નાના ઔદ્યોગિક એકમો વીમા સુરક્ષાની અવગણના કરવાનું બંધ કરે
નાના ઉદ્યોગોએ કંઈક ખોટું થયા પછી પોલિસી લેવાને બદલે પ્રથમ શિપમેન્ટ રવાના થાય તે પહેલાં જ વ્યાપક સુરક્ષા માળખું તૈયાર કરી લેવું જોઈએ.
માર્ચ 2026 સુધીમાં ઉદ્યમ પ્લેટફોર્મ પર 3.7 કરોડથી વધુ મહિલા સંચાલિત સાહસો નોંધાયેલા હતા, જે કુલ નાના ઉદ્યોગના લગભગ 20 ટકા જેટલા છે. તેમાંથી અંદાજે 95 ટકા પાસે કોઈ ઔપચારિક નાણાકીય સુરક્ષા નથી.
સેવાલક્ષી વ્યવસાયોમાં ફૂડ પ્રોસેસિંગ, હસ્તકલાના એકમો ધરાવનારાઓ પાસે વીમા કવચ ન હોવાથી એકાદ આપત્તિ વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફેરવી શકે છે.
વીમા પોલીસી લેવા માટેની સહી કરતા પહેલા જ તમારા વીમામાં કવર ન થતી બાબતો અને ડિડક્ટિબલ્સ વિશે જાણી લેવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.
અમદાવાદઃ નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો દેશના જીડીપીમાં ૩2થી 33 ટકાની આસપાસનું યોગદાન આપે છે. છતાં ઔદ્યોગિક એકમોના વીમા સુરક્ષા કવચ લેવાની ની બાબતમાં તે અત્યંત પાછળ છે.વીમા સેક્ટરના નિષ્ણાતો માને છે કે મોટાભાગના નાના ઉદ્યોગો પ્રીમિયમ બચાવવા માટે ‘અન્ડર-ઈન્શ્યોરન્સ’ એટલે કે વાસ્તવમાં જરૂર કરતાં ઓછી રકમનો વીમો લે છે. આ બાબત ક્યારેક આર્થિક રીતે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
વેપાર ઉદ્યોગ માટે બદલાઈ રહેલા સમયમાં માત્ર આગ કે અકસ્માત જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન અને હવામાન પરિવર્તન જેવા જોખમો સામે પણ વ્યાપક રક્ષણ જરૂરી છે. તેમાંય ખાસ કરીને 95 ટકા મહિલા સાહસિકો પાસે કોઈ ઔપચારિક વીમા કવચ નથી. તેમને માટે મહિલા ઉદ્યમ વીમા જેવી યોજનાઓ મહત્વની છે.
ભારતના કલ ઉત્પાદનમાં નાના અને મધ્યમ કદના ઉદ્યોગોનો ફાળો 36 ટકાની આસપાસનો છે. તેમ જ ભારતમાંથી થતી કૂલ નિકાસમાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોનો ફાળો 49થી 50 ટકાની નજીક છે. દેશના ઉદ્યમ પોર્ટલ પર નોંધાયેલાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો સાથે સંકળાયેલા લોકીની સંખ્યા 35 કરોડથી વધારે છે. છતાં વીમા સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ ઘણું પાછળ છે. મોટાભાગના માલિકો પાસે ફાયર કે મોટર વીમો હોય છે, આ વીમો પણ ધિરાણ આપનાર બેન્કો માગતી હોવાથી કઢાવતા હોવાનું જોવા મળે છે. પરંતુ બિઝનેસમાં આવતા અવરોધો, ક્રેડિટ ડિફોલ્ટ અથવા સપ્લાય ચેઇનમાં આવતા આંચકા સામે અર્થપૂર્ણ રક્ષણ હજુ પણ અપવાદરૂપ છે. બીજીતરફ ઘણા ઔદ્યોગિક સાહસિકોએ ઉધાર લીધેલી મૂડી ઓછા નફો અપાવે છે. આ સ્થિતિમાં સુરક્ષા કવચના અભાવ તેમના અસ્તિત્વ સામેનું જોખમ બની શકે છે. થોડું પ્રીમિયમ બચાવવા માટે કરવામાં આવતો ‘અન્ડર-ઈન્શ્યોરન્સ-ઓછી રકમનો વીમો નાના સાહસિકોનો મોટો શત્રુ બની શકે છે. વીમાની રકમ નીચી રાખવામાં આવે તેટલા પ્રમાણમાં ક્લેઈમ સેટલ કરવાની રકમ પણ ઘટે જ છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો વાર્ષિક પ્રીમિયમમાં થોડા હજાર રૂપિયા બચાવીને ક્લેઈમ સેટલમેન્ટ પર મોટી અસર લાવી શકે છે. આ એકમોમાં જ્યારે પણ અણધારી આફત આવે ત્યારે સેટલ કરવામાં આવતા ક્લેઈમ થઈ નુકસાન પણ પૂરું કવર થઈ શકતું નથી. પરિણામે બાકીની રકમ ઉદ્યોગ સાહસિકે પોતાની બચતમાંથી ચૂકવવી પડે છે.
નાના ઉદ્યોગો સામેના જોખમો હવે વધુ જટિલ બન્યા છે. તેથી તેના પ્રીમિયમના દરો પણ વધી રહ્યા છે. આત્યંતિક હવામાન સાથે સંકળાયેલી ઘટનાઓ અને અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે યુદ્ધ થતાં વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં આવ્યા છે તેવા અવરોધોને કવર કરે તેવા વીમાઓ પણ છે. નાના ઉદ્યોગો દ્વારા કરવામાં આવતી નિકાસ 2020-21માં રૂ. 3.95 લાખ કરોડ હતી તે વધીને 2024-25માં રૂ. 12.39 લાખ કરોડ થઈ છે. અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે આ વરસે તેના પર વિપરીત અસર પડી શકે છે. જોકે તેની સામે રક્ષણ મેળવવા માટે ભારત સરકારે ન્યુઝીલેન્ડ, બ્રિટન સહિતના દેશો સાથે કરેલા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ પણ નિકાસને ટકાવી રાખવામાં મદદ કરી શકે છે. સામાન્ય વીમા પોલિસીઓમાં આ જોખમો કવર થાય તેવી સંગીન વ્યવસ્થા નથી.
સામાન્ય પ્રોપર્ટી કવર ભૌતિક નુકસાન થયું હોય ત્યારે જ વેપારમાં ઊભા થતાં અવરોધ સામે સુરક્ષા આપે છે. કોઈ ફેક્ટરી પૂરને કારણે નહીં, પરંતુ ટેરિફના નિર્ણયને કારણે નિકાસ ઓર્ડર રદ થવાથી બંધ થઈ જાય ત્યારે શું? આ સ્થિતિમાં ભૌતિક નુકસાન વગરના બિઝનેસ ઇન્ટરપ્શન માટે વીમા કંપનીઓએ વધુ સક્રિય થવાની જરૂર છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પ્રવેશતા નાના ઉદ્યોગો માટે જોખમો ઝડપથી વધે છે. લાંબી પેમેન્ટ સાયકલ, ટ્રાન્ઝિટમાં કાર્ગોનું નુકસાન, વિદેશી ખરીદદારો દ્વારા ક્રેડિટ ડિફોલ્ટ સહિતની સમસ્યાઓનો સામનો કરવાની નોબત આવી શકે છે. આ સ્થિતિમાં નાના ઉદ્યોગોએ સંયુક્ત વીમો એટલે કે બધાં જ જોખમોને આવરી લે તેવો વીમો લેવાનું પસંદ કરવું જોઈએ. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં પ્રવેશવાથી સ્થાનિક સ્તરે કામ કરતા નાના ઉદ્યોગોએ ક્યારેય વિચાર્યા પણ ન હોય તેવા જોખમો આવી શકે છે. તેથી વીમા કંપનીઓએ તમામ જોખમોને આવરી લેતું એક બંડલ્ડ પ્રોડક્ટ લાવી શકે છે. આમ નાના ઉદ્યોગોએ કંઈક ખોટું થયા પછી પોલિસી લેવાને બદલે પ્રથમ શિપમેન્ટ રવાના થાય તે પહેલાં જ વ્યાપક સુરક્ષા માળખું તૈયાર કરી લેવું જોઈએ.
મહિલા સાહસિકોમાં ઓછું વીમા કવચ
મહિલા સાહસિકોમાં વીમા સુરક્ષાનો આ અભાવ સૌથી વધુ જોવા મળે છે. માર્ચ 2026 સુધીમાં ઉદ્યમ પ્લેટફોર્મ પર 3.7 કરોડથી વધુ મહિલા સંચાલિત સાહસો નોંધાયેલા હતા, જે કુલ નાના ઉદ્યોગના લગભગ 20 ટકા જેટલા છે. તેમાંથી અંદાજે 95 ટકા પાસે કોઈ ઔપચારિક નાણાકીય સુરક્ષા નથી. મોટાભાગના સૂક્ષ્મ સ્તરના, સેવાલક્ષી વ્યવસાયો (જેમ કે ફૂડ પ્રોસેસિંગ, હસ્તકલા)માં રોકાયેલા છે, જ્યાં એકાદ આપત્તિ વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફેરવી શકે છે. ફૂડ પ્રોસેસિંગ યુનિટ ચલાવતી મહિલા માટે, રિકવરી દરમિયાન થતી આવકનું નુકસાન ઘણીવાર ભૌતિક નુકસાન કરતાં વધી જાય છે. એક મોટું નુકસાન બધું જ ધોઈ નાખે તેવી શક્યતા રહેલી છે. મહિલા સાહસિકોએ કરેલાં સાહસો બહુધા ઉધાર લીધેલા ફંડ પર થાય છે. આ પાસાંઓનું કવરેજ આપતી પોલીસીઓ પણ મોજૂદ છે. આ બધી જ વસ્તુઓને આવરી લેતી એક પોલીસી છે. તેમાં પ્રોપર્ટીનું કવરેજ, બિઝનેસ ઇન્ટરપ્શન પ્રોટેક્શન, ચોરી સામે કવરેજ અને સાહસિક માટે વ્યક્તિગત અકસ્માત કવરેજને સમાવી લેવામાં આવ્યું છે. ગામડાંના સ્તરના ઉદ્યોગ સાહસિકો તેનો લાભ ઊઠાવે તે માટે વીમા કંપનીઓ સક્રિય બની ચૂકી છે.
નવા સાહસ હેઠળની તમામ સંપત્તિઓ તેમની વાસ્તવિક બજાર કિંમત પ્રમાણે વીમા સુરક્ષાનું કવચ ધરાવતી હોવી જરૂરી છે. બિઝનેસ ઇન્ટરપ્શન-બિઝનેસમાં કોઈ અવરોધ આવે તો તેમાં કવેરજ મળવું જરૂરી છે. પોલીસી લેતા પહેલા તમામ બાબતની ખાતરી કરી લો. વીમો વેચવા આવનાર એજન્ટ પાસે તમારી પોતાની માતૃભાષામાં તે સમજીને લખાવી લો. તેના પર તમારી પોતાની અને વીમો વેચનાર એજન્ટની સહી કરાવી લો. બીજું, વીમા પોલીસી લેવા માટેની સહી કરતા પહેલા જ તમારા વીમામાં કવર ન થતી બાબતો અને ડિડક્ટિબલ્સ વિશે જાણી લેવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. જ્યારે ક્લેમ ફાઇલ કરવાનો સમય આવે ત્યારે કોનો સંપર્ક કરવો તે પણ જાણીને તેની નોંધ તમારા ચોપડામાં કરી રાખવી જરૂરી છે. દાવાની પ્રક્રિયા કેવી રીતે કરવી, કોનો સંપર્ક કરવો અને સમગ્ર પ્રક્રિયા કેવી રીતે પૂર્ણ કરવી તેની સમજ હોવી જરૂરી છે. તમે ખરેખર કોઈ આફતનો સામનો કરો છો ત્યારે ઝડપી સમાધાન મેળવવામાં તે મદદ કરે છે.
