ઝડપી લોન અને વધુ ખર્ચ: જનરેશન ઝેડ (Gen Z) ભારતના રિટેલ ક્રેડિટ માર્કેટને નવો આકાર આપી રહી છે

જનરેશન ઝેડ (Gen Z) ના ગ્રાહકો ક્રેડિટ સિસ્ટમમાં વહેલા પ્રવેશીને, ક્રેડિટ કાર્ડ મળ્યા બાદ આક્રમક રીતે ખર્ચ કરીને અને અન્ય લોન પ્રોડક્ટ્સ તરફ ઝડપથી વળીને ભારતના ક્રેડિટ લેન્ડસ્કેપને બદલી રહ્યા છે. ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલના નવા રિપોર્ટ અનુસાર આ ટ્રેન્ડ ધિરાણકર્તાઓ (બેંકો અને ધિરાણ આપતી સંસ્થાઓ) માટે લાંબા ગાળાના ગ્રોથની મોટી તકો ઊભી કરી રહ્યો છે. આજના ન્યૂ-ટુ-ક્રેડિટ કાર્ડ-પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા ગ્રાહકો ક્રેડિટ માર્કેટમાં અગાઉના લોનના અનુભવ સાથે પ્રવેશી રહ્યા છે. તેઓ પહેલાં કરતાં વધુ ખર્ચ કરે છે અને પોતાનો ક્રેડિટ પોર્ટફોલિયો ઝડપથી વિસ્તારે છે, જેના કારણે ધિરાણકર્તાઓએ ગ્રાહકો મેળવવાની અને તેમને જાળવી રાખવાની વ્યૂહરચનાઓ પર ફરીથી વિચાર કરવો પડશે.

બિયોન્ડ ધ સ્વાઇપ: હાઉ ઇન્ડિયા યુઝિસ કાર્ડ એઝ અ ક્રેડિટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ’ નામના આ રિપોર્ટમાં ૨૦૧૮ માં પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા ગ્રાહકોની સરખામણી ૨૦૨૪માં કાર્ડ લેનારાઓ સાથે કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટ એવા નિષ્કર્ષ પર પહોંચે છે કે જનરેશન ઝેડના રોકાણકારો-ગ્રાહકો ક્રેડિટ માર્કેટની વધુ સારી સમજ, વ્યાપક ઉધાર લેવાના અનુભવ અને ઔપચારિક નાણાકીય પ્રોડક્ટ્સ સાથે વધુ મજબૂત જોડાણ ધરાવે છે.

યુવા ગ્રાહકો ક્રેડિટ માર્કેટમાં વહેલા પ્રવેશી રહ્યા છે

ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરનારી નવી પેઢી અગાઉની પેઢીઓ કરતાં ઘણી નાની ઉંમરની છે. છ વર્ષ પહેલાંની સરખામણીમાં, ૩૦ વર્ષ કે તેથી ઓછી ઉંમરના ગ્રાહકોનો હિસ્સો પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવનારાઓમાં નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. આ સાથે જ આ બજાર ભૌગોલિક રીતે પણ વિસ્તર્યું છે, જેમાં અર્ધ-શહેરી (સેમી-અર્બન) અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની ભાગીદારી સતત વધી રહી છે. ટ્રાન્સયુનિયન સિબિલના મતે આ બદલાવ દેશમાં ઊંડી નાણાકીય સર્વસમાવેશકતા -Financial Inclusion દર્શાવે છે, કારણ કે ઔપચારિક ક્રેડિટ હવે માત્ર મેટ્રો સિટીઝ પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી પરંતુ તે નાના કેન્દ્રો સુધી અને યુવાનોના નાણાકીય જીવનમાં ઘણી વહેલી પહોંચી રહી છે.

પ્રથમ ક્રેડિટ કાર્ડ હવે પહેલી લોન પ્રોડક્ટ નથી રહી

રિપોર્ટની સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એ છે કે, આજના પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા ગ્રાહકો વાસ્તવમાં પ્રથમ વખત ઉધાર લેનારા નથી હોતા. મિલેનિયલ્સ – અગાઉની પેઢી કરતાં તદ્દન વિપરીત તેઓ સામાન્ય રીતે ક્રેડિટ કાર્ડથી પોતાની લોનની સફર શરૂ કરતા હતા, જનરેશન ઝેડના મોટાભાગના ગ્રાહકો પાસે તેમનું પહેલું કાર્ડ મળતા પહેલાં જ લોન લેવાનો સ્થાપિત ઇતિહાસ હોય છે.

રિપોર્ટ દર્શાવે છે કે પહેલું ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવતા પહેલાં જ ૩૧ ટકા યુઝર્સ પાસે ઓલરેડી બે કે તેથી વધુ ક્રેડિટ પ્રોડક્ટ્સ (લોન) હોય છે. ૨૩ ટકા યુઝર્સ સ્મોલ-ટિકેટ પર્સનલ લોન (નાની પર્સનલ લોન) ધરાવતા હોય છે. ૧૮ ટકા યુઝર્સ કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોન (ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કે હોમ એપ્લાયન્સીસ માટેની લોન) ધરાવે છે. આ બાબત સૂચવે છે કે યુવા ગ્રાહકો પરંપરાગત ક્રેડિટ કાર્ડ માર્કેટમાં પ્રવેશતા પહેલાં જ ડિજિટલ લેન્ડિંગ પ્લેટફોર્મ્સ, બાય-નાઉ-પે-લેટર (BNPL) પ્રોડક્ટ્સ અને કન્ઝ્યુમર ફાઇનાન્સનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.

કાર્ડ મળ્યા પછી ખર્ચમાં મોટો ઉછાળો

રિપોર્ટ એ બાબત પર પણ પ્રકાશ પાડે છે કે Gen Z ના ગ્રાહકો પોતાનું પહેલું ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવ્યાના શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ ખૂબ ઝડપથી ખર્ચ કરવાનું શરૂ કરી દે છે. ૨૦૧૮ ના ગ્રાહકોની સરખામણીમાં ૨૦૨૪ની આ પેઢી કાર્ડ ઇશ્યૂ થયાના શરૂઆતના મહિનાઓમાં ઘણો વધારે ખર્ચ કરે છે, જે દર્શાવે છે કે તેઓ ઔપચારિક ક્રેડિટનો ઉપયોગ કરવામાં વધુ આત્મવિશ્વાસ અને ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ સાથે વધુ મજબૂત જોડાણ ધરાવે છે. યુવા ગ્રાહકો હવે ક્રેડિટ કાર્ડને માત્ર કટોકટી (ઇમરજન્સી) ના સમયના નાણાકીય સાધન તરીકે નથી જોતા, પરંતુ તેને પોતાના રોજિંદા ખર્ચની આદતોનો એક અભિન્ન હિસ્સો માને છે.

ક્રેડિટ પોર્ટફોલિયોનું ઝડપી વિસ્તરણ

જનરેશન ઝેડના ગ્રાહકો અગાઉની પેઢીઓ કરતાં વધુ ઝડપથી વૈવિધ્યસભર ક્રેડિટ પોર્ટફોલિયો બનાવી રહ્યા છે. પોતાનું પહેલું ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવ્યાના માત્ર ૧૨ મહિનાની અંદર જ ૬૯ ટકા ગ્રાહકો ઓછામાં ઓછી એક વધારાની ક્રેડિટ પ્રોડક્ટ (બીજી કોઈ લોન) લે છે. લગભગ અડધા ગ્રાહકો બીજું ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવી લે છે. ઘણા ગ્રાહકો પર્સનલ લોન અને અન્ય અનસિક્યોર્ડ (જામીન વગરની) લોન સુવિધાઓ તરફ આગળ વધે છે. આ ઝડપી વિસ્તરણ બેંકો માટે ગ્રાહકના શરૂઆતના જીવનચક્રમાં જ ક્રોસ-સેલિંગ (અન્ય પ્રોડક્ટ્સ વેચવાની) તકો પૂરી પાડે છે, પરંતુ સાથે જ તેમના ક્રેડિટ બિહેવિયર (ચૂકવણીની આદતો) પર વધુ સચોટ મોનિટરિંગ રાખવાની પણ જરૂરિયાત ઊભી કરે છે.

ગ્રાહકોની વફાદારી લાંબા ગાળાનું મૂલ્ય બનાવે છે

ધિરાણકર્તાઓ માટે રિપોર્ટમાં એક સકારાત્મક ટ્રેન્ડ પણ સામે આવ્યો છે — Gen Z ના ગ્રાહકો તેમની પ્રથમ ક્રેડિટ કાર્ડ ઇશ્યૂ કરનાર બેંક પ્રત્યે વધુ વફાદારી (Loyalty) દર્શાવે છે. અગાઉની પેઢીની સરખામણીમાં, યુવા ગ્રાહકો શરૂઆતના વર્ષોમાં પોતાની બેંક અથવા ઇશ્યૂઅર બદલવાનું પસંદ કરતા નથી. આનાથી બેંકોને પર્સનલાઇઝ્ડ ફાઇનાન્સિયલ પ્રોડક્ટ્સ અને સેવાઓ દ્વારા ગ્રાહક સાથે લાંબા ગાળાના સંબંધો બાંધવાની ઉત્તમ તક મળે છે.

તકો સાથે જવાબદારી પણ જરૂરી

યુવા અને ક્રેડિટ માર્કેટમાં વધુ સક્રિય ગ્રાહકોનો ઉદય ભલે એક મોટી ગ્રોથની તક હોય, પરંતુ રિપોર્ટે સાવચેત કર્યા છે કે બેંકોએ બદલાતા ગ્રાહકોના નાણાકીય વર્તનને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની લોન મંજૂરીની વ્યૂહરચનાઓ બદલવી પડશે. જૂના મોડેલ્સ, જે એવું ધારી લેતા હતા કે પ્રથમ વખત ક્રેડિટ કાર્ડ લેનારા ગ્રાહકોનો કોઈ જૂનો લોન ઇતિહાસ નથી હોતો, તે હવે કાલગ્રસ્ત (આઉટડેટેડ) થઈ રહ્યા છે. તેની જગ્યાએ, બેંકોએ ક્રેડિટ કાર્ડને માત્ર એક અલગ પ્રોડક્ટ તરીકે જોવાને બદલે ગ્રાહકની એકંદર લોન પ્રોફાઇલ, જેમ કે તેમની વર્તમાન અનસિક્યોર્ડ લોન, સમયસર ચુકવણીની આદતો અને લોન લેવાની પેટર્નનું મૂલ્યાંકન કરવું પડશે.

નવી પેઢી કન્ઝ્યુમર ક્રેડિટને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી રહી છે

ભારતમાં રિટેલ ક્રેડિટ ગ્રોથનો આગામી તબક્કો એવા ગ્રાહકો દ્વારા સંચાલિત થશે જેઓ ફાઇનાન્સિયલ સિસ્ટમમાં વહેલા પ્રવેશે છે, બહુવિધ પ્રોડક્ટ્સ ઝડપથી અપનાવે છે અને અગાઉની પેઢીઓ કરતાં સાવ અલગ રીતે બેંકો સાથે વહેવાર કરે છે. બેંકો અને NBFCs માટે આ બદલાતી વસ્તી વિષયક (Demographic) સ્થિતિ ગ્રાહક સંબંધોને ગાઢ બનાવવાની ઉત્તમ તક છે અને સાથે જ ડિજિટલી કનેક્ટેડ ગ્રાહકોની આસપાસ લોનની નવી વ્યૂહરચનાઓ તૈયાર કરવાનો મોટો પડકાર પણ છે.