હવે સરકાર સહકારી જીવન વીમા કંપનીને પ્રમોટ કરશેઃ અમિત શાહ
હવે સરકાર સહકારી જીવન વીમા કંપનીને પ્રમોટ કરશેઃ અમિત શાહ
ભારત ટેક્સીની તર્જ પર યુટિલિટી એગ્રીગેટર કો-ઓપરેટિવ શરૂ કરીશું. તમામ પ્રકારના પૂરા પાડવાસહકારી લાઇફ ઇન્સ્યોરન્સ કંપની બનાવી રહ્યા છીએ
કેન્દ્રીય મંત્રી અમિત શાહે સોમવારે જાહેરાત કરી હતી કે સરકાર ટૂંક સમયમાં એક સહકારી લાઇફ ઇન્સ્યોરન્સ (જીવન વીમા) કંપનીના પ્રમોશનને સરળ બનાવશે અને ‘ભારત ટેક્સી’ની તર્જ પર યુટિલિટી એગ્રીગેશન માટે સહકારી સંસ્થા સ્થાપવામાં પણ મદદ કરશે.
સહકાર મંત્રાલયના 5મા સ્થાપના દિવસ નિમિત્તે રાષ્ટ્રીય રાજધાની (નવી દિલ્હી)માં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં શાહે જણાવ્યું હતું કે, “અમે ટૂંક સમયમાં ભારત ટેક્સીની તર્જ પર યુટિલિટી એગ્રીગેટર કો-ઓપરેટિવ શરૂ કરીશું. તમામ પ્રકારના વીમા પૂરા પાડવામાં ઇફકો-ટોકિયોની સફળતામાંથી પાઠ લઈને, અમે એક સહકારી લાઇફ ઇન્સ્યોરન્સ કંપની બનાવી રહ્યા છીએ. આ કંપની વીમા ક્ષેત્રમાં પણ સહકારી સંસ્થાઓની પહોંચ વધારશે.”
ઇફકો ટોકિયો જનરલ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીની સ્થાપના વર્ષ 2000 માં વિશ્વના સૌથી મોટા ખાતર ઉત્પાદક, ઇન્ડિયન ફાર્મર્સ ફર્ટિલાઇઝર કોઓપરેટિવ અને અગ્રણી જાપાનીઝ વીમા કંપની ટોકિયો મરીન ગ્રૂપ વચ્ચેના સંયુક્ત સાહસ તરીકે કરવામાં આવી હતી. આ કંપનીમાં ઇફ્કો 51 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે, જ્યારે બાકીનો 49 ટકા હિસ્સો ટોકિયો મરીન પાસે છે. જોકે આ વીમા કંપનીની યોજના હજુ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે, પરંતુ શરૂઆતની ચર્ચાઓ સૂચવે છે કે આ એવી કંપની હોઈ શકે છે જ્યાં હાલની સહકારી સંસ્થાઓ તેની પ્રારંભિક પ્રમોટર્સ બને. બાદના તબક્કે, આ પ્રસ્તાવિત કંપનીમાં જોડાવા માટે કોઈ ભાગીદારને પણ સામેલ કરી શકાય છે.
આ માળખું તાજેતરમાં બિયારણ, ઓર્ગેનિક ખેતી અને નિકાસ પ્રમોશન માટે રચાયેલી ત્રણ નવી મલ્ટી-સ્ટેટ સહકારી સંસ્થાઓ જેવું હોઈ શકે છે, જેને અમૂલ (ગુજરાત કો-ઓપરેટિવ મિલ્ક માર્કેટિંગ ફેડરેશન લિમિટેડની માલિકીની), નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ (NDDB), ઇફ્કો (Iffco), કૃષક ભારતી કોઓપરેટિવ લિમિટેડ (Kribhco) અને નેશનલ કોઓપરેટિવ ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (NCDC) જેવી મોટી સહકારી સંસ્થાઓ દ્વારા પ્રમોટ કરવામાં આવી છે.
નેશનલ કોઓપરેટિવ ઓર્ગેનિક લિમિટેડ (NCOL), જે ‘ભારત ઓર્ગેનિક’ બ્રાન્ડ હેઠળ તેના ઉત્પાદનોનું વેચાણ કરે છે, તેના પાંચ પ્રમોટર્સમાં NDDB, અમૂલ અને નેશનલ એગ્રીકલ્ચરલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NAFED) નો સમાવેશ થાય છે. NCOL પાસે રૂ. 500 કરોડની અધિકૃત શેર મૂડી છે અને તમામ પ્રમોટર્સ દ્વારા રૂ. 100 કરોડની પ્રારંભિક પેઇડ-અપ મૂડી આપવામાં આવી છે.
આ વિચાર સહકાર મંત્રાલયના નાણાકીય સર્વસમાવેશકતા-ફાઈનાન્શિયલ ઇન્ક્લુઝનના વ્યાપક ઉદ્દેશ્યમાંથી આવે છે અને સંભવતઃ નવી પહેલનો સંકેત આપવાનો હેતુ હતો. જો કે, આ તબક્કે હજુ સુધી કોઈ નિયામક ચર્ચાઓ થઈ હોવાના સંકેતો નથી.સહકારી સંસ્થાઓ અગાઉથી જ સહકારી બેંકો દ્વારા ધિરાણ ક્ષેત્રે ભૂમિકા ભજવી રહી છે, જ્યારે ઇફકો- ટોકિયો જેવા મોડલ્સ દર્શાવે છે કે સહકારી સંસ્થાઓ સામાન્ય વીમામાં કેવી રીતે ભાગ લઈ શકે છે. આ જાહેરાત આ અભિગમને લાઇફ ઇન્સ્યોરન્સ સુધી વિસ્તારવાનો સંકેત આપે છે. આ પ્રકારની વીમા કંપનીનો સૌથી મોટો સંભવિત ફાયદો ‘લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી’ (છેવાડાના માણસ સુધી પહોંચ) હોઈ શકે છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સહકારી સંસ્થાઓની ઊંડી હાજરી છે અને સભ્યો સાથે સ્થાપિત સંબંધો છે, જે વીમાની પહોંચને સુધારી શકે છે અને ગ્રાહક મેળવવાનો ખર્ચ ઘટાડી શકે છે. જોકે, ગવર્નન્સની ચિંતાઓ અને સાંસ્કૃતિક મતભેદોને કારણે કોમર્શિયલ વીમા કંપનીઓ અથવા સંયુક્ત સાહસના ભાગીદારો સહકારી સંસ્થાઓ સાથેની ભાગીદારીને આકર્ષક ન પણ ગણે. કોઈપણ સહકારી વીમા કંપનીને વિશ્વાસ જગાડવા માટે મજબૂત નિયામક દેખરેખ અને ધોરણોની જરૂર પડશે. પરિણામે, નીતિ નિર્માતાઓ તેના બદલે અલગ સહકારી માલિકીની વીમા કંપની બનાવવાનું વિચારી શકે છે.
અમિત શાહે કહ્યું હતું કે મંત્રાલયે સહકારી વ્યવસ્થાને આધુનિક, પારદર્શક, ટેક્નોલોજી સક્ષમ અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે ઘણી નીતિગત પહેલો કરી છે અને પ્રશંસનીય કામ કર્યું છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સહકારી મોડલ હેઠળ શરૂ કરાયેલ રાઇડ-હેલિંગ પ્લેટફોર્મ ‘ભારત ટેક્સી’ સારું પ્રદર્શન કરી રહ્યું છે અને આગામી બે વર્ષમાં 500 શહેરોમાં તેનો વિસ્તાર કરવામાં આવશે
