મજબૂત અલ નીનોની અસર વધશે: ભારત અને ગુજરાતમાં ચોમાસાના બીજા તબક્કા પર નજર, ખેડૂતો માટે સાવચેતીનો સમય

અલ નીનો અને પોઝિટિવ IOD સાથે મળીને અનેક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ, પૂર અને જંગલ આગના જોખમને વધારી શકે છે. આ અસર વિસ્તાર પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે

– WMOના 31 જુલાઈ, 2026ના અધિકૃત અહેવાલ મુજબ ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર દરમિયાન વરસાદના વિતરણમાં ફેરફારની શક્યતા, પરંતુ ચોક્કસ વિસ્તારવાર આગાહી નહીં

અમદાવાદઃ વિશ્વ હવામાન સંસ્થા (World Meteorological Organization-WMO)એ 31 જુલાઈ, 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલા Global Seasonal Climate Update મુજબ વિશ્વમાં વિકસતો મજબૂત અલ નીનો ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન વૈશ્વિક હવામાન પર નોંધપાત્ર અસર કરશે. WMOના જણાવ્યા અનુસાર, વિશ્વના મોટા ભાગના ભૂભાગોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ તાપમાન રહેવાની શક્યતા છે, જ્યારે વરસાદની ઋતુગત પેટર્નમાં પણ નોંધપાત્ર ફેરફારો જોવા મળી શકે છે. ભારતીય ઉપખંડ માટે સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની સંભાવના દર્શાવવામાં આવી છે.-

આ આગાહી એવા સમયે આવી છે જ્યારે ભારત અને ગુજરાતમાં ચોમાસાનો બીજો તબક્કો શરૂ થઈ રહ્યો છે અને ખેડૂતો માટે ઓગસ્ટ તથા સપ્ટેમ્બર મહિના ખેતીની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વના ગણાય છે. જોકે WMOએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની આગાહી ઋતુગત-સીઝનલ સ્વરૂપની છે અને તેનો અર્થ દરેક રાજ્ય કે જિલ્લામાં વરસાદ ઓછો જ પડશે એવો નથી.

WMOના અહેવાલ મુજબ ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર દરમિયાન મજબૂત અલ નીનો વધુ તીવ્ર બનતો જોવા મળશે. અગ્રણી વૈશ્વિક હવામાન મોડલોના સંયુક્ત અનુમાન અનુસાર મધ્ય અને પૂર્વીય વિષુવવૃત્તીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં 2.9 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી વધુ રહેવાની શક્યતા છે. આ સ્તરને મજબૂત અલ નીનોની શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે.

અહેવાલમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે અલ નીનોની સાથે પોઝિટિવ ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ પણ વિકસે તેવી સંભાવના છે. પશ્ચિમ હિંદ મહાસાગર સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ અને પૂર્વીય હિંદ મહાસાગર સામાન્ય કરતાં ઠંડો બનતો હોય ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાય છે. WMOના જણાવ્યા અનુસાર અલ નીનો અને પોઝિટિવ IOD સાથે મળીને અનેક વિસ્તારોમાં દુષ્કાળ, પૂર અને જંગલ આગના જોખમને વધારી શકે છે. જોકે આ અસર વિસ્તાર પ્રમાણે અલગ-અલગ હોઈ શકે છે.

ભારત અંગે WMOની ઋતુગત વરસાદની આગાહીમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય ઉપખંડમાં ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર દરમિયાન સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની સંભાવના વધુ છે. આ માત્ર સંભાવના (Probability) દર્શાવતું અનુમાન છે, કોઈ નિશ્ચિત પરિણામ નહીં. WMOએ ખાસ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે તેની ઋતુગત નકશામાં દર્શાવાયેલા રંગો સંભાવના દર્શાવે છે, ખાતરી નહીં.

ગુજરાત માટે WMOએ કોઈ અલગ રાજ્યવાર આગાહી જાહેર કરી નથી. તેથી માત્ર WMOના આ અહેવાલના આધારે ગુજરાતમાં ચોક્કસ કેટલો વરસાદ પડશે અથવા કયા જિલ્લામાં વરસાદની ઘટ રહેશે તેવું કહેવું વૈજ્ઞાનિક રીતે યોગ્ય નથી. પરંતુ ગુજરાત ભારતીય ઉપખંડનો ભાગ હોવાથી, જો સમગ્ર ઉપખંડમાં સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદનું વલણ રહે તો તેની અસર ગુજરાતના ચોમાસાના બીજા તબક્કા પર પણ પડી શકે તેવી શક્યતા નકારી શકાય નહીં. રાજ્યસ્તરની વધુ ચોક્કસ માહિતી માટે India Meteorological Department (IMD) દ્વારા સમયાંતરે જાહેર થતી આગાહીઓ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

WMOના અહેવાલ મુજબ ઓગસ્ટથી ઓક્ટોબર દરમિયાન વિશ્વના મોટા ભાગના ભૂભાગોમાં સામાન્ય કરતાં વધુ તાપમાન રહેવાની શક્યતા છે. તેમાં આફ્રિકા, દક્ષિણ યુરોપ, અરેબિયન દ્વીપકલ્પ, ભારતીય ઉપખંડ, પૂર્વ એશિયા સહિતના વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે. એટલે કે, વરસાદમાં અનિશ્ચિતતા સાથે ગરમીનું પ્રમાણ પણ સામાન્ય કરતાં વધુ રહી શકે છે.

WMOના સેક્રેટરી જનરલ સેલેસ્ટે સાઉલોએ જણાવ્યું છે કે અલ નીનો વિશ્વની સૌથી વધુ નિરીક્ષણ હેઠળ રાખવામાં આવતી હવામાન પ્રણાલીઓમાંની એક છે, પરંતુ માત્ર આગાહીથી જોખમો ટળતા નથી. વિશ્વસનીય હવામાન માહિતીના આધારે સરકારો, કૃષિ ક્ષેત્ર, આરોગ્ય વ્યવસ્થા અને સ્થાનિક સમુદાયો સમયસર તૈયારી કરે તે જ સૌથી મહત્વનું છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ હાલની સ્થિતિ જોખમોને પહેલેથી ઓળખી જરૂરી પગલાં લેવાની તક પૂરી પાડે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ **António Guterres**એ જણાવ્યું છે કે અલ નીનો હવે માત્ર નજીક આવી રહ્યો નથી પરંતુ તેની અસર શરૂ થઈ ચૂકી છે. તેમણે વધતા વૈશ્વિક તાપમાન, સમુદ્રના અસાધારણ ઊંચા તાપમાન અને અતિશય હવામાન ઘટનાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. WMOએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અલ નીનો દર બેથી સાત વર્ષે કુદરતી રીતે વિકસતી હવામાન પ્રણાલી છે અને સામાન્ય રીતે નવથી બાર મહિના સુધી ટકી રહે છે. તેની અસર દરેક વખતે સમાન હોતી નથી. તેની તીવ્રતા, સમયગાળો, વર્ષનો સમય અને ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ જેવી અન્ય હવામાન પ્રણાલીઓ સાથેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા પર અસરનો વ્યાપ આધાર રાખે છે. તેથી દરેક મજબૂત અલ નીનો દરમિયાન દરેક વિસ્તારમાં એકસરખા પરિણામો જોવા મળે જ એવું જરૂરી નથી.

WMOએ “સુપર અલ નીનો” શબ્દપ્રયોગ અંગે પણ સ્પષ્ટતા કરી છે. સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ “સુપર અલ નીનો” WMOની સત્તાવાર વર્ગીકરણ પદ્ધતિનો ભાગ નથી, તેથી તેના અધિકૃત પ્રકાશનોમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. WMO ENSOની સ્થિતિને માત્ર નબળી, મધ્યમ, મજબૂત અને અત્યંત મજબૂત જેવી શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત કરે છે.

ભારત અને ગુજરાતના ખેડૂતો માટે સંદેશ

ભારત અને ગુજરાતના ખેડૂતો માટે હાલનો સૌથી મહત્વનો સંદેશ એ છે કે WMOની આ ઋતુગત આગાહી સંભવિત વલણ દર્શાવે છે, સ્થાનિક અથવા દૈનિક વરસાદની આગાહી નહીં. તેથી આગામી અઠવાડિયા અને મહિનાઓ દરમિયાન IMD તથા રાજ્યના હવામાન વિભાગ દ્વારા જાહેર થતી વિસ્તારવાર આગાહીઓ, વરસાદની ચેતવણીઓ અને કૃષિ સલાહને આધારે ખેતી સંબંધિત નિર્ણયો લેવાનું વધુ યોગ્ય રહેશે. WMOએ જણાવ્યું છે કે સંસ્થા હાલમાં વિવિધ દેશો, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની એજન્સીઓ અને માનવતાવાદી સંગઠનો સાથે સંકલન વધારી રહી છે, જેથી અલ નીનોની સંભવિત અસરો સામે સમયસર તૈયારી કરી શકાય અને કૃષિ સહિતના હવામાન સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને વિશ્વસનીય માહિતી મળી રહેશે.

જુલાઈમાં ગુજરાતમાં 553 મિલીમીટર વરસાદ પડ્યો

જોકે ગુજરાતમાં છેલ્લા બે અઠવાડિયા દરમિયાન પડેલા વરસાદની વાત કરીએ તો ગુજરાતમાં કુલ 553 મિલી મીટર વરસાદ પડ્યો છે. છેલ્લા 10 વર્ષની તવારીખમાં પડેલો આ સૌથી વધુ વરસાદ છે, એમ સ્ટેટ ઇમરજન્સી ઓપરેશન સેન્ટરના આંકડાંઓમાં જણાવવામાં આવ્યું છે. છેલ્લા 10 વર્ષમાં જુલાઈ માસમાં 500 મિલીમીટરથી વધુ વરસાદ પડવાનો આ ત્રીજો કિસ્સો છે. ગુજરાતમાં ચોમાસામાં સરેરાશ 908 મિલીમીટર વરસાદ પડે છે. આ દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો માત્ર જુલાઈ 2026માં ગુજરાતમાં 61 ટકા વરસાદ પડી ગયો છે. રાજ્યમાં 2026ના ચોમાસાની સીઝનમાં કુલ 65 ટકા વરસાદ થઈ ગયો છે. (જોકે આ વરસે 92 ટકાની આસપાસ વરસાદ પડવાની અગાઉ આગાહી કરવામાં આવી હતી.) જૂન મહિનામાં માત્ર 35 એમએમ વરસાદ જ પડ્યો હતો. દક્ષિણ ગુજરાતમાં ચોમાસાની સીઝનનો કુલ 91 ટકા વરસાદ પડી ગયો છે.