ઓસ્ટ્રિલિયન આબોહવા કચેરીઃ1950ની સાલ પછીનું સૌથી ખતરનાક અલનિનો વરસાદમાં મોટું વિઘ્ન સર્જી શકે

સુપર અલનિનો ખેડૂતો માટે સુપર સમસ્યા લાવી શકે, વાવણીના ઘટી રહેલા પ્રમાણને ધ્યાનમાં રાખી ખેડૂતો વિચાર કરી નિર્ણય લે

ગરમ થઈ રહેલા મહાસાગરોની વ્યાપક અસરો થાય છે. તે વાતાવરણને લાંબા સમય સુધી ગરમ રાખશે, વાવાઝોડાને વધુ ઊર્જા આપશે અને બાષ્પીભવનમાં વધારો કરશે, જેના કારણે અતિશય ભારે વરસાદ અને પૂરની શક્યતા પણ વધી જાય છે.

સમુદ્રનું તાપમાન વધવું એ દરિયાઈ સપાટીના વધારા અને બરફ પીગળવામાં પણ ફાળો આપે છે, જે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિને ભારે તણાવમાં મૂકે છે.

તીવ્ર ‘મરીન હીટવેવ્સ’ (દરિયાઈ લૂ) સાથે જોડાયેલા છે, જે સમુદ્રના અસાધારણ ઊંચા તાપમાનનો સમયગાળો છે. તેનાથી જીવસૃષ્ટિ અને મત્સ્યોદ્યોગને ખોરવાય છે તથા દરિયાકાંઠાના અર્થતંત્રને અસર કરે છે.

૧૯૫૦ પછી ક્યારેય ન જોયેલું ‘સુપર એલ નીનો’નું સંકટ આકાર લઈ રહ્યું હોવાનો ઓસ્ટ્રેલિયન હવામાન સંસ્થાએ દાવો કર્યો છે. આમ આ વરસની અલ નિનોનું સંકટ અત્યાર સુધીની સૌથી શક્તિશાળી એલ નીનો ઘટનાઓમાંથી એક બની શકે છે, જેનાથી વિશ્વભરમાં હવામાન અને આબોહવામાં મોટા વિક્ષેપોની આશંકા સેવાઈ રહી છે; વૈશ્વિક સમુદ્રની સપાટીના તાપમાન એક નવા ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યા છે, એમ કોપરનિકસે જણાવ્યું છે.

ઓસ્ટ્રેલિયાના બ્યુરો ઓફ મેટોરોલોજી (BoM) ના સધર્ન હેમિસ્ફિયર મોનિટરિંગ રિપોર્ટ અનુસાર એક સંભવિત ‘સુપર અલ નીનો’ ઝડપથી આકાર લઈ રહ્યો છે. ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિક (પ્રશાંત મહાસાગર) એલ નીનોની સામાન્ય મર્યાદા કરતાં ઘણો વધુ ગરમ થઈ રહ્યો છે અને વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓ પણ આ ઘટનાને વધુ મજબૂત બનાવી રહી છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે તે ૧૯૫૦ પછીની સૌથી શક્તિશાળી એલ નીનો ઘટનાઓમાંથી એક બની શકે છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે હવામાન અને આબોહવામાં મોટી ઉથલપાથલની આશંકા પેદા કરે છે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે એલ નીનો હવે સક્રિય થઈ ચૂક્યો છે. સેન્ટ્રલ ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિકમાં દરિયાઈ સપાટીના તાપમાન (SST) એલ નીનોની મર્યાદાથી ઉપર છે અને વાતાવરણીય સંકેતો પણ એલ નીનોની સ્થિતિ દર્શાવે છે. સમુદ્ર અને વાતાવરણ વચ્ચેનું જોડાણ (જ્યારે સમુદ્ર અને વાતાવરણ એકબીજાને પૂરક બની એલ નીનોની સ્થિતિને મજબૂત કરે છે) વધવાની સંભાવના છે, જે આ વર્ષના અંત સુધી એલ નીનોની અસરને જાળવી રાખશે.

છેલ્લા પખવાડિયામાં ૦.૩°C નો વધારો

૨૮ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ પૂરા થતા સપ્તાહ માટેનો નવીનતમ રિલેટિવ નીનો૩.૪ ઇન્ડેક્સ +૧.૨૪ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ છે, જે એલ નીનોની નિર્ધારિત મર્યાદા (+૦.૮૦ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ) કરતાં ઘણો વધારે છે અને છેલ્લા બે અઠવાડિયામાં તેમાં આશરે ૦.૩ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ નો વધારો થયો છે. વિશ્વના તમામ ગ્લોબલ મોડલ્સ આગામી મહિનાઓમાં ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિક મહાસાગરમાં સતત તાપમાન વધવાની આગાહી કરી રહ્યા છે.

વ્યાપારી પવનો (ટ્રેડ વિન્ડ્સ), હવાનું દબાણ અને વાદળોની પેટર્ન જેવા વાતાવરણીય સંકેતો પણ એલ નીનો સાથે સુસંગત સ્તરે છે. મોટાભાગના ઉષ્ણકટિબંધીય પેસિફિકમાં વ્યાપારી પવનો સરેરાશ કરતાં નબળા પડ્યા છે અથવા ઉલટી દિશામાં વહી રહ્યા છે, આંતરરાષ્ટ્રીય દિનાંક રેખા (ડેટ લાઇન) નજીક વાદળોનું પ્રમાણ વધ્યું છે અને સધર્ન ઓસિલેશન ઇન્ડેક્સ (SOI) અત્યંત નકારાત્મક છે. ૨૭ જૂનના રોજ છેલ્લા ૩૦ દિવસનો SOI -૨૫.૨ હતો.

IOD નું અનુમાન

ઇન્ડિયન ઓસન ડાયપોલ (IOD) હાલમાં તટસ્થ છે. ૨૭ જૂન ૨૦૨૬ ના રોજ આ ઇન્ડેક્સ −૦.૦૨ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ હતો. હવામાન મોડલ્સ દર્શાવે છે કે દક્ષિણ ગોળાર્ધના શિયાળા અને વસંતઋતુ દરમિયાન પોઝિટિવ (હકારાત્મક) IOD ની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. જો કે, આ સંભવિત ઘટના ક્યારે શરૂ થશે અને તેની તીવ્રતા કેટલી હશે, તે અંગે મોડલના અંદાજોમાં મોટો તફાવત છે. પોઝિટિવ IOD ભારતમાં વધુ ભેજ લાવી શકે છે, જે ઘણીવાર એલ નીનોના વર્ષમાં પણ ચોમાસાના વરસાદને મદદરૂપ બને છે. IOD એ હિંદ મહાસાગરમાં સમુદ્રના તાપમાનના ફેરફારોને કારણે સર્જાતી આબોહવાની એક ઘટના છે. તેના પોઝિટિવ, નેગેટિવ અને તટસ્થ તબક્કાઓ ભારતીય ચોમાસાને પ્રભાવિત કરી શકે છે.

ગરમ થઈ રહેલા સમુદ્રો

સમગ્ર વિશ્વમાં સમુદ્રની સપાટીના તાપમાન ખૂબ જ ગરમ રહ્યા છે, જેમાં મે ૨૦૨૬ માં વૈશ્વિક દરિયાઈ સપાટીના તાપમાન (SST) ૧૯૦૦ પછીના ઇતિહાસમાં સૌથી ગરમ મે મહિનો નોંધાયો છે. બીજી તરફ, કોપરનિકસ ક્લાયમેટ ચેન્જ સર્વિસ (C3S) અને કોપરનિકસ મરીન સર્વિસ (CMEMS) બંનેએ પુષ્ટિ કરી છે કે વૈશ્વિક દરિયાઈ સપાટીના તાપમાન (SST) હવે ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪ ના રેકોર્ડ સ્તરને પણ વટાવી ગયા છે. ૨૧ જૂનના રોજ C3S નું દૈનિક SST ૨૦.૮૬ ડિગ્રી સેન્ટિગ્રેડ પર પહોંચ્યું હતું, જે ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪ ના ૨૦.૮૩ ડિગ્રી સેન્ટિગ્રેડ કરતાં સહેજ વધારે છે. કોપરનિકસ મરીનનો દૈનિક SST ડેટા પણ ૨૧ જૂને ૨૧.૦ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડની રેકોર્ડબ્રેક સપાટી દર્શાવે છે, જે ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪ ના અગાઉના રેકોર્ડ કરતાં ૦.૧ ડિગ્રી સેન્ટ્રીગ્રેડ વધુ છે.

છેલ્લા ત્રણ વર્ષોમાં ધ્રુવીય પ્રદેશો સિવાયનો વૈશ્વિક મહાસાગર (૬૦°N-ડિગ્રી નોર્થ અને ૬૦°S- ડિગ્રી સાઉથ અક્ષાંશ વચ્ચે) લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં ૦.૩૫ ડિગ્ºરી સેન્ટ્રીગ્રેડથી ૦.૭૩ ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ વધુ ગરમ રહ્યો છે, અને જૂન મહિનામાં આ અસામાન્ય વિસંગતતાઓ વર્ષના આ સમય માટેના રેકોર્ડ-ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. યુરોપિયન સેન્ટર ફોર મીડિયમ-રેન્જ વેધર ફોરકાસ્ટ્સ ખાતે કોપરનિકસ ક્લાયમેટ ચેન્જ સર્વિસના ડાયરેક્ટર કાર્લો બુઓનટેમ્પોએ જણાવ્યું હતું કે, “વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ એક નવા તબક્કાની શરૂઆતનો સંકેત આપી શકે છે, જે આપણને ફરી એકવાર અજાણ્યા પ્રદેશ તરફ દોરી જશે. મહાસાગરોનું તાપમાન આ સ્તરે હોવાને કારણે અને એલ નીનો નજીક હોવાથી, આપણે આગામી મહિનાઓમાં તાપમાનના વધુ રેકોર્ડ તૂટતા જોઈ શકીએ છીએ.”

વ્યાપક અસરો

તાપમાનનો આ વધારો કામચલાઉ છે કે આગામી મહિનાઓમાં પણ ચાલુ રહેશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. જોકે વર્ષના આ સમય માટે આ રેકોર્ડતોડ તાપમાન નોંધપાત્ર છે, કારણ કે તે એલ નીનોની શરૂઆત સાથે સુસંગત છે, તેમ કોપરનિકસ રિપોર્ટ જણાવે છે. ગરમ થઈ રહેલા મહાસાગરોની વ્યાપક અસરો થાય છે. તે વાતાવરણને લાંબા સમય સુધી ગરમ રાખશે, વાવાઝોડાને વધુ ઊર્જા આપશે અને બાષ્પીભવનમાં વધારો કરશે, જેના કારણે અતિશય ભારે વરસાદ અને પૂરની શક્યતા વધી જાય છે. સમુદ્રનું તાપમાન વધવું એ દરિયાઈ સપાટીના વધારા અને બરફ પીગળવામાં પણ ફાળો આપે છે, જે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિને ભારે તણાવમાં મૂકે છે.

રિપોર્ટમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે ઉચ્ચ SST વારંવાર અને તીવ્ર ‘મરીન હીટવેવ્સ’ (દરિયાઈ લૂ) સાથે જોડાયેલા છે, જે સમુદ્રના અસાધારણ ઊંચા તાપમાનનો સમયગાળો છે જે જીવસૃષ્ટિ અને મત્સ્યોદ્યોગને ખોરવે છે તથા દરિયાકાંઠાના અર્થતંત્રને અસર કરે છે. આ સ્થિતિ આસપાસના જમીન વિસ્તારો પર પણ ગરમીના પ્રકોપને વધારી શકે છે.