કેન્દ્ર સરકારે રૂ. ૬૨,૫૦૦ કરોડની નવી ‘મોબાઈલ ફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ નોટિફાઈ કરી

મોબાઈલ ઉત્પાદનમાં ભારતને ગ્લોબલ હબ બનાવવાનો માસ્ટરપ્લાન

વૈશ્વિક ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને સ્માર્ટફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે ભારતની પકડ વધુ મજબૂત કરવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકારના ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) દ્વારા રૂ. ૬૨,૫૦૦ કરોડ ના બજેટ ધરાવતી ‘મોબાઈલ ફોન મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ને સત્તાવાર રીતે નોટિફાઈ કરવામાં આવી છે. આ પાંચ વર્ષીય યોજના નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ થી ૨૦૩૦-૩૧ સુધી અમલમાં રહેશે. આ યોજનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતમાં સ્માર્ટફોનનું ઉત્પાદન વધારવો, સ્થાનિક સ્પેરપાર્ટ્સ (ડિઝાઈન અને કમ્પોનન્ટ્સ)નું ઉત્પાદન પ્રોત્સાહિત કરવું અને ગ્લોબલ માર્કેટમાં ભારતીય બ્રાન્ડ્સને વૈશ્વિક કક્ષાએ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે.

યોજનાની મુખ્ય વિગતો અને નાણાકીય પ્રોત્સાહનો

ડ્યુઅલ-ટ્રેક પ્રોત્સાહન માળખું: આ યોજનાને બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવી છે:

મોટા પાયા પર મેન્યુફેક્ચરિંગ: વૈશ્વિક અને સ્થાનિક મોટા ઉત્પાદકો માટે ૨.૨૫ ટકાથી ૫ ટકકાસુધીના નાણાકીય પ્રોત્સાહનો આપવામાં આવશે.

ભારતીય બ્રાન્ડ્સનો વિકાસ: સ્થાનિક બ્રાન્ડ્સને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ૫% બેઝ ઈન્સોન્ટિવ ઉપરાંત ભારત આધારિત રિસર્ચ અને પ્રોડક્ટ ડિઝાઈન (R&D) માટે વધારાનું 3 ટકા નાણાકીય પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.

ડોમેસ્ટિક કમ્પોનન્ટ સોર્સિંગ પર બોનસ: જો કંપનીઓ મોબાઈલના મુખ્ય સ્પેરપાર્ટ્સ અને પાર્ટ્સ ભારતીય સપ્લાયર્સ પાસેથી ખરીદશે, તો તેમને ૧.૫ ટકા સુધીનું વધારાનું પ્રોત્સાહન મળશે. આ પગલાથી ભારતનું ડિપેન્ડન્સી (આયાત) ઘટશે અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઈન મજબૂત બનશે.

પાત્રતાના ધોરણો: પહેલી કેટેગરીના મોટા ઉત્પાદકો માટે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં લઘુત્તમ રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરોડનું ટર્નઓવર હોવું જરૂરી છે. જ્યારે ભારતીય બ્રાન્ડ્સ કેટેગરી હેઠળ એપ્લાય કરવા માટે સરળ શરતો અને રૂ. ૧,૦૦૦ કરોડની મર્યાદા રાખવામાં આવી છે, જેમાં કંપનીની ૫૧ ટકાથી વધુ માલિકી અને IP (ઈન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી) ભારતીય નાગરિકો પાસે હોવી અનિવાર્ય છે.

આગામી ૫ વર્ષમાં અપેક્ષિત પરિણામો

ઉત્પાદન લક્ષ્યાંક: આ સ્કીમ હેઠળ આગામી ૫ વર્ષમાં કુલ રૂ. ૩૯ લાખ કરોડ નું ઉત્પાદન કરવાનો વિશાળ લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે.

નિકાસમાં મોટો ઉછાળો: આગામી વર્ષોમાં ભારતમાંથી થતી સ્માર્ટફોન નિકાસ આશરે રૂ. ૫ લાખ કરોડ થી રૂ. ૧૫ લાખ કરોડ ના આંકડાને સ્પર્શે તેવો અંદાજ છે.

રોજગારીનું સર્જન: આ યોજનાથી ઈલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રે પ્રત્યક્ષ રીતે ૬૦,૦૦૦ નવી સીધી નોકરીઓ અને લાખો પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઊભી થશે.

લોકલ વેલ્યુ એડિશન: મોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરિંગમાં સ્થાનિક પાર્ટ્સનો હિસ્સો ૨૩ ટકાથી વધારીને ૩૫ ટકા થી ૪૦ ટકાસુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક છે.

સ્થાનિક બ્રાન્ડ્સ માટે સુવર્ણ તક

અગાઉની ‘PLI Scheme’ ની સફળતા બાદ, જેની મુદત માર્ચ ૨૦૨૬ માં પૂર્ણ થઈ હતી, ભારત મેન્યુફેક્ચરિંગમાં વિશ્વમાં બીજા ક્રમે પહોંચી ગયું છે અને દેશમાં વપરાતા ૯૯.૨ ટકા મોબાઈલ હવે ભારતમાં જ બને છે. નવી ‘MPMS’ યોજના દ્વારા સરકારનો હેતુ માત્ર વિદેશી કંપનીઓ માટે એસેમ્બલી હબ બનવાને બદલે ભારતીય મૂળની બ્રાન્ડ્સ (જેમ કે નવી સ્વદેશી સ્માર્ટફોન કંપનીઓ) ઊભી કરવાનો છે. કેન્દ્રીય આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવના જણાવ્યા મુજબ, આગામી ૧૦ થી ૧૪ મહિનામાં દેશમાં ત્રણ નવી સ્પર્ધાત્મક ભારતીય સ્માર્ટફોન બ્રાન્ડ્સ ઉભરી પણ શકે છે.