમ્પોસ્ટેબલ બેગ્સ ખરીદે છે, તેમના માટે ખરીદીનો ખર્ચ ઘટશે જોકે બાયોડિગ્રેડેબલ બેગ્સના ખરીદદારોએ પણ હવે સપ્લાયર પાસેથી સીપીસીબીના સર્ટિફિકેટની નકલ લેવી હિતાવહ રહેશે, જેથી ભવિષ્યમાં તેમની ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ પર કોઈ પ્રશ્ન ઊભો જ થઈ શકશે નહિ. તેનાથી સિંગલ-યુઝ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ ઘટશે અને પર્યાવરણને ફાયદો થશે.
