બાલી, વિયેતનામ પ્રવાસ? ફોરેક્સ એક્સચેન્જમાં થયેલી ભૂલો જે તમારા બજેટને બગાડી શકે છે

કન્વર્ઝનમાં સ્પ્રેડ ચાર્જ લાગે છે. આનાથી બજેટમાં લીકેજ થાય છે. સાચો અભિગમ એ છે કે દરેક ડેસ્ટિનેશન માટે અંદાજ લગાવો અને તે જ ચલણ ખરીદો અથવા મલ્ટિ-કરન્સી કાર્ડનો ઉપયોગ કરો.

જો તમે વિદેશી ચલણ બદલવામાં ભૂલ કરો છો, તો રૂ. ૧.૫ લાખનો સાઉથ ઈસ્ટ એશિયા (દક્ષિણપૂર્વ એશિયા)નો પ્રવાસ વધુ મોંઘો થઈ શકે છે.

તમે તમારી ફ્લાઈટ્સ, હોટેલ્સ અને જોવાલાયક સ્થળોનું આયોજન છેલ્લી પાઈ સુધી કાળજીપૂર્વક કર્યું હશે, પરંતુ એરપોર્ટ પર કેશ એક્સચેન્જ કરીને વધેલા થાઈ બાહ્ટને વિયેતનામીસ ડોંગમાં બદલીને અથવા કાર્ડ મશીન પર ભારત રૂપિયામાં કન્વર્ઝન સ્વીકારીને પૈસા ગુમાવી શકો છો. જો તમારા પ્રવાસના પ્લાનમાં થાઈલેન્ડ, બાલી અને વિયેતનામ સામેલ છે, તો બીજી એક જટિલતા છે. તમે ત્રણ અલગ-અલગ ચલણ, કેશ સ્વીકારવાના અલગ-અલગ સ્તરો અને વિવિધ ડિજિટલ-પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ સાથે કામ કરી રહ્યા છો.

એક જ રજામાં મલ્ટિપલ સાઉથ ઈસ્ટ એશિયાના સ્થળો પસંદ કરતા ભારતીય મુસાફરો માટે, ફોરેક્સ પ્લાનિંગ એ મુસાફરી બજેટનો એક ભાગ બનવાની જરૂર છે — તેને છેલ્લી ઘડી પર છોડવું ન જોઈએ. “મલ્ટિ-ડેસ્ટિનેશન સાઉથ ઈસ્ટ એશિયાના પ્રવાસો ભારતીય પ્રવાસીઓમાં વધુ લોકપ્રિય થવાના છે. ઉપડતા પહેલા થોડું ફોરેક્સ પ્લાનિંગ કરવું, ચલણ મુજબ આયોજન કરવું, એ એક નાનો પ્રયાસ છે જે મુસાફરી બજેટના એક અર્થપૂર્ણ ભાગનું રક્ષણ કરે છે.

તમારા ટ્રિપ બજેટને એક જ ફોરેક્સ રકમ તરીકે ના વિચારો

ધારો કે તમે બેંગકોક, બાલી અને હો ચિ મિન્હ સિટીને આવરી લેતી ૧૦ દિવસની રજાઓનું આયોજન કરી રહ્યા છો, જેમાં ફ્લાઈટ્સ અને હોટેલ્સ સિવાય રૂ. ૧.૫ લાખનો કુલ ખર્ચ બજેટ છે. ભારત છોડતા પહેલા આખી રકમને અમેેરિકી ડોલર અથવા એક જ વિદેશી ચલણમાં કન્વર્ટ કરવાનું લલચામણું લાગી શકે છે. પરંતુ આ અભિગમ મોંઘો સાબિત થઈ શકે છે. થાઈલેન્ડ થાઈ બાહ્ટનો ઉપયોગ કરે છે, ઈન્ડોનેશિયા ઈન્ડોનેશિયન રૂપિયાનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યારે વિયેતનામ વિયેતનામીસ ડોંગનો ઉપયોગ કરે છે. તમારા રૂપિયાને પહેલા ડોલરમાં અને પછી ડોલરને સ્થાનિક ચલણમાં કન્વર્ટ કરવાથી એક કરતા વધુ વખત સ્પ્રેડ (કન્વર્ઝન ચાર્જ) ચૂકવવો પડે છે. જોકે પ્રવાસ વિશે દેશ મુજબ અને દિવસ મુજબ વિચારવાની ભલામણ કરે છે.

ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ. મને રૂ. ૧.૫ લાખનું ફોરેક્સ જોઈએ છે, એમ કહેવાને બદલે તેને આ રીતે વિભાજિત કરો. બેન્કકોક માટે રૂ. 50,000નું, બાલી માટે રૂ. 50,000 અને હો ચિ મિન્હ સિટી માટે રૂ. 50,000નું ચલણ ખરીદો. ત્યારબાદ તમે નક્કી કરી શકો છો કે દરેક દેશના ખર્ચમાંથી કેટલો ભાગ કેશમાં હોવો જોઈએ અને કેટલો ભાગ ફોરેક્સ કાર્ડ પર રહેવો જોઈએ. દરેક દેશના દિવસ મુજબના પ્રવાસ પ્લાનથી શરૂઆત કરો, કારણ કે દરેક ડેસ્ટિનેશનનું પોતાનું ચલણ અને ખર્ચની પેટર્ન હોય છે.  થાઈલેન્ડ (થાઈ બાહ્ટ), વિયેતનામ (વિયેતનામીસ ડોંગ), બાલી કે ઈન્ડોનેશિયા (ઈન્ડોનેશિયન રૂપિયા), કમ્બોડિયા (કમ્બોડિયન રિએલનો ખર્ચ કરવો પડે છે. જોકે મોટા ખર્ચ માટે અમેરિકી ડોલર વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવે છે. તેમ જ શ્રીલંકા માટે શ્રીલંકન રૂપિયો જરૂર પડે છે.

બેંગકોક, બાલી અને હો ચિ મિન્હ સિટી વચ્ચે વહેંચાયેલી ૧૦ દિવસની ટ્રિપની વાત કરીએ. અગાઉથી બજેટનો આશરે એક તૃતીયાંશ ભાગ દરેક ડેસ્ટિનેશનના સ્થાનિક ચલણમાં કન્વર્ટ કરવાની અને પહેલા અમેરિકી ડોલર દ્વારા રૂટ કરવાને બદલે દરેક ચલણ સીધું ખરીદવું જોઈએ. કારણ કે દરેક વધારાનું કન્વર્ઝન બીજો સ્પ્રેડ ઉમેરે છે. જોકે, વ્યવહારમાં આને ઉકેલવાનો સરળ રસ્તો મલ્ટિ-કરન્સી ફોરેક્સ કાર્ડ સાથે રાખવાનો હોય છે. મલ્ટિપલ દેશોની મુલાકાત લેતા મુસાફરો માટે, મલ્ટિ-કરન્સી ફોરેક્સ કાર્ડ શારીરિક રીતે અસંખ્ય ચલણ સાથે રાખવાની જરૂરિયાતને પણ ઘટાડી શકે છે.

તમારે વાસ્તવિકતામાં કેટલી રોકડ સાથે રાખવી જોઈએ?

વિદેશી ચલણથી ભરેલું પાકીટ સાથે રાખવું સલામત નથી.  સસ્તું પણ નથી. સાચું કેશ-ટુ-કાર્ડ મિશ્રણ ડેસ્ટિનેશન પર આધારિત છે. સાચું કેશ અને કાર્ડનું વિભાજન કયા દેશો પ્રવાસમાં છે તેના પર ખૂબ નિર્ભર કરે છે, કારણ કે સાઉધ ઈસ્ટ એશિયાની ડિજિટલ-પેમેન્ટ પરિપક્વતા એક દેશથી બીજા દેશમાં અલગ હોય છે. પ્રવાસ પર પહોંચ્યા પછી તેને સમજવાને બદલે, ત્યાં ઉતરતા પહેલા દરેક ડેસ્ટિનેશન કાર્ડ-હેવી છે કે કેશ-હેવી તે પૂછવું એ એક સારું આયોજન છે.

થાઈલેન્ડ અને બાલી: વધુ કાર્ડ અને ડિજિટલ-પેમેન્ટ ફ્રેન્ડલી છે, ખાસ કરીને હોટેલ્સ, મોલ્સ, રેસ્ટોરન્ટ્સ અને પ્રવાસન વિસ્તારોમાં તેનાથી શક્ય બને છે.

વિયેતનામ અને કમ્બોડિયા: સ્ટ્રીટ ફૂડ, સ્થાનિક બજારો, નાના વેપારીઓ, ટુક-ટુક (રિક્ષા) અને હોમસ્ટે માટે કેશ મહત્વપૂર્ણ રહે છે.

શ્રીલંકા: પ્રવાસીઓએ ચલણના નિયમો અંગે ખાસ કાળજી રાખવી જરૂરી છે. વિદેશી ચલણમાં સીધા છૂટક ચૂકવણી કરવાની છૂટ નથી.

એક વ્યવહારુ અભિગમ એ છે કે તમારા દૈનિક ખર્ચ બજેટના લગભગ ૨૫-૩૦ ટકા સ્થાનિક ચલણ રોકડમાં રાખવું જોઈએ અને બાકીની રકમ ફોરેક્સ કાર્ડ પર રાખવી જોઈએ.

ઉદાહરણ: રૂ. ૧.૫ લાખ થાઈલેન્ડ-બાલી ટ્રિપ

જો તમે ખર્ચ માટે રૂ. ૧.૫ લાખનું બજેટ રાખ્યું છે:

૨૫-૩૦ ટકા રોકડમાં રાખવા જોઈએ. રૂ. ૩૭,૫૦૦ થી રૂ. ૪૫,૦૦૦

બાકીના રૂ. ૧.૦૫ લાખ થી રૂ. ૧.૧૨૫ લાખ તમારી જરૂરિયાતો અનુસાર ફોરેક્સ કાર્ડ પર રાખી શકાય છે. આ રોકડ આંકડાને કડક નિયમ ન માનો. જો તમારો પ્લાન મોલ્સ અને હોટેલ્સ માટે છે, તો ઓછી રોકડની જરૂર પડી શકે છે. જો તમે બજારો, સ્ટ્રીટ-ફૂડ વિસ્તારો કે નાના શહેરોમાં જવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો વધુ રોકડ  જોઈશે. પાકીટમાં બધી રોકડ રાખવાને બદલે ફોરેક્સ કાર્ડ પર પૈસાનો એક ભાગ ઇમરજન્સી રિઝર્વ તરીકે રાખવાની ભલામણ છે. આ રીતે જો રોકડ ખોવાઈ જાય કે ચોરાઈ જાય, તો પણ તમારી પાસે ફંડ સુલભ રહે છે.

તમારું ઈન્ડિયન UPI બધે ચાલશે એવું ન માનો

ડિજિટલ પેમેન્ટ્સે સાઉથ ઈસ્ટ એશિયામાં મુસાફરી બદલી નાખી છે, પરંતુ ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે એક મહત્વની બાબત એ છે કે સ્થાનિક રીતે પેમેન્ટ સિસ્ટમ વ્યાપકપણે સ્વીકારાતી હોવાનો અર્થ એ નથી કે ભારતીય પેમેન્ટ એપ તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ઈન્ડોનેશિયાની ક્યૂઆરઆઈએસ ક્રોસ-બોર્ડર સિસ્ટમ થાઈલેન્ડ, મલેશિયા, સિંગાપુર, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને ચીન સહિત અનેક દેશો સાથે જોડાયેલી છે. તેનો અર્થ એ નથી કે ભારતીય પ્રવાસીઓ ભારતીય UPI એપ વડે દરેક ક્યૂઆરઆઈએસ મર્ચન્ટ પર આપમેળે ચૂકવણી કરી શકે છે. તેથી જો તમે બાલી જઈ રહ્યા છો, તો “બધું ક્યૂઆર પર ચાલે છે. આ માન્યતા સાથે રોકડ અને ફોરેક્સ કાર્ડ ઘરે મૂકીને ના નીકળો. હંમેશા બેકઅપ સાથે રાખો.

એરપોર્ટ એક્સચેન્જ કાઉન્ટર એ મોંઘી ભૂલ હોઈ શકે છે

તમારું ફોરેક્સ બજેટ બગાડવાનો સૌથી સરળ રસ્તો એ છે કે તમે એરપોર્ટ પહોંચો ત્યાં સુધી રાહ જુઓ. એરપોર્ટ ફોરેક્સ કાઉન્ટર્સ મુખ્ય ચલણ માટે આશરે ૩-૫ ટકા માર્ક-અપ ચાર્જ કરી શકે છે, જ્યારે ઓછી ઉપલબ્ધતા ધરાવતા ચલણ અથવા પીક ટ્રાવેલ સીઝન દરમિયાન આ સ્પ્રેડ વધીને ૬-૧૦ ટકા સુધી પહોંચી શકે છે. રૂ. ૧ લાખ એક્સચેન્જ કરતા પ્રવાસીનું ઉદાહરણ આપીને વાત કરીએ તો 3 ટકા માર્ક અપ પર રૂ. ૩,૦૦૦ નું નુકસાન થાય છે. તેમ જ 5 ટકા માર્ક અપ પર રૂ. ૫,૦૦૦ નું નુકસાન થાય છે. 10 ટકા માર્ક અપ પર રૂ.૧૦,૦૦૦ નું નુકસાન થાય છે. આ એ પૈસા છે જે તમે કોઈ સારી ડિનર, એરપોર્ટ ટ્રાન્સફર અથવા વધારાની પ્રવૃત્તિ પર ખર્ચી શક્યા હોત. પ્રસ્થાનના ૫ થી ૭ દિવસ પહેલા ફોરેક્સ ખરીદવાની ભલામણ છે.  તેમ કરવાથી મુસાફરોને અધિકૃત પ્રદાતાઓ વચ્ચે દરો સરખાવવાનો સમય મળે છે. હંમેશા રિઝર્વ બેન્કે અધિકૃત કરેલા ડીલરનો જ ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

કાર્ડ-મશીનની એક ભૂલ પણ મોંઘી પડી શકે છે

તમે બેંગકોકની એક રેસ્ટોરન્ટમાં છો. બિલ ૪,૦૦૦ બાહ્ટ આવે છે. કાર્ડ મશીન પૂછે છે કે થાઈ બાહ્ટમાં કે ભારતીય રૂપિયામાં પેમેન્ટ કરવું છે? આ તબક્કે તમને ભારતીય રૂપિયામાં પેમેન્ટ કરવાનું પસંદ કરવું અનુકૂળ લાગી શકે છે કારણ કે તમે જાણો છો કે તમે કેટલું ચૂકવી રહ્યા છો. પરંતુ આ તે જગ્યા છે જ્યાં ડાયનેમિક કરન્સી કન્વર્ઝન મોંઘું પડી શકે છે. પ્રવાસીઓએ મર્ચન્ટ ટર્મિનલ પર ભારતીય રૂપિયાનું થાઈલેન્ડના બાહ્ટમાં કન્વર્ઝન સ્વીકારવાને બદલે સ્થાનિક ચલણમાં ચાર્જ થવાનું પસંદ કરવું જોઈએ. કેમ? કારણ કે મર્ચન્ટ અથવા પેમેન્ટ પ્રોવાઈડર કન્વર્ઝન રેટ નક્કી કરે છે, જેમાં વધારાનો માર્ક-અપ સામેલ હોઈ શકે છે.

બેંગકોકમાં: THB પસંદ કરો.

બાલીમાં: IDR પસંદ કરો.

વિયેતનામમાં: VND પસંદ કરો.

તમારું કાર્ડ ઈશ્યુઅર ત્યારબાદ કરન્સી કન્વર્ઝન સંભાળશે.

માત્ર સાઉથ ઈસ્ટ એશિયા જઈ રહ્યા છો એટલે ડોલર ના ખરીદો

બીજી એક આંતરિક ભૂલ એ છે કે યુએસ ડોલરને “સાર્વત્રિક પ્રવાસ ચલણ” માનીને ખરીદવું અને પછી પહોંચ્યા પછી તેને સ્થાનિક ચલણમાં બદલવું. આનો અર્થ એ છે કે બે વાર કરન્સી કન્વર્ઝન ચૂકવવાનો આવે છે. ભારતીય ચલણથી ડૉલર લીધા બાદ તેમાંથી થાઈ બાહ્ટ લેવા યોગ્ય નથી. ભારતીય રૂપિયાથી સીધી થાઈ બાહ્ટ લઈ લેવા અને વાપરવા સસ્તા પડે છે.  જ્યારે તમે થાઈલેન્ડનો પ્રવાસ રૂ.૫,૦૦૦ ના વધેલા બાહ્ટ સાથે પૂરો કરો છો, તેને ડોલરમાં બદલો છો અને પછી વિયેતનામમાં તે ડોલરને ડોંગમાં બદલો છો, ત્યારે દરેક કન્વર્ઝનમાં સ્પ્રેડ ચાર્જ લાગે છે. આનાથી બજેટમાં લીકેજ થાય છે. સાચો અભિગમ એ છે કે દરેક ડેસ્ટિનેશન માટે અંદાજ લગાવો અને તે જ ચલણ ખરીદો અથવા મલ્ટિ-કરન્સી કાર્ડનો ઉપયોગ કરો.

વધુ પડતી કેશ પણ સાથે ના રાખો

વધારે પડતી “સલામતી” માટે રૂ. ૧ લાખની વિદેશી કેશ સાથે રાખવી ઊંધી પડી શકે છે. તેમાં ચોરી થવાનું, વધુ પડતું ચલણ બચી જવાનું, તેને પાછું કન્વર્ટ કરતી વખતે બીજો સ્પ્રેડ ચૂકવવાનું અને વણવપરાયેલા ચલણ સાથે અટવાઈ જવાનું જોખમ રહેલું છે. ફોરેક્સ કાર્ડ એક મધ્યમ માર્ગ તરીકે કામ કરે છે: જે રોકડની જરૂર હોય તે શારીરિક રીતે રાખો અને ઇમરજન્સી રકમ ડિજિટલ રીતે સાચવો.

રૂ. ૧૦ લાખનો TCS નિયમ શું છે?

આ મુખ્યત્વે મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય ખર્ચાઓ માટે સુસંગત બને છે, સામાન્ય રૂ. ૧.૫ લાખની રજાઓ માટે નહીં. ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ થી, TCS નિયમો LRS રેમિટન્સ માટે રૂ. ૧૦ લાખની વાર્ષિક મર્યાદા પ્રદાન કરે છે, જેમાં શિક્ષણ અથવા તબીબી સારવાર સિવાયના હેતુઓ માટે રૂ. ૧૦ લાખથી વધુની રકમ પર ૨૦ ટકા TCS લાગે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો પાત્ર LRS ટ્રાન્ઝેક્શન રૂ. ૧૩ લાખ થાય છે, તો મર્યાદાથી ઉપરના રૂ. ૩ લાખ પર ૨૦ ટકા લેખે TCS લાગુ થશે. ટીસીએસની આ રકમ રૂ. ૬૦,૦૦૦ થાય છે. એકત્ર કરાયેલ કર પાછળથી ઇનકમ-ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે ક્રેડિટ તરીકે ક્લેમ કરી શકાય છે.રૂ. ૨-૩ લાખની સામાન્ય કૌટુંબિક રજાઓ માટે આ સમસ્યા નથી. પરંતુ જો તમારો કુલ ખર્ચ રૂ. ૧૦ લાખથી વધે છે, તો આ નિયમ લાગુ પડે છે. આ મર્યાદા પ્રતિ વ્યક્તિ પ્રતિ નાણાકીય વર્ષ છે, જેથી પરિવારના સભ્યો વચ્ચે ખર્ચ વિભાજિત કરીને TCS બચાવી શકાય છે.

પ્રવાસ પહેલાં ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વના મુદ્દા

વિષય	શું કરવું?	શું ના કરવું?
બજેટ આયોજન	દેશ મુજબ અને દિવસ મુજબ બજેટ વિભાજિત કરો	આખા બજેટને એક જ રકમ તરીકે ના જુઓ
રોકડ વિભાજન	૨૫-૩૦ ટકા સ્થાનિક કેશ, બાકીનું ફોરેક્સ કાર્ડમાં રાખો	બધી રકમ કેશમાં સાથે રાખીને ના ફરો
એક્સચેન્જ સમય	પ્રસ્થાનના ૫-૭ દિવસ પહેલાં ફોરેક્સ ખરીદો	એરપોર્ટ કાઉન્ટર પર છેલ્લી ઘડીએ ખરીદી ના કરો
કાર્ડ ચૂકવણી	હંમેશા સ્થાનિક ચલણ (THB, IDR, VND) માં બિલિંગ કરો	કાર્ડ મશીન પર INR પસંદ ના કરો (DCC ચાર્જ)
ચલણ પસંદગી	સીધું સ્થાનિક ચલણ ખરીદો અથવા મલ્ટિ-કરન્સી કાર્ડ વાપરો	પહેલાં USD ખરીદીને પછી લોકલ કરન્સીમાં ના બદલો