GSTમાં કરદાતાને જાણ કર્યા વિના નોટિસ અપલોડ કરવી એ નોટિસ સર્વ કરેલી ન ગણાયઃ હાઈકોર્ટ
કરદાતાને જાણ કર્યા વિના નોટિસ અપલોડ કરવી એ નોટિસ સર્વ કરેલી ન ગણાયઃ હાઈકોર્ટ
જીએસટી પોર્ટલની ખામી અને અધિકારીઓની મનસ્વીતા સાથેના નિર્ણયો કરદાતા વેપારીઓની આફત વધારી દે છે
ભારતમાં ‘એક દેશ, એક કર’ના નારા સાથે લાગુ કરવામાં આવેલા જીએસટી તંત્રમાં આજે પણ અનેક વહીવટી અને ટેકનિકલ ક્ષતિઓ જોવા મળી રહી છે. હાઈકોર્ટના તાજેતરના એક મહત્વપૂર્ણ ચૂકાદામાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે જીએસટી પોર્ટલ પર ખોટા ટેબ હેઠળ શો-કોઝ નોટિસ અપલોડ કરવી અને કરદાતાને તેની યોગ્ય પહોંચ કે જાણ કર્યા વિના આદેશ આપી દેવો એ કાયદાકીય રીતે નોટિસ આપી દીધી હોવાનું માન્ય ગણી શકાય નહિ. નોટિસ પાઠવી દીધી હોવાનું કે નોટિસની બજવણી થઈ ગઈ હોવાનું સ્વીકારી શકાય નહિ. હાઈકોર્ટના ચૂકાદાએ જીએસટી અધિકારીઓની બેદરકારી અને તેના કારણે વેપારીઓને થતી ભારે પરેશાની પર પ્રકાશ પાડ્યો છે.
આ સંદર્ભમાં ઘણી કોર્ટના અનેક ચૂકાદાઓ હોવાનું જણાવતા જીએસટીના એક્સપર્ટ અને જામનગરના એડવોકેટ અક્ષત વ્યાસનું કહેવું છે કે જીએસટી એક્ટની કલમ 169 માં કરવામાં આવેલી જોગવાઈ મુજબ નોટિસ બજાવેલી ગણી શકાતી નથી. છતાંય વેપારીઓને જાણ કર્યા વિના ઓનલાઈન નોટિસ અપલોડ કરી દેવાય છે, ચૂકાદાઓ અપલોડ કરી દેવામાં આવે છે અને વેપારીઓ અપીલમાં જવાના 90 દિવસ વત્તા એક મહિનો વધારાનો ચૂકી જાય છે. આમ મહિનાઓ સુધી વેપારીઓને તેમના કેસમાં લશ્કર લડી ચૂક્યું હોવાનું જાણ જ હોતી નથી. તેમની વિરુદ્બમાં જજમેન્ટ આવી ચૂક્યું હોવાની તેમને જાણ જ હોતી નથી.
બીજું, દિલ્હી સ્થિત મુખ્ય એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલના જજમેન્ટ જ ફાઈનલ ગણાતા હોવાથી રાજ્ય સ્તરની એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલના ચૂકાદાઓ ઓવરરાઈડ થઈ જાય છે. એક જ દિવસે દિલ્હીની એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ અને ગુજરાતની એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલે આપેલા ચૂકાદામાંથી બહુધા દિલ્હીની ટ્રિબ્યુનલના ચૂકાદાને જ સહજ પણે વધુ મહત્તા આપવામાં આવે છે. સમગ્રતયા આ વલણ યોગ્ય છે જ નહિ. હા, તામિલનાડુની હાઈકોર્ટ કહે છે કે પોર્ટલ પર નોટિસ અપલોડ કરવા ઉપરાંત વેપારીને તે નોટિસ પહોંચાડવાના પ્રયાસ કરવા જરૂરી છે.
કરદાતાઓ અને વેપારીઓની વધતી પરેશાની
હાલના સમયમાં નાના-મોટા વેપારીઓ અને કરદાતાઓ માટે જીએસટીનું પાલન કરવું એ ધંધો કરવા કરતાં પણ વધુ જટિલ બની ગયું છે. પોર્ટલ પર હજારો નોટિસો અને ઓર્ડર્સ અપલોડ પણ કરવામાં આવે છે, પરંતુ:
-
અજાણતા થતા ડિફોલ્ટ: જો નોટિસ ખોટા ટેબમાં અપલોડ થાય (જેમ કે ‘Additional Notices and Orders’ ને બદલે કોઈ અન્ય વિભાગમાં), તો કરદાતાને પોર્ટલ પર લોગિન કરવા છતાં તે સરળતાથી દેખાતી નથી.
-
મૂળભૂત અધિકારનો ભંગ: નોટિસ મળ્યાની જાણ જ ન થવાથી કરદાતા પોતાનો પક્ષ રજૂ કરી શકતો નથી. પરિણામે, કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંત (Principles of Natural Justice) નો સીધો ભંગ થાય છે.
-
એકતરફી દંડ અને વ્યાજ: નોટિસનો જવાબ ન મળતાં અધિકારીઓ એકતરફી (Ex-parte) આદેશ (Order-in-Original) પાસ કરી દે છે અને બેંક એકાઉન્ટ સીલ કરવા કે ભારે દંડ વસૂલવાની કાર્યવાહી શરૂ કરી દે છે.
એક વ્યાવહારિક ઉદાહરણ દ્વારા સમજો
ઉદાહરણ: અમદાવાદના એક કાપડના વેપારી ‘શ્રી રામ ટેક્સટાઈલ્સ’ ને જીએસટી વિભાગ દ્વારા ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ (ITC) અંગે રૂ. ૫ લાખની નોટિસ આપવામાં આવી હતી. જીએસટી અધિકારીએ આ નોટિસ પોર્ટલના મુખ્ય ડેશબોર્ડ કે ઈમેલ અને એસએમએસ એલર્ટ દ્વારા મોકલવાને બદલે પોર્ટલના અંદરના કોઈ અસ્પષ્ટ ટેબમાં અપલોડ કરી દીધી હતી. વેપારી નિયમિત પોર્ટલ ચેક કરતો હોવા છતાં તેને આ નોટિસ દેખાઈ નહીં અને તેનો કોઈ એકનોલેજમેન્ટ (પોહંચ) પણ જનરેટ થયો નહીં. પરિણામે ૩૦ દિવસનો સમય પૂરો થતાં જ અધિકારીએ વેપારીનો પક્ષ સાંભળ્યા વિના જ રૂ. ૫ લાખની પેનલ્ટી અને વ્યાજ સાથે રૂ. ૮ લાખનો આદેશ (Order-in-Original) પાસ કરી દીધો હતો, જ્યારે વેપારીના બેંક એકાઉન્ટમાંથી રકમ એટેચ થઈ ત્યારે જ તેને ખબર પડી કે તેની સામે કાર્યવાહી થઈ ચૂકી છે!
અધિકારીઓની અવળચંડાઈ અને મનસ્વી કામગીરી
વેપારીઓની મુશ્કેલીઓ વકરવા પાછળ માત્ર ટેકનિકલ ખામીઓ જ નહીં, પરંતુ કેટલાક અધિકારીઓનું અવ્યવહારુ અને કડક વલણ પણ જવાબદાર છે:
-
ટાર્ગેટ પૂરો કરવાની ઉતાવળ: નાણાકીય વર્ષના અંતે કે ટેક્સ રિકવરીના ટાર્ગેટ પૂરા કરવા માટે અધિકારીઓ કરદાતાને સાંભળ્યા વગર ઝડપથી આદેશો પાસ કરી દે છે.
-
ઈમેલ કે એસએમએસની ઉપેક્ષા: કાયદા મુજબ પોર્ટલ ઉપરાંત ઈમેલ કે રજિસ્ટર્ડ ટપાલ દ્વારા જાણ કરવાની જોગવાઈઓ હોવા છતાં, અધિકારીઓ માત્ર પોર્ટલ પર ગમે ત્યાં ફાઈલ અપલોડ કરીને પોતાની જવાબદારી પૂરી થયેલી માની લે છે.
-
જવાબદારીનો અભાવ: ખોટી રીતે પાસ કરાયેલા આદેશોને કારણે વેપારીને હાઈકોર્ટ સુધી ધક્કા ખાવા પડે છે, જેમાં સમય અને નાણાંનો ભારે વ્યય થાય છે, જ્યારે બેદરકાર અધિકારી સામે કોઈ આકરા પગલાં લેવાતા નથી.
હાઈકોર્ટનો આ ચૂકાદો જીએસટી તંત્ર અને અધિકારીઓ માટે આંખ ઉઘાડનારો છે. જીએસટી પોર્ટલને વધુ પારદર્શક અને ‘યુઝર-ફ્રેન્ડલી’ બનાવવું જરૂરી છે. જ્યાં સુધી યોગ્ય રીતે નોટિસની તામીલ (Proper Service of Notice) ન થાય ત્યાં સુધી એકતરફી કાર્યવાહી કરવી એ વેપાર કરવાની સરળતાના દાવાઓ પર સવાલ ઊભા કરે જ છે.
Tags: Additional notices and orders GST Arbitrary tax demands GST Bank account attachment GST CGST Act Section 169 Ease of doing business GST Ex parte GST order challenge GST compliance issues GST demand and recovery GST IT portal glitches GST notice acknowledgment issue GST officer negligence GST Order in Original invalid GST portal navigation issues GST portal portal errors GST reply non receipt GST SCN uploaded under incorrect tab GST show cause notice rules Gujarat High Court GST ruling High court order on GST notice High Court relief to taxpayers Improper service of GST notice Improper service SCN ruling Incorrect tab SCN High Court India GST legal updates Indian tax litigation updates Principles of Natural Justice GST Quashing of GST order Service of notice under GST Small business GST harassment Tax assessment order challenge Tax law updates October 2026 Taxpayer harassment under GST taxpayer rights India અમદાવાદ જીએસટી વિવાદ ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ નોટિસ એકતરફી આદેશ જીએસટી ઓર્ડર ઈન ઓરિજિનલ રદ કરદાતાઓની પરેશાની જીએસટી કરદાતાના અધિકારો કુદરતી ન્યાયનો ભંગ જીએસટી ખોટી રીતે ઈશ્યુ કરાયેલી નોટિસ ગુજરાત હાઈકોર્ટ ચુકાદો જીએસટી જીએસટી અધિકારીઓની મનસ્વીતા જીએસટી અપીલ અને રીટ જીએસટી કાયદાકીય સમાચાર જીએસટી કાયદાનું પાલન જીએસટી ટેક્સ વિવાદ જીએસટી દંડ અને વ્યાજ જીએસટી નોટિસ રદ હાઈકોર્ટ જીએસટી નોટિસ હાઈકોર્ટ ચુકાદો જીએસટી પોર્ટલ નેવિગેશન જીએસટી પોર્ટલની ખામીઓ જીએસટી રિકવરી આદેશ જીએસટી લેટેસ્ટ ન્યૂઝ 2026 જીએસટી વહીવટી ખામીઓ જીએસટી સમાચાર ગુજરાત ટેક્સ એસેસમેન્ટ નોટિસ ટેક્સ પેયર હરાસમેન્ટ પોર્ટલ નોટિસ તામીલ નિયમ બિઝનેસ સમાચાર ગુજરાતી બેંક એકાઉન્ટ સીલ જીએસટી ભારતીય ટેક્સ કાયદો વેપાર કરવાની સરળતા વેપારીઓની સમસ્યા જીએસટી શેર બજાર અને ટેક્સ ન્યૂઝ શો કોઝ નોટિસ ખોટા ટેબમાં
